Meer ruimte voor grutto's én boeren

Nederland heeft de ambitie om in 2050 weer 50.000 broedparen grutto's te hebben, ongeveer twee keer zoveel als nu. Boeren spelen een onmisbare rol om dit doel te bereiken. Zij beheren tenslotte een groot deel van het landschap waarin grutto's hun leefgebied hebben. Veel boeren die zich nu al inzetten voor weidevogels lopen tegen grenzen aan. Daarom doet Vogelbescherming mee aan de pilot Certificering Weidevogelbedrijf. Samen met onder meer BoerenNatuur en zeven agrarische collectieven onderzoeken we hoe boeren die zich meer willen inzetten voor weidevogels, beter kunnen worden ondersteund en beloond. Deze pilot loopt tot en met 2029 en wordt gefinancierd door het ministerie van LVVN als één van de negen pilots waarmee de toekomst van het agrarisch natuurbeheer wordt verkend in Nederland.

Bernard de Jong, senior beleidsmedewerker, licht toe waarom Vogelbescherming aan deze pilot meedoet. “Veel boeren zetten zich nu al enorm in voor weidevogels. Bijvoorbeeld door extra maatregelen te nemen, zoals kruidenrijke graslanden, een hoger waterpeil en maaien op momenten die beter aansluiten bij het broedseizoen. Maar met de beperkte vergoeding die zij daar nu voor krijgen, kunnen boeren slechts een beperkt deel van hun land inrichten voor dit intensieve beheer. Ze krijgen een vergoeding voor een losse maatregel op een bepaald stuk land.

Voor de grutto werkt het beter als een boer zijn hele bedrijf op de vogels kan afstemmen. Het gaat om het totaal: hoe richt je een bedrijf zo in dat ook weidevogels er een plek kunnen hebben. Dat ze er kunnen broeden, voedsel vinden en hun kuikens veilig kunnen grootbrengen?

Dat vraagt veel van een boerenbedrijf. Die werkwijze betekent onder meer dat er door het latere maaien een mindere kwaliteit gras geoogst wordt en dat de melkopbrengst daardoor lager is. Dat soort inkomstenderving wordt nu nog niet vergoed. Daarom is het belangrijk dat boeren voldoende ondersteuning krijgen om deze keuzes wel te kunnen maken.”

Wat onderzoeken jullie precies? 
“We bekijken of de boeren die hun bedrijf sterk op weidevogels richten, gecertificeerd kunnen worden, inclusief een goede en langjarige beloning. Je kunt de certificering zien als een erkenning voor deze boerenbedrijven. 

We onderzoeken welke voorwaarden daarbij horen, hoe we kunnen controleren of een bedrijf daaraan voldoet en welke vergoeding dan inderdaad passend is. Ook kijken we hoe we boeren meer ruimte kunnen geven om hun kennis en vakmanschap in te zetten. Niet iedere boerderij is tenslotte hetzelfde en niet elke situatie vraagt om dezelfde aanpak. Zo werken we aan een manier van boeren die beter is voor de weidevogels én haalbaar is voor de boer. 

We kijken daarbij ook naar wat boeren nodig hebben om deze stap te zetten. Soms gaat het om financiële ondersteuning, soms om kennis, begeleiding of praktische afspraken.” 

Is zo'n omschakeling voor veel boeren haalbaar? 
“Dat is precies één van de vragen die we met deze pilot willen beantwoorden. Er zijn boeren die hun bedrijf al jaren extensief beheren en daardoor veel ruimte bieden aan weidevogels. Voor andere boeren geldt dat de wens er wel is, maar dat financiële ruimte of passende regelingen ontbreken om stappen te kunnen zetten. Door samen met boeren te onderzoeken wat werkt, hopen we beter inzicht te krijgen in de voorwaarden die nodig zijn om weidevogelbeheer op grotere schaal mogelijk te maken.” 

Wanneer profiteert de grutto hiervan? 
“Deze pilot zal niet van vandaag op morgen voor meer grutto's zorgen, maar moet wel duidelijk maken hoe we méér boeren kunnen ondersteunen bij het creëren van de juiste omstandigheden voor grutto's. Daarmee leggen we een belangrijke basis voor herstel van de soort.” 

Wat hopen jullie uiteindelijk te bereiken?

“We hopen te laten zien dat goed boeren en goed zorgen voor weidevogels hand in hand kunnen gaan.

Boeren laten zien dat ze graag iets willen betekenen voor weidevogels. Als we die inzet beter ondersteunen en belonen, ontstaat er ook ruimte om nog meer te doen voor soorten als de grutto en de tureluur. Daarom moeten we niet alleen kijken naar wat weidevogels nodig hebben, maar ook naar wat boeren nodig hebben om zulke maatregelen vol te houden! 

Uiteindelijk willen we toe naar een situatie waarin natuurherstel loont, boeren toekomstperspectief hebben en weidevogels weer meer ruimte krijgen. Dat is winst voor de vogel, voor de boer én voor een mooi, gezond platteland.”