Kraanvogels, komen ze eraan?

Duizenden kraanvogels wachten momenteel in Duitsland op het juiste moment om naar het zuiden te vliegen. Daarbij speelt de wind een belangrijke rol. Meestal waait die bij ons uit het zuidwesten, precies de richting waarin de kraanvogels willen vliegen. Maar nu draait de wind naar het noordoosten en krijgen ze wind in de rug. Tot mogelijk woensdag 21 oktober zijn er daarom volop kansen dat grote groepen kraanvogels vanuit Diepholz naar het zuiden vertrekken.

Kraanvogels broeden in de hoogveen- en moerasgebieden van Scandinavië en Noordoost-Europa tot ver in Rusland. Tijdens het broedseizoen zijn ze schuw en leven teruggetrokken. Het robuuste nest ligt op de grond en de meestal twee eieren worden in dertig dagen door beide ouders uitgebroed. Het duurt ruim twee maanden voordat de jongen uitvliegen. Het kraanvogelgezin blijft nog zo’n negen maanden bij elkaar tot het volgende broedseizoen.

De kraanvogel is met zijn 1,20 meter en een spanwijdte van 2,20 meter een van de grootste Europese vogels. Op hoge poten stapt hij statig door het leven. Het verenkleed is overwegend grijs met in het broedseizoen fraaie pluimachtige staartveren. De kop en hals zijn zwart, met een sierlijke witte zijstrip. De kruin is onbevederd en kleurt tijdens de baltstijd bij de man felrood.

In de paartijd worden sierveren en de rode mistlamp op de kop ingezet om indruk te maken op het andere geslacht. Niet dat dit per se nodig is, want man en vrouw beloven elkaar eeuwige trouw. Maar ze lijken zich te realiseren dat je ook in een goede relatie moet blijven investeren. Mannen en vrouwen dansen op spectaculaire wijze met elkaar, maar ook met andere kraanvogels. Dit kan er ruig aan toe gaan en zou in menig disco niet misstaan.

In het najaar zoeken kraanvogels elkaar op en beginnen groepen te vormen. Hoe verder de herfst verstrijkt, hoe groter de groepen kraanvogels worden. Bij Rügen en Zingst in Noordoost-Duitsland kun je soms tienduizenden kraanvogels bij elkaar zien. Deze plaatsen trekken veel kraanvogelliefhebbers en andere toeristen aan. Vanaf platforms en rondvaartboten kun je tegen de avond zien hoe duizenden kraanvogels uit alle windstreken op de slaapplaatsen bij elkaar komen. Kraanvogels slapen met de poten in het water. Zo weten ze zich veilig voor rondstruinende vossen en andere rovers.

Begint de temperatuur ’s nachts te dalen, dan schuift de kraanvogelmeute op naar het zuidwesten. De volgende bekende pleisterplaats is in het Diepholzer Moor. In de regio Diepholz, Wagenfeld en Rehden foerageren de kraanvogels overdag op de Duitse akkers en in hoogveengebieden. Vanaf landwegen en uitkijktorens kun je de kraanvogels goed zien. Momenteel verblijven meer dan 12.000 kraanvogels bij Diepholz. Dat aantal kan oplopen tot zo’n 50.000! De verwachting is dat als de wind naar het noordoosten draait, ze de komende dagen verder naar het zuiden zullen vliegen. Ze hebben dan namelijk de wind in de rug en dat is wel zo aantrekkelijk. In zachte winters blijft een klein deel van de vogels in Diepholz en omgeving.

Het is vervolgens even afwachten of ze ook over Nederland zullen vliegen. Van Diepholz gaan de kraanvogels namelijk op weg naar de omgeving van Lac du Der in Noord-Frankrijk. De normale vliegroute loopt over Oost-Nederland (Twente, Achterhoek en Limburg). Bij een strakke oostenwind worden de vogels meer naar het westen gestuwd. In dat geval kun je overal in Nederland groepen kraanvogels zien. Hou vooral de kraanvogelradar in de gaten!

Hun getrompetter hoor je vaak al van verre. Kraanvogels trekken in groepen van enkele tientallen vogels tot soms wel honderden bij elkaar. Ze vliegen meestal in een v-formatie of in een lange sliert en zo’n groep kraanvogels in vlucht maakt vaak een wat rommelige indruk. Net als ooievaars vliegen kraanvogels met gestrekte nek.

Ze vliegen overdag, maken gebruik van thermiek en zoeken ’s avonds dus gemeenschappelijke slaapplaatsen op. Van Lac du Der, waar ze ook weer enkele weken kunnen blijven hangen, vliegen de vogels door naar Extremadura in Spanje. Vele overwinteren hier in de kurkeikbossen, terwijl een kleiner aantal doorvliegt naar Noord-Afrika. De afstand van Rügen naar Extremadura is zo’n 2.700 km.

Sinds 2001 broeden kraanvogels na jarenlange afwezigheid ook weer in Nederland. De eerste paren vestigden zich in het Fochteloërveen. Inmiddels telt Nederland zo’n 81 broedparen. De meeste broeden nog steeds in het Fochteloërveen. Ook in het Dwingelderveld, het Drents-Friese Wold en het Korenburgerveen hebben kraanvogels zich gevestigd. Ook in de Groote Peel en Mariapeel hebben kraanvogels zich recent gevestigd. De opkomst van de kraanvogel lijkt nog niet ten einde. Wie had kunnen denken dat we deze tot de verbeelding sprekende oervogel ooit weer tot de Nederlandse broedvogels zouden rekenen?

In het najaar van 2025 werd Europa opgeschrikt door een uitbraak van het vogelgriepvirus H5N1. In Duitsland, Frankrijk en Spanje ging het om 40.000 dode kraanvogels. Dat is ongeveer 10% van de totale Europese populatie. De in het zuiden overwinterende vogels lijken gelukkig vrij snel groepsimmuniteit te hebben ontwikkeld. Op plekken waar veel kraanvogels dicht bij elkaar slapen, bestaat altijd het risico dat vogelgriep opnieuw uitbreekt. De huidige broedpopulatie in Europa wordt door BirdLife International geschat op 154.000 tot 212.000 broedparen.

Meerdere keren heb ik me vrijwillig laten opsluiten in een klein fotohutje in het kraanvogelreservaat nabij Altenpleen in Noord-Duitsland. Een onbeschrijfelijke ervaring om je op enkele meters afstand van deze majestueuze vogels te bevinden. De vogels struinen de akkers af en doen zich tegoed aan bietenrestanten en achtergebleven maïskorrels. Hoe gelukkig kan een mens zijn tijdens een eenzame opsluiting? Je voelt je voor heel even onderdeel van de indrukwekkende kraanvogeltrek. Aan de rand van het gebied is door de Duitse vogelbescherming vorig jaar het grootste kraanvogelbezoekerscentrum van Europa geopend. Vanuit het nabijgelegen Kranorama kijk je overdag uit op groepen foeragerende kraanvogels en kun je hun trekroute volgen. Dichterbij kraanvogelgeluk kun je niet komen.