Dwergmeeuw

Little Gull, Hydrocoloeus minutus - Meeuwen (Laridae)

Rode lijst

Dwergmeeuwen zijn in Nederland zeldzame broedvogels. Op doortrek worden ze in groter aantal waargenomen. Dwergmeeuwen zijn vrij klein en maken daardoor niet veel indruk op een roofdier dat een nest nadert. Ze wonen dan ook graag in bij een kolonie kokmeeuwen - deze zijn veel agressiever - en maken hier gebruik van bij het verjagen van (mogelijke) vijanden.

Herkenning

Adulte vogels hebben een zwarte kop en vleugels met grijszwarte onderkant en een witte achterrand die om de top heen gaat. In de winter wordt de kop wit, met een zwarte pet en zwarte oorvlek.
Jonge vogels hebben net als jonge drieteenmeeuw een zwarte W op de vleugels, maar de zwarte boa ontbreekt, ze hebben wel het koppatroon als een adult winter dwergmeeuw, en in vlucht is een grijze baan te zien over de armpennen tot aan de zwarte handpennen. Een zeer goed kenmerk is een zwarte vlek op het lichaam bij de achterkant van de vleugel. Dwergmeeuwen hebben qua uiterlijk en levenswijze veel gemeen met moerassterns.

Geluid

Kort en hard "kjieu!" en herhaald "ti-kiew".


25-30 cm, spanwijdte 70-78 cm


Deze soort lijkt op:

Vogelbescherming-optiek en andere topmerken

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons ruime assortiment in onze webshop

Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf eind juni tot juli. Heeft 1 legsel van meestal 2-3 eieren. Broedduur 23-25 dagen. Nestelt vaak in kolonies van kokmeeuw en visdief. Nest is een ondiep kuiltje van gras in de buurt van water, broedt ook op drijvende vegetatie in het water. Jongen vliegvlug in 21-24 dagen.

Leefgebied

In Europa broeden dwergmeeuwen in terreinen met pioniersvegetaties, zoals kwelders, spaarzaam begroeide zandplaten en recent ingepolderde gebieden, maar ook in laagveen moerassen. Komt zeer sporadisch in Nederland tot broeden. 's Winters trekt de soort naar grote open wateren en vooral naar zee.

Voedsel

Voedsel bestaat voornamelijk uit insecten die hij van het wateroppervlak pikt, op een typerende wijze die aan moerassterns doet denken. Jaagt ook op vliegende insecten. Leeft op zee vermoedelijk van kreeftachtigen, die hij van het wateroppervlak oppikt.

Vogeltrek

Trekt vanuit broedgebieden in Oost-Europa en Finland (en verder oostelijk) langs de kust, over zee en langs binnenwateren en rivieren naar overwinteringsgebieden van Zwarte, Kaspische en Middellandse Zee en Atlantische Oceaan westelijk hiervan. Trekt vaak in middelgrote groepen en associeert zich met moerassterns. Met name tussen half april en half mei kunnen grote(re) groepen worden gezien in Nederland, ook in het binnenland.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds de jaren '40 is de dwergmeeuw een sporadische broedvogel, met om de paar jaren één of enkele broedgevallen, vaak in de zelfde kolonie. De grootste aantallen worden in Nederland gezien tijdens de trek, met de piek eind april. De trekpiek kwam in de afgelopen decennia steeds vroeger te liggen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 1-5 (in 2008-2011)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Trekt eind april in grote aantallen langs de Noordzeekust en blijft in grote groepen vaak boven grote zoete wateren hangen, vooral bij regenachtig weer.

In Europa

Dwergmeeuwen broeden in Finland, de Baltische Staten en verder naar het oosten in Rusland.

Meer informatie


Bescherming

Wereldwijd geldt de soort niet als bedreigd. In Europa is dat anders, daar gaat het snel achteruit met de dwergmeeuwen (status: Near Threatened). In Nederland komen er nog maar incidenteel een paar dwergmeeuwen tot broeden als gevolg van het verdwijnen van geschikte leefgebieden, zoals grootschalige laagveenmoerassen, met nabij ondergelopen grasland.

De dwergmeeuw staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft zich enorm ingespannen voor de kwaliteit van moerasgebieden. Onder meer door het opstellen van een Beschermingsplan Moerasvogels en door actieve inbreng bij de beheerplannen van Natura2000-gebieden. Voor het beschermen van de kwaliteit van belangrijke wetlands heeft Vogelbescherming een netwerk van vrijwillige WetlandWachten. Zij fungeren als ogen en oren in het veld en rapporteren over misstanden en treden dan ook op met hulp van Vogelbescherming. Daarnaast is Vogelbescherming vaak betrokken bij de aanleg van zogeheten nieuwe natuur zoals de klimaatbuffers. Dat alles heeft voor de dwergmeeuw vooralsnog geen effect gehad.

Wat kunt u doen

Voor het aantrekken van broedende dwergmeeuwen is de aanwezigheid van grootschalige, zoete of brakke wetlands cruciaal, evenals veel ruimte voor natuurlijke waterdynamiek. Maar ook rust en weinig verstoring door grazers en predatoren is belangrijk.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De dwergmeeuw is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn dwergmeeuwen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de dwergmeeuw is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Vier natuurgebieden die door dwergmeeuwen worden gebruikt als foerageergebied zijn aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. Het gaat om IJsselmeer, Markermeer & IJmeer, Noordzeekustzone en Voordelta. Voor deze gebieden gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal