Grauwe klauwier

Red-backed Shrike, Lanius collurio - Klauwieren (Laniidae)

Rode lijst

De grauwe klauwier is een broedvogel van ruige, halfopen gebieden met opslag van struweel of jong geboomte. De aanwezigheid van flink wat grote insecten als kevers, bijen en hommels is erg belangrijk, zij vormen de hoofdmoot van het menu. Verder worden hagedissen, kleine zoogdieren en jonge vogels gegeten. De naam 'klauwier' slaat op de gewoonte van de vogels om prooidieren op te hangen aan de doornen van bramen of andere stekelige struiken en die later op te eten.

Herkenning

Middelgrote zangvogel met lange staart en stevige zwarte haaksnavel. Volwassen mannetjes hebben een grijze kop met een zwart masker. De onderdelen zijn lichtroze met een witte keel. Bovendelen zijn kastanjebruin. In vlucht is de grijze stuit en de zwarte staart met witte zijden aan de staartbasis goed te zien. Vrouwtjes zijn minder opvallend getekend, met grof schubpatroon op de lichte onderdelen. De bovendelen zijn oranjebruin. Het grijs op de kop is wat bruinig en de oogstreep is bruin, evenals de staart.

Geluid

Zowel zang als roep niet vaak te horen; zang is een aanhoudend zacht gebrabbel van rauwe en fluitende klanken, met diverse imitaties van andere soorten. Roep een hees, nasaal "weh" of "tsjek".


16-18 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van half mei-juli, in een grote struik of kleine boom. Heeft 1 legsel met meestal 4-6 eieren. Broedduur 12-16 dagen. Het vrouwtje broedt, soms assisteert het mannetje daarbij. Slordig nest meestal relatief laag (1-1,5 meter) in dicht stekelig struikgewas. In de eerste week na het uitkomen blijft het vrouwtje bij de jongen, en verzamelt alleen het mannetje voedsel. Vliegvlug na 14-16 dagen. Soms later vanwege slecht weer. Twee weken na het verlaten kunnen de jongen zelf jagen.

Leefgebied

Grauwe klauwieren komen voor in kleinschalige, zeer gevarieerde landschappen, zoals hoogvenen en enkele kleinschalige, oude akker- en weidelandschappen. Belangrijk is een hoog aanbod aan kleine gewervelde dieren en aan ongewervelde dieren.

Voedsel

Voedt zich met grote insecten, kleine zoogdieren, reptielen en jonge/zwakke vogels. Foerageert vaak typisch vanaf hoge tak bovenin struik, om vanaf daar naar de grond te duiken. Vangt soms ook insecten in vlucht.

Vogeltrek

Lange-afstandstrekker; vliegt vanaf eind juli-september oostelijk om de Middellandse Zee heen (evenals vogels uit Spanje!), om te overwinteren in zuidelijk Afrika, in Kenia, Tanzania en ten zuiden van Congo. Trekt 's nachts in enkelingen of kleine groepen. Vaak zijn de grauwe klauwieren pas in mei weer terug in het Nederlands broedgebied.


Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Tot het midden van deze eeuw was de grauwe klauwier een typische en verspreide broedvogel van het kleinschalige cultuurland en van 'woeste gronden'. Bolwerken waren de duinstreek, de oostelijke zandgronden en Zuid-Limburg. De omvang van die afname werd pas goed duidelijk door het werk aan de Nederlandse broedvogelatlas, midden jaren zeventig, toen nog slechts enkele honderden paren aanwezig bleken te zijn, waarbij vooral het Bargerveen belangrijk was. Na een verdere daling tot 2002 (50 broedgevallen) heeft de soort zich redelijk hersteld.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 350-450 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers zeer klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Drenthe, Bargerveen, en Zuid-Limburg. In de trektijd langs de kust.

In Europa

Komt voor in geheel Europa, maar minder in gebieden met een Noordzeeklimaat en nauwelijks op het Iberisch Schiereiland. De grauwe klauwier komt in Oost-Europa het meest voor.

Meer informatie


Bescherming

De afname van de grauwe klauwier in de vorige eeuw heeft zeker te maken met de aftakeling van het agrarisch buitengebied. Vooral het verdwijnen van talloze heggen en struwelen en de forse afname van veel grote insecten heeft een slechte uitwerking gehad op de soort. Verder speelde het verdwijnen van woeste gronden en verruiging door zure regen - speciaal in de duinen - een rol. Heeft zich door uitgekiend beheer hersteld in natuurgebieden in Oost- en Noordoost-Nederland. Herstel in de duinen blijft nog achter.

Wat wij doen

Gezien onder meer de enorme achteruitgang van de grauwe klauwier organiseerden Sovon, Vogelbescherming en de Stichting Bargerveen in 2012 Het Jaar van de Klauwieren. Dat leverde veel kennis op die kan bijdragen aan een betere bescherming van deze specialistische soort. Daarnaast heeft Vogelbescherming met een aantal terreinbeherende organisaties maatregelen genomen om het de grauwe klauwier beter naar de zin te maken.

Wat kunt u doen

Halfopen, structuurrijke vegetaties met veel grote insecten en kleine ongewervelde dieren zijn belangrijke biotoopvereisten voor de grauwe klauwier. Natuurbeherende organisaties kunnen zich daarvoor sterk maken. Dat betekent dat beheer vooral op diversiteit moet zijn gericht.

Meer weten?

Actuele berichten


Wet- en regelgeving

De grauwe klauwier is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grauwe klauwieren beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grauwe klauwier is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Verschillende broedgebieden van grauwe klauwieren zijn aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. De belangrijkste daarvan is het Bargerveen. Voor deze gebieden gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen. De betreffende gebieden zijn te vinden in onderstaande database van het Ministerie van Economische Zaken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal