Grote zee-eend

Velvet Scoter, Melanitta fusca - Eenden (Anatidae)

Verblijft buiten het broedseizoen op open zee; wordt toch vaker in het binnenland gezien dan de veel talrijkere zwarte zee-eend. Makkelijk te herkennen aan de witte achtervleugel, die ook op grote afstand goed te zien is. Het mannetje van de grote zee-eend is gitzwart met een zijdeglans. Onder het oog zit een subtiel wit vlekje en hij heeft een deels gele snavel. Ze zijn vaak te zien in de buurt van de veel talrijker zwarte zee-eenden.

Herkenning

Mannetjes zijn zwart met een witte vlek onder het oog. Vrouwelijke vogels zijn donkerbruin met 2 lichtere vlekken onder het oog. Juveniele vogels lijken veel op vrouwelijke vogels maar hebben een lichte buik en vaak duidelijkere lichte vlekken onder het oog. In alle kleden heeft de grote zee-eend witte armpennen die goed te zien zijn in vlucht. Adult vrouwtje donkerbruin, met variabele lichte vlekken op de kop. Juveniel als vrouwtje. Duikt zonder sprong.

Geluid

Man baltst met hoge zachte fluittonen.


51-58 cm, spanwijdte 86-99 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Broedt tussen mei en augustus één legsel uit van 7 tot 9 eieren. Broedt in paartjes of losse groepen, soms in de buurt van meeuwen- of stern kolonies in verband met het opmerken en verjagen van vijanden. Veel nesten gaan verloren. Alleen het vrouwtje broedt de eieren uit.

Leefgebied

De meeste grote zee-eenden overwinteren op zee, vooral aan ondiepe kusten en in baaien met veel schelpdieren (mossels). De grote zee-eend broedt langs beboste kusten, bij kleine zoetwatermeren, in de bergen en op de toendra. In het bijzonder waar rotsachtige eilandjes beschikbaar zijn met kruidenrijke begroeiing en lage boompjes.

Voedsel

Het dieet van de grote zee-eend bestaat overwegend uit schelpdieren als kokkel en mossel, waarnaar hij wel 30 tot 40 meter kan duiken. Daarnaast staan ook kreeftachtigen, wormen, kleine vis en insecten(larven) op het menu. Op de broedgronden wordt ook plantaardig materiaal gegeten.

Vogeltrek

De grote zee-eend trekt over grote afstanden. De meeste trek over zee vindt plaats in april-mei en oktober-december. In mei komen deze eenden in paartjes aan op de noordelijke broedgronden in Scandinavië en Rusland. Buiten het broedseizoen om verblijft de soort in groepen op zee, langs de kust van Noord-Europa tot aan Spanje.


Verspreiding en aantal

doortrekker en wintergast in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds ongeveer de jaren tachtig van de vorige eeuw lijken de aantallen van deze soort af te nemen. De soort is echter moeilijk te tellen in verband met verblijf ver uit de kust en moeilijke herkenbaarheid vanuit het vliegtuig.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen Geen broedvogel
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

In groepen waar te nemen langs de kust. In Nederland onder meer ten noorden van de Waddenzee en in de Voordelta.

In Europa

De soort broedt in Scandinavië en Rusland. Overwinteringsgebieden liggen langs de kust van West-Europa en op de Baltische zee. Deze populatie is gelijk ook het overgrote deel van de wereldpopulatie grote zee-eenden.

Meer informatie


Bescherming

De soort is gevoelig voor verstoring door waterrecreanten en langdurige watervervuiling door olie. Daarnaast komt de soort in gevaar door overbevissing en de exploitatie van zowel de schelpenbanken binnen diens foerageergebieden, als de natuurlijke bronnen op de broedgronden. Ook bestaat het gevaar dat de zee-eend in visnetten terecht komt bij het duiken naar voedsel.

Wat wij doen

Vogelbescherming maakt zich sterk voor bescherming van delen van de Noordzee als natuurreservaat. Daarnaast komen we in het geweer tegen overbevissing. In de Waddenzee leidde dat op het gebied van kokkel- en mosselvisserij resultaat. Samen met overheden en de visserijsector wordt gewerkt aan duurzame visserij.

Wat kunt u doen

Overheden en visserijsector hebben belangrijke kaarten in handen voor soorten zoals de grote zee-eend. Gaan ze door op het pad van de overbevissing, dan kan de achteruitgang snel doorzetten als de soort zich niet weet aan te passen.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De grote zee-eend is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grote zee-eenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grote zee-eend is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grote zee-eend. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. De soort komt slechts in beperkte mate als wintergast in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal