Grauwe kiekendief

Montagu's Harrier, Circus pygargus - Sperwers (Accipitridae)

Rode lijst

De grauwe kiekendief is de kleinste en slankste van de vier in Nederland voorkomende kiekendieven. Een zomervogel die pas in april en mei arriveert uit de overwinteringsgebieden in Afrika en alweer in augustus en september vertrekt. Zeldzame broedvogel van akkers - vooral in Groningen. Vroeger ook in duinen, hoogveen, heide en moerassen. Door intensieve bescherming behouden als Nederlandse broedvogel.

Herkenning

Zeer slanke kiekendief met een veerkrachtige vlucht, bijna sternachtig. Heeft maar vier zichtbare 'vingers' aan de vleugelpunten, dit in tegenstelling tot de blauwe, die er vijf heeft. Man donkergrijs op bovenzijde met zwarte vleugelpunten, zwarte band op bovenvleugel en bandering op ondervleugels, geen witte stuit. Vrouw en juveniel veel slanker dan blauwe kiekendief.

Geluid

Kekkerende geluiden, vooral in broedtijd; ook hoge schrille fluittonen.


39-49 cm, spanwijdte 102-123 cm


Deze soort lijkt op:

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons assortiment in de webshop

Leefwijze

Broeden

Territoriaal, maar kan in clusters broeden. Man heeft vaak meerdere vrouwtjes met nesten. Man komt als eerste aan en trekt met baltsvlucht vrouwtje aan. Broedt op de grond, nest platform van gras en dunne twijgen. Broedtijd mei-juni, jongen vliegen uit tot in augustus . Eén legsel, meestal drie tot vijf eieren. Broedduur 28-29 dagen per ei, begint na leggen eerste ei.

Leefgebied

Open, vlak of licht golvend landschap met veel voedsel. In Nederland vooral akkers (graan, luzerne) en braakliggend land, in de vorige eeuwen ook heide, hoogveen, duinen en moeras, soms jonge bosaanplant. Jaagt vaak ver van het nest. In Afrika vooral open savanne met veel sprinkhanen.

Voedsel

Vooral kleine zoogdieren (met name veldmuizen), ook volwassen zangvogels en jonge vogels van allerlei soorten van open land, in buitenland ook reptielen en grote insecten. In overwinteringsgebied in Afrika vooral diverse soorten treksprinkhanen. Jaagt in lage zoekvlucht, vaak ver van het nest.

Vogeltrek

Lange afstandstrekker. Europese vogels overwinteren in Afrika ten zuiden van de Sahara. Trekt van eind juli tot eind september weg uit ons land. Route via Iberisch Schiereiland, Italië en de Balkan. Keert terug van de tweede helft van april tot in mei. Dagtrekker, trekt liefst bij mooi weer met wind in de rug. Niet afhankelijk van thermiek. In Afrika soms in zeer grote slaapplaatsen.


Verspreiding en aantal

zeer schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in zeer klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Vanaf 1990 toegenomen als broedvogel. Soms betere jaren door pieken in de populatie veldmuizen, het belangrijkste voedsel.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 42 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers zeer klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

In de broedtijd vooral in open akkerbouwgebieden NO-Groningen en hier en daar in Flevoland. Buiten de broedtijd wordt de soort vooral gezien op trektelposten met gestuwde vogeltrek.

In Europa

De grauwe kiekendief is een Palearctische soort, die vooral in Rusland en Oekraïne voorkomt. Ook Wit-Rusland, Frankrijk, Polen en Spanje zijn belangrijke landen voor de soort.

Meer informatie


Bescherming

Internationaal niet bedreigd, populatie neemt wel af. Oorzaken zijn gebruik van pesticiden bij de bestrijding van sprinkhanen in Afrika, droogte in de Sahel, aftakeling van het leefgebied in Afrika (door o.a. overbegrazing); in broedgebied omzetting van natuurlijk leefgebied in intensieve graanteelt (waar veel nesten verloren gaan) en voedselgebrek door intensivering landbouw. Wellicht gevoelig voor grote windparken.

De grauwe kiekendief staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

In Nederland wordt het beschermingswerk aan de grauwe kiekendief geheel gecoördineerd en uitgevoerd door de Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief. Nesten worden opgespoord en intensief beschermd. Vogelbescherming heeft de Werkgroep ondersteund met o.a. fondswerving en communicatiemiddelen. Dit maakte het mede mogelijk om in Afrika onderzoek te doen aan de grauwe kiekendieven.

Wat kunt u doen

Heeft u aanwijzingen voor de aanwezigheid van broedende grauwe kiekendieven op uw land, neem dan z.s.m. contact op met de Werkgroep Grauwe Kiekendief.
Verder kan de soort geholpen worden met allerlei maatregelen om de voedselbeschikbaarheid te verhogen, zoals de aanleg van vogelakkers en faunaranden. Ook daarvoor kunt u bij de Werkgroep Grauwe Kiekendief terecht.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De grauwe kiekendief is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grauwe kiekendieven beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grauwe kiekendief is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grauwe kiekendief. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt in heel Nederland gedurende het broedseizoen bescherming aan de nesten van de grauwe kiekendief, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Het Lauwersmeer is als broedgebied voor de grauwe kiekendief aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal