Navigatie overslaan
Spreeuw / Jelle de Jong Alle berichten

Spreeuw / Jelle de Jong Jeanet van Zoelen

Door Jeanet van Zoelen
Medewerker Vogelbescherming

Waarom zwermende spreeuwen nooit botsen

Geplaatst op 29 september 2021

U bent gaar en op weg naar huis, staat buiten op Utrecht Centraal, kijkt niets vermoedend omhoog en… ziet plotsklaps een spreeuwenwolk door de lucht wervelen. Wat een show! Dat geeft de burger moed. Ze doen het niet voor ons, maar waarom wel? En waarom knallen ze nooit tegen elkaar?

In de herfst zijn er grofweg evenveel spreeuwen als mensen in ons land, wist u dat? Miljoenen vogels arriveren dan uit Rusland en Scandinavië om hier te overwinteren (blijkbaar stelt onze winter niks voor in het vergelijk). In de avondschemering wervelen ze als één lichaam door de lucht. Alsof ze elkaars gedachten lezen, of instructies krijgen van een leider, maar dat is natuurlijk niet zo. Het is verbazingwekkend hoe ze dat écht doen.

Spreeuw Jos de Witte Fotogalerij In de schemering wervelen de spreeuwen als één lichaam door de lucht, alsof ze elkaars gedachten lezen.

3 redenen om te zwermen

De spreeuwen hebben drie redenen om met z’n allen bij elkaar te vliegen. Eén: aan het eind van de dag verzamelen ze zich om te slapen en zo’n grote wolk valt op en wijst soortgenoten de weg. Samen overnachten is nu eenmaal veiliger, want meer ogen hebben de vijand sneller in beeld. Ten tweede is het voor een sperwer moeilijker een spreeuw te pakken uit een verwarrend bewegende zwerm. Ten slotte kunnen de spreeuwen elkaar ’s ochtends weer volgen naar goede voedselplekken.

Spreeuw /  Jelle de Jong Het is voor een roofvogel een stúk moeilijker een spreeuw te grijpen in zo'n verwarrende zwerm.

Knap: geen botsingen

Zwermende spreeuwen botsen niet en dat is knap. Prof. dr. Charlotte Hemelrijk (RUG) heeft met een model onderzocht hoe dat in zijn werk kan gaan. Het blijkt dat spreeuwen allemaal even snel vliegen (zo’n 36 km/u), want remmen of versnellen kost te veel energie. Dat maakt het al makkelijker, want bots maar eens met iemand die precies even hard gaat. Dat kan alleen als je de bocht om gaat.

Spreeuw fruit / Shutterstock De spreeuwen volgen elkaar 's morgens weer naar goede voedselplekken.

Zeven buurvogels

Omdat spreeuwen boven hun slaapplaats zwermen, moeten ze toch geregeld een bochtje maken. Daar hebben ze gelukkig ook een bots-vrije oplossing voor: ze houden maximaal zeven buurvogels in de gaten en zorgen dat ze daar niet tegenaan vliegen. Als een paar spreeuwen van koers veranderen, dan verspreidt die beweging zich dus door de hele wolk, omdat ze zich allemaal razendsnel aanpassen aan die zeven buren.

Spreeuwen slaapplaats / Philip Egmond van Waesberge Eindelijk allemaal in de boom.

Hoe vormen in zwermen spreeuwen ontstaan

Die prachtige vormen in spreeuwenwolken kunnen volgens het model van Hemelrijk dus simpelweg ontstaan doordat de spreeuwen: 1. samen willen vliegen en bochten maken boven een slaapplaats 2. niet willen botsen 3. allemaal even snel gaan en 4. zeven buurvogels in de gaten houden. Daar is geen telepathie of leiderschap voor nodig.

Bijvoorbeeld: voorbij de grens van de slaapplaats draaien de voorste vogels om, terwijl de achterste nog even doorvliegen, maar langzaam sijpelt die verandering door via het zeven-buren principe en draaien ook de achterste vogels om. Hierdoor ontstaat een verdikking in de zwerm.

Tijdens zo’n draai, kan een vogel die naast je vliegt, ineens je voorganger worden, waardoor de zwerm ook weer van vorm verandert. En als vogels een bocht nemen, hellen ze voorover en zakken een beetje naar beneden, waardoor er een verticale beweging in de zwerm ontstaat. Vooral bij grote groepen (2000 vogels of meer) ontstaan zo ingewikkelde vormen.

Spreeuwen slaapplaats / Jouke Altenburg Ochtend: de groep breekt op en zoekt voedsel. 's Avonds keren ze terug en dansen opnieuw hun show.

Spreeuwenshow zien?

Wilt u eens zo’n mooie spreeuwenshow zien? Hier staat precies beschreven waar u een goede kans maakt.

Spreeuw / Elwin van der Kolk

Verder lezen

Wie benieuwd is naar de onderliggende onderzoeken van Hemelrijk en haar collega’s kan hier verder lezen:

MijnVogelvinder.nl

Met MijnVogelvinder.nl in de hand herkent u vogels door het hele land! Ontdek welke soorten u tijdens het wandelen of fietsen kunt tegenkomen en waar u op moet letten om ze daadwerkelijk te zien.

Open met uw mobiel

Blijf op de hoogte

Ontvang maandelijks de beste artikelen via de digitale nieuwsbrief. De beste tuintips, mooie vogels, nieuws over Vogelbescherming en vogels beschermen.

Aanmelden Vogels digitaal

Meer over

herfst vliegen tuinvogels trekvogels spreeuw najaar jeanetvanzoelen vogeltrek onderzoek vogeltuin

Deel dit bericht