De reuzensterns zijn er weer

Onze waterrijke delta is woest aantrekkelijk voor visetende sterns. Langs de kusten en grote wateren broeden dan ook verschillende soorten: dwergsterns, visdieven, noordse en grote sterns en in de moerassen zwarte sterns en zelfs enkele tientallen paren witwangsterns. In augustus en september kun je in Nederland ook reuzensterns zien, op doortrek.

Met een spanwijdte tot 145 cm en een gewicht tot 700 gram is de reuzenstern de gigant in de sternfamilie. De grootste stern op aarde weegt net zoveel als 5-6 visdieven. En ook hun geluid past bij een reus; een harde rauwe kreet. Niet mooi, wel indrukwekkend en van ver te horen.

Ze broeden vooral in Zweden, Finland en de Baltische staten op eilanden langs de kusten van de Oostzee en de Botnische Golf. Meestal in kleine kolonies van minder dan 10 paren. Er zijn ook enkele grote kolonies zoals Stenarna aan de Zweedse oostkust in de provincie Uppland, waar circa 200 paren broeden.

Als viseters hebben sterns in de jaren zestig veel problemen gehad met DDT, waarmee het water was verontreinigd. Van de visdieven in ons land bleef bijvoorbeeld maar ongeveer 1/10e over. Nadat DDT werd verboden, volgde een geleidelijk herstel.

Ook reuzensterns hebben last gehad van DDT. Toen dat probleem kleiner werd, namen in hun broedgebieden echter ook de nerts en zeearend weer toe, wat niet goed uitpakte voor de reuzensterns.

In de Zweedse kolonie Stenarna aten zeearenden in sommige jaren 50 nesten leeg. Het lukte om de zeearenden met vogelverschrikkers te verjagen en nertsen werden gevangen. Daarna kon ook de populatie reuzensterns zich geleidelijk herstellen. Zo vestigden ze zich bijvoorneeld in Denemarken in 2008 en dit jaar broedden daar al bijna 150 paren. Recentelijk gingen ze ook in Duitsland en Polen broeden. Wordt Nederland het volgende nieuwe broedgebied?

In Nederland worden het aantal doortrekkende reuzensterns goed in de gaten gehouden. Dat gebeurt via landelijke simultaantellingen op slaapplaatsen door vrijwilligers van Sovon. Op die manier vinden er geen dubbeltellingen plaats.

De laatste rapportage noemt een landelijk totaal van 269 exemplaren in de nazomer van 2023. De grootste aantallen werden geteld langs de Friese IJsselmeerkust, in de IJsseldelta en in het Lauwersmeergebied. Op waarneming.nl kun je makkelijk die goede plekken vinden als je ook eens een blik wil werpen op deze imposante stern.

Een deel van de reuzensterns heeft in het broedgebied een kleurring gekregen met een unieke code. In Zweden gebruiken ze rode of blauwe ringen, in Finland geel en in de andere landen wit. In de IJsseldelta heb ik tientallen kleurringen afgelezen. De meeste komen uit Zweden, enkele uit Finland en Estland en dit jaar zag ik voor het eerst vogels uit Denemarken.

Als je de gegevens van een afgelezen ring opstuurt naar de onderzoekers, krijg je de levensgeschiedenis van die reuzenstern ge-e-maild. Zo zag ik vorige week een Finse vogel met code CCKO. Die werd in 2008 als kuiken geringd en in de herfst van dat jaar in Friesland gezien en daarna pas weer in Zuid-Holland in 2019. In 2023, 2024 en 2026 zag ik ’m in de IJsseldelta. Deze vogel overwintert jaarlijks aan de Spaanse zuidkust bij Huelva.

Ook diverse Zweedse vogels heb ik meerdere jaren gezien. Het ene jaar reizen ze met jongen, die dan op een zandbank om voedsel zitten te bedelen. Het andere jaar reizen ze alleen omdat hun broedsel is mislukt.

Je verwacht van visetende reuzensterns dat ze via de kusten van de Noordzee en Atlantische oceaan naar hun overwinteringsgebieden rond de Middellandse Zee of in West-Afrika vliegen. Maar ze blijken een andere strategie te hebben, zoals bleek via gezenderde vogels.

Als de reuzensterns binnenkort voldoende opgevet zijn, stijgen ze op om over het binnenland van België, Frankrijk en Spanje linea recta naar het zuiden te vliegen. Hoog en onzichtbaar - maar soms wel hoorbaar in een stille nacht.

Foto's: Cor Fikkert