Zo vrij als een vogel in Frankrijk?

Tekst: Nathalie van Koot

‘Kittiwake, kittiwake!’, hoor ik overal om me heen als ik het strand oploop. Ik ben zo’n 15 kilometer onder Calais aan de Opaalkust. Dus zo klinkt de hoge, schelle roep van een drieteenmeeuw. De Engelsen hebben deze soort gemakshalve genoemd naar hoe zijn roep klinkt, kittiwake. Het is helder weer en ik kan vanaf dit punt zelfs de kust van Engeland zien. Ik heb een fantastisch zicht op een kolonie drieteenmeeuwen, die met honderden op de witte krijtrotsen van Cap Blanc-Nez hun nesten hebben gemaakt. Overal klinkt ‘kittiwake’ boven de wind en het geraas van de zee uit. “Kijk daar, in een holletje zit een noordse stormvogel”, zegt Vincent, vrijwilliger van de Franse Vogelbescherming LPO (Ligue pour la Protection des Oiseaux). De noordse stormvogel is duidelijk groter dan de drieteenmeeuwtjes. Overal tussendoor vliegen kauwtjes langs de kliffen, op zoek naar voedsel. Het is een drukte van jewelste.

Ik heb Vincent en twee collega’s ontmoet op het lange-afstandswandelpad GR120, dat langs de kust loopt van België tot de poorten van Normandië. Vincent vertelt dat de kapen van de Opaalkust een belangrijke vogelhotspot zijn, ook voor trekvogels. Hij is hier bijna elke week te vinden, samen met andere vrijwilligers. Ze organiseren vogelexcursies, doen tellingen, verzorgen gewonde vogels en beschermen nesten. Een belangrijk onderdeel van het vrijwilligerswerk is ook het enthousiasmeren van het brede publiek voor vogels en het belang van natuurbescherming. “Wij hebben de stellige indruk dat Nederlanders en Belgen veel meer van vogels weten dan Fransen. Die weten vaak een koolmees nog niet van een mus te onderscheiden. Liefde voor natuur begint toch met kennis”, zegt hij.

We lopen terug naar het wandelpad, waar het iets minder hard waait. Ik vraag Vincent naar zijn lievelingsvogel in dit gebied. “De velduil”, antwoordt hij zonder aarzelen. “Ik heb een fascinatie voor nachtroofvogels. Met hun grote ronde ogen hebben ze een heel expressieve, bijna menselijke blik. Het is moeilijk om ze te spotten, maar ik heb meerdere keren een velduil van dichtbij gezien.”

We lopen verder, terwijl boven onze hoofden zwaluwen op de wind lijken te dansen. Vlak langs de kust zijn akkers, velden vol koolzaad en hier en daar staat een struik of boom. Dan horen we het blikkerige geluid van een fazant. “Wat Fransen ook veel meer doen dan Nederlanders is jagen”, vervolgt hij. “De fazant, maar vooral de houtduif is veruit de meest bejaagde soort.” De LPO maakt zich al jaren hard tegen zowel de legale als illegale jacht op vogels in Frankrijk. Het probleem is dat het heel diep in de Franse cultuur zit. Vroeger was jagen alleen bestemd voor de adel, maar het is na de Franse Revolutie een recht van iedere Fransman geworden. En dat pak je niet zomaar af.

Neem bijvoorbeeld de jacht op de wulp en de grutto. De LPO voert al jarenlang een verbeten juridische strijd om deze bedreigde trekvogels te beschermen, want beide populaties zijn in West-Europa de afgelopen decennia sterk in aantal afgenomen. Op initiatief van natuurbeschermingsorganisaties werd in 2008 in Frankrijk een vijfjarig moratorium ingesteld. De laatste jaren wordt de opschorting steeds met een jaar verlengd. Zo mag er tot juli dit jaar niet worden gejaagd, maar dit betekent dat er steeds onzekerheid blijft. Een doorn in het oog voor het Franse lid van Birdlife International. Een verlenging van het moratorium is natuurlijk geen duurzame oplossing.

In Frankrijk staan 64 vogelsoorten op de lijst van soorten waarop gejaagd mag worden. En dan zijn er ook nog illegale jachtpraktijken. In 2022 bijvoorbeeld werden langs de Opaalkust twee wulpen uit Vlaanderen neergeschoten door een jager. En dat ondanks het moratorium. De LPO en andere natuurbeschermingsorganisaties stellen dit continu aan de kaak. En dat heeft soms ook succes: in 2023 is een jager door de rechtbank in Boulogne-sur-Mer veroordeeld voor het doden van een gezenderde wulp. Hij kreeg ruim 1500 euro boete en een tijdelijke schorsing van zijn jachtvergunning.

We lopen verder op het wandelpad, dat nu flink omhoog gaat. Het is maar goed dat we iets langzamer lopen, want plotseling stopt Vincent en grijpt naar zijn verrekijker: “Een roodborsttapuit! En ook nog een prachtig mannetje.” Ik zie het vogeltje, met een witte halsvlek en oranjerode borst, parmantig aan de bovenkant van een struik zitten. Verderop horen we winterkoninkjes. We zien de kleine vogeltjes niet, maar hun zang horen we luid en duidelijk.

Heerlijk om hier aan de kust zo vrij als een vogel te wandelen. Helemaal in de wetenschap dat de Franse Vogelbescherming er in ieder geval álles aan doet om te zorgen dat vogels hier niet vogelvrij zijn.