De Westerschelde mag geen afvoerputje zijn

Dit incident staat helaas niet op zichzelf. De Westerschelde staat continu onder druk door vervuiling met verontreinigende stoffen, dag in, dag uit, jaar in, jaar uit. Maar staan we daar nog wel bij stil? Bij het feit dat we jarenlang al geen vis mogen eten uit de Westerschelde? Dat onze kinderen niet mogen spelen in het zeeschuim dat aanspoelt op de kust? Dat we geen vlees meer kunnen eten van koeien die grazen op de schorren? Steeds hogere en bredere dijken; steeds grotere containerschepen; steeds minder ruimte voor natuur.  

Het was even nieuws: olie in de Westerschelde. Maar zoals de gelekte olie nu uit beeld verdwijnt, verstomt net zo snel weer de aandacht voor waar het eigenlijk om draait: structurele bescherming en herstel van dit unieke natuurgebied.

De Westerschelde is een uniek getijdennatuurgebied. Nergens in Noordwest-Europa vind je nog zo’n groot gebied waar meerdere geulen en getijden samenkomen. Hier ontmoeten rivier en zee elkaar, zoet en zout, en vormen eb en vloed voortdurend het landschap. Juist die dynamiek maakt het gebied zo waardevol.

Voor vogels is de Westerschelde een wereldpoort. Elk jaar gebruiken honderdduizenden trekvogels precies dít gebied als tussenstop op hun reis tussen Afrika, Europa en het Arctisch gebied. Hier vinden ze voedsel en rust, precies op het moment dat ze dat nodig hebben, vaak na een tocht van duizenden kilometers. Voor vogels is er geen alternatief.

Maar die functie staat onder druk, dat bleek ook weer afgelopen weekend. Een lekkage bij een containerschip in de haven van Antwerpen, liet olie vrijkomen, die zich met het getij richting Zeeland verspreidde. Het opruimen is lastig omdat de olie zich verspreidt in een uitgestrekt, moeilijk begaanbaar getijdengebied.

Dit incident maakt pijnlijk zichtbaar wat er al langer speelt. De Westerschelde is niet alleen een levensbron, maar ook een afvoerroute. Het water bevat microplastics, PFAS en andere vervuilende stoffen. De effecten van vervuiling zie je niet altijd direct, maar ze tasten het ecosysteem aan, van bodemdieren tot vissen en vogels.

Tegelijk is de ruimte voor de natuur steeds kleiner geworden. Door bedijkingen, landwinning en ingrepen voor de scheepvaart, zoals het verdiepen en onderhouden van de vaargeul door baggeren, is het gebied in een keurslijf gedwongen. Deze ingrepen hebben de natuurlijke dynamiek veranderd: stromingen zijn verschoven en het evenwicht tussen erosie en aanzanding is verstoord. Daardoor verdwijnen slikken en platen, cruciaal leefgebied voor vogels.

Het is verleidelijk om te zoeken naar één oorzaak of één schuldige. Maar daarmee doen we de werkelijkheid tekort, en komen we geen stap verder.

Hoe? Doe alles wat in je macht ligt. Praat erover. Met vrienden, familie, raadsleden, Statenleden en in de dorpsraad. Steun natuurorganisaties, met geld of door vrijwilligerswerk. Informeer jezelf.

En bestuurders: stop de vervuiling en investeer in de natuurlijke waarde van de Westerschelde. Geef ruimte, laat schorren en slikken zich ontwikkelen, zodat de Westerschelde sterker, groter én schoner wordt.  

Floris van Kuijk, hoofd Bescherming, Vogelbescherming; Rob van Westrienen, directeur-bestuurder Het Zeeuwse Landschap