Werk mee aan de nieuwe vogelatlas van Nederland

In totaal 1685 stukjes Nederland, van vijf bij vijf kilometer, met per blok een totale tijdsinvestering van een goede 60 uur tellen. En dat is dan alleen nog maar het veldwerk. Dan hebben we het nog niet over de anderhalve fulltimebaan die Sovon de komende vier jaar in de coördinatie van de vijfde Vogelatlas van Nederland steekt.

Toch spreekt coördinator Albert de Jong liever niet over een monsterklus. “Natuurlijk, het is veel werk. Maar het is toch vooral een geweldige uitdaging.” Zijn collega Harvey van Diek, die ook voor de vierde atlas (2012 – 2015) al coördinator was, kan het alleen maar beamen. “Het is een geweldig project. Aan de vorige editie deden maar liefst 2500 vrijwilligers mee. Een enkeling eenmalig, maar een groot deel ook heel fanatiek.”

In de atlas worden de verspreiding en de aantallen van alle in Nederland voorkomende vogels bijeengebracht. Voor de komende editie rekenen De Jong en Van Diek weer op de traditionele pre- en hele pensionado’s, die veel tijd hebben om regelmatig het veld in te gaan om vogels te tellen.

Toch benadrukken de coördinatoren dat ze ook rekenen op een groot cohort van nieuwe, jongere tellers. “De tijdgeest lijkt misschien vooral gericht op twitchers en andere ‘snelle’ vogelaars”, erkent De Jong. “Maar dan heeft het ook wel iets competitiefs om jouw atlasblok met dat van collega’s te vergelijken. Of misschien wil je wel een atlasblok samen met mede-vogelaars van een vogelwerkgroep tellen?”

Uit zijn eigen ervaring met de vorige atlas weet Van Diek dat zelfs in de ogenschijnlijk saaiste atlasblokken leuke verrassingen kunnen opduiken. “Ik herinner mij dat ik met een ‘vijf-minuten-punttelling’ bezig was in Oost-Groningen tijdens de winter. Dook daar ineens een zwarte ibis op! Dat vergeet je dus nooit meer!”

Sovon verwacht dat alle 1685 hokken in de komende vier jaar geteld zullen worden. Van Diek: “De ervaring met de vorige atlas leert dat je aan het eind altijd een aantal lege hokken overhoudt die je alsnog moet laten tellen. Met dat ‘bezemwerk’ willen we deze keer niet te laat beginnen. We rekenen dan ook op de hulp van onze 42 ‘Atlas District Coördinatoren’, de ADC’s. Die houden goed in de gaten dat de blokken goed worden geteld.”

Wat ‘goed’ in dit geval betekent, draait niet alleen om de hoeveelheid tellingen, maar ook om de kwaliteit, benadrukt De Jong. “Nederland is gezegend met een groot aantal geweldige vogelaars. We worden daarbij ook geholpen door de automatisering. Tellingen worden ingevuld in de app ‘Avimap’. Daarmee kunnen we bijna realtime zien hoe een telling is verlopen. Als er rare soorten of aantallen, of juist opvallende afwezige soorten zijn, kan dat er deels automatisch uit worden gevist.”

Daarnaast worden de tellingen ook aangevuld en geverifieerd via waarnemingen uit het ‘light’ project ‘LiveAtlas’ en uit waarneming.nl.

Eind 2032  zal het project resulteren in opnieuw een vuistdikke papieren atlas. Daarnaast komt er ook een online editie. De Jong: “Het project wordt medegefinancierd door diverse provincies. Die hechten ook veel waarde aan deze kennis. Fryslân bijvoorbeeld, zit met smart te wachten op aantallen en verspreidingsgegevens van de weidevogels, vanwege de Europese Natuurherstelverordening waarvoor Nederland op het matje is geroepen.”

“Het project is zeker ook interessant voor de vogelwerkgroepen”, vult Van Diek aan. “Op basis van de verzamelde kennis, kunnen zij ook hun eigen regionale verspreidingsatlassen maken.” Om het enthousiasme nog wat verder op te stoken, verklappen de coördinatoren dat in verschillende provincies al een groot deel van de blokken op voorhand ‘geclaimd’ is.

Meedoen?

Vogelaars met een bepaalde minimale ervaring in het herkennen en tellen van vogels - te checken op de site van Sovon - kunnen zich vanaf oktober aanmelden voor een open blok op de site van de Vogelatlas.

Tekst: Rob Buiter