Sperwergrasmus

Barred Warbler, Sylvia nisoria - Grasmussen (Sylviidae)

De sperwergrasmus is één van de eerste zeldzaamheden die vanaf half augustus, nog voordat de najaarstrek echt op gang is gekomen, al aangetroffen kan worden. Vooral de Waddeneilanden zijn goede plekken om ze te zien. Doorgaans zitten ze diep verscholen in besdragende struiken, en zijn dan soms te vinden door hun roep, een ratelend, langgerekt "arrrrt-at-at-at-at-at".

Herkenning

Een grote grasmus-achtige, ook qua postuur stevig, met lange staart en dikke nek. Vogels in Nederland betreffen bijna altijd jonge, eerst wintervogels, die een grijsbruin uiterlijk hebben. Subtiele kenmerken zijn lichte randen aan vleugel(dek)veren, en schubben op achterflank en onderstaart. Vooral de lichte veerrand op tertials en grote dekveren (die laatste vormen een vleugelstreep) zijn goede kenmerken. Adulte vogels met grijze bovendelen en een (dof)gele iris, gebandeerde onderdelen van onderstaart tot keel en een lichtroze snavelbasis.

Geluid

Roep een droge, schorre ratel, herinnerend aan machinegeweer; zang vol, melodieus, met rollende r-klanken vermengd. Lijkt op die van tuinfluiter maar is melodieuzer en gevarieerder. Vaak ook in zangvlucht.


15.5 cm, spanwijdte 23-27 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Man is territoriaal en heeft zangvlucht. Broedt van mei tot juli, ingewikkeld broedproces waar het mannetje zodra het vrouwtje begint met broeden een tweede vrouwtje verleidt, en soms een derde. Legsel van 3-6 eieren. Mannetje bouwt wel losse nesten, op basis waarvan vrouwtje mogelijk partner selecteert. Bouwt vervolgens het werkelijke nest, een open komvormige structuur bekleedt met spinnenwebben en de zijde van rupsencocons, goed verborgen in doornige struiken. Beide ouders broeden en verzorgen de jongen, maar het vrouwtje besteedt er meer tijd aan. Broedduur 12-13 dagen. Jongen vliegvlug in 10-11 dagen. Daarna nog 3 weken verzorgd door de ouders.

Leefgebied

De sperwergrasmus is hoofdzakelijk te vinden in lage struiken en bosjes waar hij op zoek is naar insecten en in het najaar naar bessen van bijvoorbeeld vlier. Hij komt zelden op de grond en zit doorgaans diep verscholen in de dichte struiken. Broedt in lagere bossen en open bosranden, in houtwallen en tuinen, vaak in dichte begroeiing.

Voedsel

Hoofdzakelijk insecten en ongewervelden, maar in het najaar ook bessen. Jongen krijgen voornamelijk rupsen en spinnen, ouders eten veel kevers, sprinkhanen en vliesvleugeligen (bijen, wespen en mieren).

Vogeltrek

Lange-afstandstrekker. Alle vogels brengen de winter door in oost Afrika, met name Kenia, maar ook in Sudan, Uganda en Tanzania. Vertrekt al uit broedgebied vanaf juli, tot eind september; de volwassen vogels vertrekken het eerst. Trekt 's nachts en alleen. Jonge vogels trekken in herfst ook westwaarts, naar West-Europa.


Verspreiding en aantal

doortrekker in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In Nederland fluctueren de aantallen enigszins jaarlijks.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen Geen broedvogel

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Waddeneilanden, met name gebieden met lage struiken en vlier.

In Europa

Broedvogel van Oost-Europa tot in Rusland.

Meer informatie


Bescherming

De soort geldt wereldwijd niet als bedreigd. In Europa op een aantal plekken wel een forse achteruitgang door het verdwijnen van het aloude kleinschalige cultuurlandschap ten faveure van intensieve landbouw. Fluctuaties in populaties komen ook door weersomstandigheden. Sperwergrasmussen kunnen niet tegen een koude, natte periode in de vroege zomer.


Wet- en regelgeving

De sperwergrasmus is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn sperwergrasmussen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de sperwergrasmus is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal