Nu notenkrakers in Nederland!

In vogelaarsland heerst notenkrakerkoorts. Een volstrekt onschuldige aandoening, gekenmerkt door opwinding en hoop: de notenkrakers komen – ga ik er eentje zien? De notenkraker heeft ontegenzeggelijk charme. Het is een fraaie kraaiachtige, met een grote snavel, een overwegend bruin verenkleed met grote witte spikkels en een zwart-witte staart. Hij vliegt een beetje als een gaai; een notenkraker vliegt echter sneller en strakker. Natuurlijk draagt ook de zeldzaamheid bij aan zijn charisma, maar zeker zijn tamheid. Sommige notenkrakers zijn extreem tam en lopen letterlijk over je schoenen.

Om zelf een notenkraker te vinden moet je geluk hebben. Een aantal vogelaars had dat geluk, hoewel je natuurlijk er wel scherp op moet zijn. Meestal ging het om overvliegende vogels die niet meer teruggevonden konden worden. Enkele notenkrakers zijn wat langer blijven hangen, waaronder een in Gasteren (Dr), die inmiddels vele tientallen liefhebbers heeft getrokken. De notenkraker wordt regelmatig ook door niet-vogelaars ontdekt, door mensen die in hun tuin een ‘rare vogel’ zien en er een foto van maken.

De eerste notenkraker van 2026 werd in het westen gezien, toen op 28 augustus vogelaar Dirk van Doorn bij Waddinxveen (ZH) een langsvliegende vogel fotografeerde en tot zijn verbazing op zijn camera zag dat hij een heuse notenkraker had gekiekt. Pas een maand later, op 27 september, werd er een gefotografeerd in Westmaas (ZH), waarna het aantal waarnemingen snel toenam. Op het moment van schrijven (8 oktober) staat de teller op zo’n 30 notenkrakers; de meeste daarvan zijn in Drenthe waargenomen. Daarnaast zijn er nog vele onzekere waarnemingen van overvliegende vogels, die net niet goed genoeg werden gezien. De verwachting is dat in de loop van oktober nog meer notenkrakers zullen opduiken.

De notenkraker wordt bij ons tot de zogenoemde invasiesoorten gerekend. In de meeste jaren is hij ronduit zeldzaam. In sommige jaren echter komen er duidelijk meer naar Nederland, soms heel veel. Een hele grote invasie vond plaats in 1968, toen er al in augustus duizenden notenkrakers ons land overspoelden en er zelfs enkele in het voorjaar van 1969 bleven broeden. Veel kleinere invasies waren er in 1971, 1977, 1985 en 1991; de meest recente, zeer kleine invasie was in 2008. De soort wordt steeds zeldzamer.

Waar komen de notenkrakers vandaan? Vermoedelijk voor een deel uit helemaal uit Siberië, wellicht ook uit Noord-Scandinavië en Finland. In sommige jaren hebben notenkrakers van de Siberische ondersoort (de ‘dunsnavelnotenkraker’), uit de taiga van dat enorme gebied, gebrek aan voedsel; in jaren met weinig zaad van de Siberische den en de Siberische spar. Dan trekken de vogels massaal weg naar het westen. Dat gebeurde dus in de nazomer van 2026, toen er in Finland al grote aantallen trekkende notenkrakers werden opgemerkt.

Overigens broeden notenkrakers ook in gebergten in Midden-Europa, zoals de Alpen. Maar ook nog veel dichter bij huis, in België (Ardennen), en in Duitsland (Zwarte Woud, Harz). Die behoren tot de Midden-Europese ondersoort, de ‘diksnavelnotenkraker’. Deze trekt nauwelijks en is heel zeldzaam in ons land.

Foto headerbeeld: Joep Heldoorn