Spotvogel

Icterine Warbler, Hippolais icterina - Rietzangers (Acrocephalidae)

Rode lijst

De spotvogel is een zomergast die ons land slechts drie maanden bezoekt om te broeden. Het grootste deel van het jaar brengt hij door in tropisch Afrika. Het leefgebied van de spotvogel is meestal typisch open gebied dat rijk is aan bosschages en struwelen. De beschikbaarheid van het 'vroegere' landbouwgebied, met hagen en houtwallen, bosranden met mantel- en zoomvegetatie neemt steeds verder af. Of dit ook de reden voor de terugloop van het aantal broedende spotvogels is, kan nog niet met zekerheid bepaald worden.

Herkenning

De spotvogel heeft grijsgroene bovendelen maar valt vooral vaak op door de gele onderdelen. Ook heeft hij nauwelijks een wenkbrauwstreep. Het voorhoofd is tamelijk plat, hij heeft grijze poten en de vleugelpunten steken vrij ver voorbij de gevouwen vleugel (dit wordt de handpenprojectie genoemd). Geen verschil tussen mannetje en vrouwtje.

Geluid

Zang is luid, gevarieerd en lang aangehouden. Veel herhalingen, veel imitaties. Kenmerkend zijn verder snerpende, ketsende tonen. Roep kenmerkend "die-deroid".


12-13,5 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Zingt van begin mei tot half juli. Broedt vanaf begin - half mei tot juli. In een stevig gebouwd nest van korstmossen, stengels, twijgjes en van binnen wol en bloemetjes, komt slechts één legsel per jaar van 4-6 eieren. Na 12-14 dagen komen deze uit, en 13-15 dagen later kunnen de jongen vliegen. Jongen worden nog 2-3 weken gevoerd.

Leefgebied

De spotvogel broedt door het hele land, met een voorkeur voor klei- en veengronden. In tegenstelling tot de meeste zangers wordt open boerenland met erfbeplanting en singels geprefereerd boven bosgebieden. Jonge aanplant (loofbos) kan echter tijdelijk dicht bezet zijn, ook in stedelijk gebied (parken in aanleg).

Voedsel

Met name insecten, in de zomer soms ook fruit en bessen. Jongen worden voornamelijk gevoed met rupsen. Pikt ze van bladen, maar kan ook in vlucht insecten vangen.

Vogeltrek

Lange-afstandstrekker. Vertrekt al eind juli, begin augustus, en eind augustus zijn bijna alle spotvogels vertrokken. Overwintert ten zuiden van de evenaar, met uitzondering van Namibië (grotendeels), westelijk Zuid-Afrika, oostelijk Tanzania, Mozambique en Madagaskar. Vertrekt eind februari/begin maart al richting het noorden, maar komt hier niet aan voor begin mei. Nachttrekker.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De landelijke aantallen nemen sinds 1975 of eerder af. Dit vormt onderdeel van een proces dat heel West-Europa beslaat. Het wijst op noordwaartse verschuiving van broedgebied, mogelijk door klimatologische oorzaken. De afname bij ons heeft niet te maken met concurrentie met de naar het noorden oprukkende orpheusspotvogel.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 17.000-25.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Een soort van houtwallen, singels en boerenerven. Valt vaak op door de gevarieerde, drukke zang met allerlei imitaties.

In Europa

Het leefgebied van de spotvogel strekt zich uit van de Noordzee oostwaarts tot in Centraal-Siberië. Het broedgebied wordt begrensd door de 50- en 60-graden noorderbreedte meridiaan. De spotvogel ontbreekt in Groot-Brittannië en Ierland en in Zuidwest-Europa. De grootste aantallen zijn te vinden in Wit-Rusland, waar veel geschikt leefgebied te vinden is. In Nederland komen ze verspreid voor.

Meer informatie


Bescherming

Over de oorzaken van de lange-termijn achteruitgang van de spotvogel is niet veel bekend; het is gissen naar de precieze (combinatie van) oorzaken, in Nederland zowel als daarbuiten.

De spotvogel staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming staat een meer natuurlijk landelijk gebied voor, waar spotvogels ook hun broedplek kunnen vinden. Via verschillende initiatieven proberen we dat bereiken, zoals onder meer door samenwerkingen met boeren. Daarnaast zet Vogelbescherming zich via BirdLife International in voor internationale vogelbescherming en bescherming van trekwegen en dat is heel belangrijk voor de spotvogel die maar drie maanden van het jaar in Nederland is.

Wat kunt u doen

Er is nog veel onbekend over wat we kunnen om de achteruitgang van de spotvogel te stoppen. Duidelijk is wel dat een natuurlijker platteland daarbij essentieel is. Dat betekent bijvoorbeeld natuurlijke erven met voldoende dichte begroeiing van inheemse soorten (o.a. vlier) kunnen daarbij helpen.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De spotvogel is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn spotvogels beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de spotvogel is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de spotvogel. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van de spotvogel zijn alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal