Wat doet Vogelbescherming Nederland voor vogels in de hitte?

De hoogste temperaturen vind je in de stad. Dat fenomeen wordt wel Urban heating of hitte-eilanden genoemd. Een groene(re) stad maakt die hitte dragelijker voor vogels, maar ook voor onszelf en voor andere dieren. Wij vragen op verschillende manieren aandacht voor het belang van meer én inheems groen in de stad. Want daar profiteren vogels nog meer van. 

• Een belangrijk onderdeel van ons werk is inzetten op de Basiskwaliteit Natuur: een minimaal niveau waar de plek waar we wonen aan moet voldoen om deze gezond te houden voor vogels en mensen. Dus een bepaalde hoeveelheid groen, maar bijvoorbeeld ook schoon water en een gifvrije bodem. Ook uitdagingen bij hitte en droogte worden aangepakt vanuit Basiskwaliteit Natuur. 
• We stimuleren en informeren architecten, gemeenten, projectontwikkelaars en woningcorporaties om natuurinclusief te bouwen. Onder meer met de website bouwnatuurinclusief.nl bieden we inspiratie voor het vergroenen van steden. Op vogelrijkestad.nl zijn de juiste planten te vinden voor elke situatie en project.  
• We zetten ons richting gemeenten en andere overheden in voor meer groen en een klimaatbestendige inrichting van wijken, zodat steden beter bestand zijn tegen hitte, droogte en extreme regen. 
• Op verschillende manier helpen we bewoners bij het vergroenen van hun tuinen. Zo kunnen mensen advies op maat krijgen van onze Tuinvogelconsulenten en via de website Onze tuinvogels. 

Nederland kreeg er in 15 jaar tijd op zo’n 200 plekken bijna 100.000 hectare nieuwe of herstelde natuur bij: zogenoemde natuurlijke klimaatbuffers. Deze natuurgebieden helpen bij het vasthouden en opvangen van water, het voorkomen van watertekorten én het temperen van hitte. Ze slaan ook koolstof op en maken het landschap gewoon mooier. Het zijn ware magneten gebleken voor (moeras)vogels. Vogelbescherming was nauw betrokken bij de start 15 jaar geleden. En met een resultaat om trots op te zijn. In 2025 werd de samenwerking in de Coalitie Natuurlijke Klimaatbuffers formeel afgesloten. Het succesvolle gedachtegoed van dit ‘dubbelgebruik’ kreeg een vervolg in het kader van NL2120, waarin wetenschap, bedrijfsleven, overheid, natuurorganisaties en onderwijs samenwerken aan een klimaatbestendige en natuurlijke inrichting van Nederland.

Een voorbeeld van zo’n gebied is natuurgebied De Onlanden bij Groningen. Het gebied bestaat pas een jaar of tien, daarvoor was het een laaggelegen landbouwgebied dat met bodemdaling en overtollig water kampte. In 1998 liep de stad en provincie Groningen deels onder water. Nu bestaat het uit ruige hooilanden, moerasbos en ruimte voor overtollig water. De Onlanden werkt niet alleen als spons bij extreme regen, maar ook als een soort natuurlijke airco. Het vele water in dit gebied verdampt voortdurend. Daardoor blijft het gebied koeler dan het omliggende, drogere land. Fijn voor vogels én mensen.

In het landelijk gebied strijden we voor een hoger waterpeil, kruidenrijke graslanden en natuurvriendelijk beheer. Voor weidevogels is een hoger waterpeil van levensbelang. In natte weilanden blijft de bodem zacht, waardoor vogels als grutto en scholekster met hun lange snavels makkelijk naar wormen en andere bodemdieren kunnen peuren. Als de grond uitdroogt, wordt die hard en trekken wormen zich dieper terug.

Voor kuikens van weide- en akkervogels is het beheer belangrijk. In hun eerste weken leven zij vooral van insecten, die juist volop voorkomen in vochtige, bloemrijke stukken. In droge, soortenarme weilanden en akkers zijn er veel minder insecten, met grote gevolgen voor hun overlevingskansen. Schaduwrijke akkerranden en een natuurlijk waterpeil zorgen dus niet alleen voor meer voedsel, maar ook voor een koel en gevarieerd landschap waarin boerenlandvogels hun jongen groot kunnen brengen. Door ruimte te geven aan kruidenrijke akkerranden en vochtige weilanden blijft de bodem koeler en veerkrachtiger in droge en hete perioden. 

Onze boodschap voor het landelijk gebied brengen we op verschillende manieren over: 

• We lobbyen zowel op nationaal als op Europees niveau voor natuurvriendelijkere landbouw. Dat doen we door beleid en regelgeving van het agrarisch natuurbeheer te beïnvloeden. 
• We zijn mede-initiatiefnemer van het Aanvalsplan Grutto. Samen met boeren, overheden en andere organisaties werken we aan grote, natte weidevogelgebieden met een hoog waterpeil, kruidenrijk grasland en aangepast agrarisch beheer. Daarmee ontstaat een koeler en voedselrijker landschap waarin weidevogels beter tegen droogte en hitte bestand zijn. 
• Door middel van juridische procedures proberen we te zorgen dat de Nederlandse overheid de natuurwetgeving naleeft. Een goed voorbeeld is de klacht die we indienden bij de Europese Commissie omdat de Nederlandse regering onvoldoende maatregelen nam om de grutto en zijn leefgebieden te beschermen.   
• Samen met boeren en andere partijen vechten we voor weidevogels, onder andere door te inspireren met voorbeeldprojecten. We reiken prijzen uit voor goede initiatieven, zoals de Gouden Grutto en de Gouden Leeuwerik.  
• In het project PolderPracht Schiermonnikoog werken we met boeren en waterbeheerders samen aan slimmer waterbeheer in de polder. Door regenwater langer vast te houden en flexibeler met het waterpeil om te gaan, worden droge zomers minder extreem en blijft de bodem vochtiger. Zo warmt het land minder snel op en blijft het leefgebied voor weidevogels geschikt, ook tijdens hitte en droogte.