Glanskop

Marsh Tit, Poecile palustris - Mezen (Paridae)

De glanskop is een onopvallende bezoeker van bosrijke tuinen: het ontbreekt de soort aan de felheid van verwante mezensoorten. De verspreiding van de glanskop volgt vrijwel precies de verspreiding van de beuk, die in de herfst grote hoeveelheden zaden produceert. Deze zijn van levensbelang voor de glanskop, die er vrijwel de hele winter van leeft. In het voorjaar zijn het vooral eikenbomen waarin het voedsel gezocht wordt.

Herkenning

Vaalbruin kleed met een donkere kap en lichtere onderdelen. Verschilt van matkop door het ontbreken van de lichte baan op de armpennen, glanzend zwarte kopkap en een iets minder uitgebreide kinvlek. Als je goed kijkt zit er een witte vlek op de basis van de snavel, die bij matkop ontbreekt

Geluid

Zang doet denken aan zwarte mees: een metaalachtig "tiu-tiu-tiu-tiu-tiu", klinkend als een sciencefiction laserpistool. Ook een meer klepperend type zang. Roep is explosief "psie-tjeh" en wordt enkele malen herhaald. Beide geluiden doen in alles denken aan een mezensoort.


12-13 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Vanaf half april begint de glanskop met broeden, meestal 1, soms 2 nesten per seizoen, met 6-9, soms 5-11 eieren per legsel. Broedduur 13-14 dagen. De nestholte wordt gemaakt in rottend hout, maar zeer af ten toe maakt de glanskop van nestkasten gebruik. Soms maken glanskoppen ook zelf een holte, door droog dood hout weg te pikken tot een geschikte holte is ontstaan. De jongen zitten 18-19 dagen op het nest. Als de jonge uitvliegen, blijven ze nog tot 15 dagen bij de ouders.

Leefgebied

De glanskop broedt in wat ouder loofbos van minimaal 4 hectares.

Voedsel

Insecten en andere ongewervelden in de zomer, 's winters zaden. Onregelmatig op de voedertafel, maar als dat gebeurt is hij niet specifiek. Verstopt af en toe voedsel als opslag voor de winter.

Vogeltrek

Glanskoppen overwinteren in hetzelfde gebied als waar ze broeden; soms sluiten deze mezen zich aan bij groepjes verwante soorten en zwerven rond over een wat groter gebied. Overdag kan enige lokale dispersie plaatsvinden in de nazomer, maar verder trekt de glanskop nauwelijks.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De landelijke stand nam tot ongeveer 1990 toe door het ouder (en geschikter) worden van bos. Tegelijkertijd breidde de soort zich sterk uit in gebieden waar hij eerst nagenoeg ontbrak, zoals West-Drenthe. Sindsdien deden zich geen grote veranderingen meer voor. Strenge winters hebben amper effect op deze soort.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 12.000-15.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Bosrijke gebieden zoals de Veluwe en Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug.

In Europa

Het verspreidingsgebied in Europa volgt vrijwel precies dat van de beuk - een boomsoort die in het uiterste zuiden en noorden niet voorkomt. De verspreiding van de glanskop strekt zich uit van Engeland (Wales), tot de Zuidelijke helft van Scandinavië, van de Pyreneeën tot Griekenland en landinwaarts richting Rusland.

Meer informatie


Bescherming

Niet bedreigd, soort is laatste decennium stabiel in aantal gebleven.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich actief in voor vogelvriendelijke tuinen. Daar kan een soort als de glanskop van profiteren. Dat doen we door voorlichting aan de bezitters van tuinen en erven en via een netwerk van Tuinvogelconsulenten. Tegen een gering bedrag geven zij advies over tuininrichting.

Wat kunt u doen

Glanskoppen maken, wanneer u op de zandgronden in het oosten van het land woont, dankbaar gebruik van pindanetjes, voedertafels en -silo's en vetbollen. Wanneer uw tuin samen met de aangrenzende tuinen een aanzienlijke oppervlakte beslaat, kunt u in een hoek van de tuin een boomgroepje laten staan. Wanneer u veel struikgewas en bomen hebt, is er gerede kans op de aanwezigheid van een paartje glanskoppen. Natuurlijk bosbeheer, zoals omvorming naar ouder loofbos, is gunstig voor deze soort.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De glanskop is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn glanskoppen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de glanskop is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de glanskop. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van glanskoppen zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal