Navigatie overslaan
Header les 10 tuinvogelcursus

Header les 10 tuinvogelcursus

Sperwer en bosuil

Video in nieuw venster openen

De vogellessen van Vogelbescherming zijn samengesteld door onze ambassadeurs Nico de Haan en Camilla Dreef. Nico heeft bijna dertig jaar bij Vogelbescherming gewerkt en kent de vogels als geen ander. Camilla is vogelonderzoeker en fervent vogelaar. Ze introduceren de vogels van de laatste vogelles van deze cursus Tuinvogels in Nederland: de sperwer en de bosuil.
sperwer paspoort tuinvogelcursus

Snelle vogelvanger met verrassingsaanval

Als er een roofvogel in een tuin zit, is dat is bijna altijd een sperwer. Een roofvogel die zich heeft gespecialiseerd in het vangen van vogels. Nooit zullen sperwers zich vanaf een tak naar beneden storten om een muisje te pakken. Het zijn snelle jagers die vogels in de vlucht overrompelen. Een voederplank in een tuin met allemaal kleine vogels is voor een sperwer een heel aantrekkelijke jachtplek.

Meestal is het sperwerbezoek maar heel kort en eigenlijk al voorbij voordat je er erg in hebt. De sperwer komt laag over de schutting aangevlogen en verrast zo merels, mussen of mezen die daar helemaal van in paniek raken. Als de aanval mislukt, dan is de sperwer in een oogwenk weer verdwenen.

Video in nieuw venster openen

Vliegen als een duif

Een sperwer kun je in de lucht gemakkelijk voor een duif aanzien, want zijn vlucht lijkt een beetje op die van een duif. Een snel flapperende, korte vleugelslag in een klimmende vlucht, even zweven en dan opnieuw de klimvlucht. Het vlugge, flapperende vliegen is een goed kenmerk. Of het een mannetje of vrouwtje is, is te zien aan het verschil in formaat. Het mannetje is ongeveer zo groot als een Turkse tortel, het vrouwtje is formaat houtduif. Het mannetje heeft bovendien een rossige, dwarsgestreepte borst, terwijl die van het vrouwtje grijs gestreept is. Hieronder zetten we mannetje en vrouwtje sperwer voor het gemak naast elkaar. Wie een sperwer kan herkennen – of het nu een mannetje of een vrouwtje is – is al aardig op weg een echte vogelkenner te worden.

infographic sperwer

Pluk de prooi

Als een sperwer in een tuin een vogel heeft gevangen, gaat hij meteen aan het werk. Eerst neemt hij zijn prooi mee naar een donker hoekje in de tuin om lastige eksters en gaaien te ontwijken. Daar wordt de prooi geplukt – soms doet hij dat echter ook gewoon in het volle daglicht midden op de stoep. Hij verwijdert de borstveren en eet dan het spiervlees en de ingewanden op. Zo’n maaltijd kan makkelijk een half uur in beslag nemen. Tijdens het plukken en eten spreidt de sperwer zijn vleugels vaak als een mantel uit om zijn buit af te schermen tegen mogelijke kapers. Uiteindelijk blijft er niet veel meer over van de prooi dan de snavel en de pootjes.

Sperwers zijn niet erg luidruchtig. Maar de hoge schrille roep, hoor je wel af en toe.

Geluid van de sperwer

Kerkuil sfeerbeeld / Pixabay

Nachtvogels luisteren: mysterieus en spannend

Vogels kijken in het donker is best lastig. Veel meer dan een schim in een maanverlichte nacht levert dat niet op. Toch is het heel fascinerend en de moeite waard om ’s nachts eens op vogeltocht te gaan. Vogels kijken wordt dan vooral vogels luisteren. En dat kan heel spannend zijn. Een roepende uil in de nacht heeft iets heel mysterieus. Het betekent wel dat je de nachtelijke geluiden goed moet kennen om te weten wie daar in het duister rondvliegt. Natuurlijk de geluiden van onze meest voorkomende uilen: de kerkuil, de steenuil, de ransuil en uiteraard de bosuil die we in deze les behandelen. Maar het zijn zeker niet alleen uilen die ’s nachts te horen zijn. Zeker in het voorjaar zijn er ’s nachts heel veel vogelsoorten actief die voor de nodige verwarring zorgen. Van de nachtegaal tot de nachtzwaluw, maar ook roerdompen of bosrietzangers. En in de trektijd kunnen groepen overtrekkende vogels ’s nachts ook luidruchtig zijn. Zoals overvliegende groepen kraanvogels of koperwieken. Wilt u echt graag een uil horen roepen? Ga dan naar een groot stadspark of een bos op een heldere windstille nacht in februari. Een ervaring om nooit te vergeten.


bosuil paspoort tuinvogelcursus

Een echte nachtbraker

De bosuil leeft zowel in stadsparken als in oude bossen. Maar ook in wijken of tuinen met genoeg oude bomen. Hij kan zich zo’n sterke variatie in woongebied permitteren, want een bosuil eet vrijwel alles wat beweegt. Merels, mezen, jonge eksters, kikkers, muizen, enzovoort. Ooit zat er midden in Zeist, tegenover het kantoor van Vogelbescherming Nederland, zo'n grote bruine bosuil, met zijn ronde kop en donkere ogen, boven in een boomholte lekker te zonnen. Het autoverkeer raasde beneden voorbij, maar dat deed hem niets.

De bosuil is de meest voorkomende uil in Nederland. Hij broedt regelmatig in tuinen waar grote oude bomen staan of een uilennestkast hangt. Wilt u zelf een bosuil over de vloer? Hang dan in uw tuin of bij u in de buurt een bosuilnestkast op.

Video in nieuw venster openen

Alleseter zonder pluimen

Meestal slapen bosuilen zo goed verstopt dat ze niet of nauwelijks te zien zijn. Een enkele keer worden ze opgeschrikt uit hun schuilplaats en dat leidt dan direct tot een opstand in de vogelwereld. Mezen, merels en al het andere zangvogelvolk slaan luidruchtig alarm als een bosuil overdag in beweging komt. Niet zo gek, want ze staan op het menu van deze uil.

Bosuilen zijn veel vaker te horen dan te zien, ook al omdat ze pas op jacht gaan als het echt helemaal donker is. Bosuilen zijn de enige grote bruine uilen zonder oorpluimen. Dat maakt verwarring met de ook veel voorkomende ransuil al bijna onmogelijk. Hieronder staan ze naast elkaar en is het verschil duidelijk te zien.

infographic ransuil - bosuil
Kerkuil vogelshow / Hans Peeters

Uilen en roofvogels zijn geen showdieren

Op jaarmarkten, bruiloften en partijen worden vaak uilen en roofvogels gebruikt om de feestelijkheden op te sieren. Dat lijkt onschuldig en spannend, maar in werkelijkheid heeft dit allerlei ongewenste effecten die ook voor de wilde vogels nadelig zijn. Door de hoge handelswaarde van veel roofvogels en uilen worden ze regelmatig in de vrije natuur gevangen en in de (illegale) handel gebracht. Hieronder bevinden zich soorten die sterk bedreigd zijn. Veel roofvogelshows en het niet professioneel houden van roofvogels en uilen leidt bovendien tot onnodig veel dierenleed. Daarom is Vogelbescherming Nederland tegen het houden van roofvogels en uilen door particulieren en het houden van roofvogelshows en –demonstraties of andere voorstellingen met (levende) roofvogels en/of uilen voor publiek. Vogelbescherming vindt dat roofvogels en uilen niet in een hok thuis horen. Lees hier meer over ons standpunt.

Als in een griezelfilm

Bosuilen laten zich vaak heel goed horen. Al vanaf december schalt de baltsroep – waarmee de huwelijksband wordt versterkt – ’s nachts door bossen en parken. De kenmerkende bosuilroep is heel bekend. Die wordt namelijk in vrijwel alle horror- en griezelfilms gebruikt om een enge sfeer op te roepen: oe … hoe-hoe-hoe-hoeeee. Met enige oefening is dit geluid goed na te doen. Minstens zo opvallend is het antwoord van het vrouwtje. Een helder, ver klinkend kleewiek-kleewiek.

Geluid van het mannetje bosuil

Vrouwtje bosuil

Thuis vogels kijken met Beleef de Lente

Wilt u vogels echt van heel dichtbij volgen? Neem in het voorjaar dan eens een kijkje op Beleefdelente.nl. Vogelbescherming heeft deze website speciaal opgezet om broedende vogels van dichtbij te kunnen volgen. Dankzij webcams bij nesten kunt u gewoon vanuit huis meegenieten van het privéleven van deze vogels. De nestkeuze, de paring, het eerste ei, het eerste jong, de eerste uitvlieger en alles wat daartussen zit, u maakt het allemaal van dichtbij mee. Fantastisch om te zien. Meer dan een miljoen mensen volgen de verwikkelingen in de vogelnesten dagelijks op de voet. Elk jaar zitten er weer andere vogels voor de camera. Van de ooievaar tot de koolmees en van de bosuil tot de slechtvalk. Beleefdelente.nl is een echte aanrader: genieten van het vogelleven, zonder dat u de deur uit hoeft of per ongeluk nesten verstoort!


Tuinvogeltips van Nico en Camilla

Nico en Camilla Met de tips van Nico en Camilla wordt van tuinvogels genieten nog leuker. Dit keer: meedoen aan de Nationale Tuinvogeltelling.

Vogelbescherming Nederland organiseert elk jaar de Nationale Tuinvogeltelling waar iedereen aan mee kan doen.

Roodborst / Shutterstock

Duizenden mensen, zowel volwassenen als kinderen, tellen in het laatste weekend van januari een half uur vogels in hun tuin en geven de resultaten door. Zo krijgen wij een mooi beeld van de tuinvogelpopulaties. Door de resultaten jaarlijks met elkaar te vergelijken, kunnen we onder andere zien of de vogelstand toeneemt of afneemt en welke soorten zich meer of minder in de tuinen laten zien. Want onze tuinen zijn, vooral in de winter, van levensbelang voor de vogels, met name voor voedsel. Meedoen aan de Nationale Tuinvogeltelling is vooral heel erg leuk! Zeker met uw nieuw verworven kennis uit deze cursus, zult u de vogels sneller herkennen.
Meer over de Tuinvogeltelling

Drie kleine vogeltjes...

Bent u al bekend met Metalbirds? Deze drie metalen vogels zijn er nu in het klein: de uil, de specht en de roodborst. Niet alleen mooi om naar te kijken, maar ook geschikt om bijvoorbeeld een vetbolletje of een pindaslinger aan op te hangen.

Bestel en steun Vogelbescherming

Nationale Tuinvogeltelling

De Tuinvogeltelling: jaarlijks tellen tienduizenden mensen de vogels in hun tuin, zodat Vogelbescherming en Sovon meer leren om ze beter te beschermen. Daarnaast is het ontzettend leuk én het is makkelijk, dus iedereen kan meedoen.

Ga naar de Tuinvogeltelling

Test uw kennis

Vogelkennis bouw je langzaam op. Hieronder 8 vragen om uw kennis over tuinvogels verder te verrijken. De vragen gaan deels over deze les en deels over nieuwe kennis. Soms moet u dus misschien iets opzoeken. De online vogelgids van Vogelbescherming kan daarbij handig zijn.

Wie is de grootste vijand van de sperwer?

Sperwers eten graag kleine vogels als mezen en mussen. Maar in de natuur is het vaak eten en gegeten worden. Wie is de grootste vijand van de sperwer zelf?

0%

Meer leren?

Hopelijk hebt u veel opgestoken van deze cursus tuinvogels en er vooral ook veel plezier aan beleefd. Is dat zo? Dan hebben we nog een gratis cursus voor u in de aanbieding. Namelijk de beginnerscursus VOGELS IN NEDERLAND. Deze cursus gaat over meer vogels, ook buiten de tuinen. Nico en Camilla behandelen onder meer bosvogels, weidevogels, watervogels en vogels van het waddengebied. Met handige tips, filmpjes en ezelsbruggetjes om vogels te leren kijken en vooral van vogels te genieten. Meld u hier aan.

De voorgaande lessen nog eens terugkijken?

TIP: bewaar deze les bij uw favorieten in uw browser of als extra startpagina. U kunt dan altijd makkelijk terugbladeren naar alle lessen.