Katten en vogels

Het aantal katten in Nederland ligt tussen de 3,3 en 3,4 miljoen. Waarvan zo’n 3 miljoen katten met een eigenaar en tussen de 258.000 een 323000 zwerfkatten, schuwe en verwilderde katten. De meeste slachtoffers vallen onder vogels die op de grond naar eten zoeken, vogels die op of dichtbij de grond nestelen en vogels met jongen die nog niet gelijk kunnen vliegen als ze uit het nest komen.

Lokaal kan de predatie door katten een (fors) probleem vormen, zo bleek uit onderzoek van Tilburg University. Loslopende katten in Natura 2000-gebieden kunnen schade toebrengen aan de vogelsoorten waarvoor het gebied is aangewezen als beschermd natuurgebied.

Maar ook buiten ‘beschermde’ gebieden lopen vogels risico. Want overal waar katten onbeheerd loslopen hebben ze een verstorend effect op in het wild levende vogels. Zo kan de aanwezigheid van katten in de omgeving ervoor zorgen dat een vogel niet tot broeden komt. Het leefgebied is te onveilig. Of al uitgekomen jongen kunnen lang niet worden gevoerd, omdat er een kat vlakbij het nest zit. Dat zorgt voor stress en veel (nodeloos) verspilde energie voor vogels.
Zeker voor vogels waarvoor geschikt leefgebied al steeds minder aanwezig is, zoals weidevogels, vormen katten zo een reële bedreiging. Niet alleen door directe predatie.
Hoewel katten meestal niet de grootste bedreiging zijn voor de instandhouding van vogels, zijn ze in sommige situaties wél een grote boosdoener.

Zo bleek op Saba in het Caribisch gebied dat verwilderde katten een grote bedreiging vormen voor de roodsnavelkeerkringvogel. Camera’s legden vast dat verwilderde katten de keerkringvogelnesten leegroofden. Op Texel is waargenomen dat katten de jongen van de tapuit roofden, in een van de laatste belangrijke broedgebieden van de tapuit in ons land.

Predatie als geheel is een natuurlijk gegeven, maar onze huiskat en zijn zwervende, schuwe een verwilderde familieleden (allemaal Felis catus) behoren in Nederland niet tot de natuurlijke jagers. Hij is door de mens geïntroduceerd. Alleen de Europese wilde kat (Felis silvestris) is inheems. Maar dat is een andere soort, zeer zeldzaam in ons land en daarom ook beschermd.
Elke kattenbezitter moet zelf bijdragen om verstoring en predatie te verminderen en bij voorkeur te voorkomen. Wen uw kat daarom van jongs af aan aan een leven in een afgeschermde ruimte. Dat kan geheel binnen, maar bijvoorbeeld ook met toegang tot buiten via een kattenren.

Het castreren/ steriliseren van verwilderde katten wordt vaak als optie gelanceerd om de populatie van zwerfdieren en schuwe- en verwilderde katten beter onder controle te krijgen: de zogenaamd TNRC-methode (Trap, Neuter, Return, Care). Met deze methode worden katten gevangen, onvruchtbaar gemaakt, teruggeplaatst of herplaatst en gemonitord. Het voorkomt verdere voortplanting, maar vermindert de impact op de natuur niet, omdat de teruggeplaatste dieren nog steeds kunnen jagen en een verstorend effect hebben op wilde vogels en andere dieren.
Bovendien moet meer dan 75% van de populatie worden behandeld om effectief een populatie te verkleinen met TNRC (Longcore, Rich & Sullivan, 2009). Iets was moeilijk controleerbaar of zelfs haalbaar is, in een niet afgesloten populatie, zoals op een eiland.

Alle in het wild levende vogels zijn in Nederland wettelijk beschermd. Formeel is de kattenbezitter in overtreding wanneer de kat een beschermde diersoort vangt. Dat is het geval op basis van al jaren bestaande wetgeving. Als een kat een vogel pakt, is de eigenaar strafbaar volgens de Wet natuurbescherming art. 3.1. Ook als een kat bijvoorbeeld de straat oversteekt waardoor een bestuurder uitwijkt en schade veroorzaakt, is de eigenaar van de kat aansprakelijk. Slechts weinig eigenaren van katten realiseren zich dat.

In de praktijk is het  erg moeilijk, zo niet ondoenlijk, om hierop te handhaven. De bewijslast ontbreekt vaak. Vogelbescherming wijst kattenbezitters daarom op hun verantwoordelijkheid.