Handen af van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn

Wat maken de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn in de ogen van Vogelbescherming succesvol? Dankzij deze wetten zijn alle inheemse vogels en hun belangrijkste leefgebieden in de hele EU beschermd én hebben we een groot Europees netwerk van strikt beschermde natuurgebieden (Natura 2000). In Nederland maken de Waddenzee, de Biesbosch, de Oostvaardersplassen, de Veluwe en meer dan honderd andere natuurgebieden daar deel van uit.

Deze EU-wetten zorgen er ook voor dat:

• belangrijke broed-, rust- en foerageergebieden van vogels niet zomaar verdwijnen,
• schadelijke plannen vooraf moeten worden getoetst,
• overheden natuur niet alleen moeten beschermen, maar waar nodig ook moeten herstellen.

En zoals iedereen weet, houdt de natuur zich niet aan menselijke grenzen, daarom is het goed dat er zulke landoverschrijdende EU-regels zijn. Vogels laten ook duidelijk zien dat dat nodig is. Een vogelsoort die in het hoge noorden broedt, kan afhankelijk zijn van de Waddenzee als tussenstop om daarna weer verder te trekken naar West-Afrika en daar te overwinteren. Daarom kan bescherming niet ophouden bij de grens. 

Elke lente gaat het zelfs om miljoenen trekvogels die Nederland aandoen. Grutto’s landen in onze weilanden, kanoeten tanken bij in de Waddenzee en gierzwaluwen scheren weer langs onze daken. Voor veel mensen horen ze vanzelfsprekend bij ons landschap. Maar zo vanzelfsprekend zijn ze allang niet meer. 

De afgelopen decennia zijn veel dier- en plantensoorten sterk achteruitgegaan. Leefgebieden zijn verdwenen, natuur raakte versnipperd en de druk op het landschap nam steeds verder toe. Bijna 1 op de 5 vogelsoorten in Europa wordt bedreigd of is gevoelig voor uitsterven. Vooral in het landelijk gebied is de situatie beroerd, lichtpuntjes daargelaten op plekken waar boeren het roer hebben omgegooid.

Dankzij de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn zijn er nog natuurlijke hotspots te vinden in Europa en zitten sommige soorten zelfs weer in de lift! De kern van deze richtlijnen is het behoud van biodiversiteit. Ze moeten voorkomen dat soorten verdwijnen en verplichten landen om populaties en leefgebieden te behouden of waar nodig te herstellen. Dat is in de eerste plaats belangrijk voor de natuur zelf. Maar het raakt ook aan de wereld waarin wij leven. Een land met gezonde moerassen, duinen, bossen, graslanden, kustgebieden en rivieren is rijker, veerkrachtiger en leefbaarder, dan een land waarin natuur steeds verder verschraalt.

Deze wetten beschermen dus niet alleen afzonderlijke soorten en habitats, maar ook het natuurlijke fundament onder onze eigen leefomgeving. En zoals steeds blijkt, hoe gezonder de natuur is en hoe meer ruimte natuurlijke systemen krijgen, hoe beter we kunnen omgaan met de verwoestende gevolgen van klimaatverandering. In Nederland hebben natuurlijke klimaatbuffers bijvoorbeeld hun waarde meer dan bewezen.

De Vogelrichtlijn en de Habtitarichtlijn laten ook zien dat bescherming werkt. Natuurherstel is daarmee geen papieren belofte. Soorten kúnnen terugkeren als ze ruimte, rust, bescherming en geschikt leefgebied krijgen. Dat blijkt ook uit de Europese studie Wildlife Comeback in Europe: Opportunities and Challenges for Species Recovery uit 2022, opgesteld door de Zoological Society of London, BirdLife International en de European Bird Census Council in opdracht van Rewilding Europe. Daarin zijn 50 Europese soorten onderzocht die de afgelopen decennia herstel lieten zien. Belangrijke succesfactoren zijn onder meer betere wettelijke bescherming, grotere en beter verbonden beschermde gebieden, gericht soortherstel en verbetering van leefgebieden. Magnifieke soorten als de kraanvogel, de grote zilverreiger, de lepelaar, de vis- en de zeearend profiteerden sterk van de natuurbescherming in de EU.

Ondanks het aantoonbare succes staan de Europese natuurwetten onder druk.  Aanleiding is een onderzoek naar mogelijkheden om administratieve lasten te verminderen, waarbij echter steeds vaker de roep klinkt om de juridische beschermingsverplichtingen af te zwakken en zo meer ruimte te krijgen voor economische ontwikkeling.

Dat zou de verkeerde vraag centraal stellen. Niet de natuurwetten zijn nu het probleem. Het probleem is dat de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn te vaak niet goed zijn uitgevoerd. Want ondanks het beschermingssucces van een aantal soorten, staat de Europese natuur er als geheel dus nog niet florissant voor.

Denk aan verlies van leefgebied, jacht, verstoring, vervuiling, verdroging, stikstof, pesticiden en klimaatverandering. Als soorten en leefgebieden achteruitgaan, is de oplossing natuurlijk niet om de bescherming af te zwakken. De oplossing is om natuur béter te beschermen, te herstellen en bestaande regels serieus uit te voeren. 

De vraag is daarom niet alleen hoeveel bescherming vogels nodig hebben. De vraag moet zijn: hoeveel is natuurbescherming ons waard? En let wel, áls regels worden afgezwakt om soorten en hun leefgebieden te beschermen, om natuurherstel serieus te nemen, of om schade aan Natura 2000-gebieden te voorkomen, dan verdwijnen die soorten en gebieden natuurlijk niet van de ene op de andere dag. Maar stukje bij beetje wordt het gemakkelijker om natuur ondergeschikt te maken aan andere (economische) belangen. Vogels zijn daarbij vaak de eerste soortgroep die laat zien wat de negatieve gevolgen zijn.

Help dus mee om vogels en natuur te beschermen én de Europese Commissie op het juiste spoor te houden. Onderteken hier de petitie #HandsOffNature. Hartelijk dank!