IJslandse schonen

Als we de tweede dag onze eerste grauwe franjepoot zien, is de vakantie al geslaagd. Een vogeltje kleiner dan een spreeuw, maar o zo kleurrijk. Dat wil zeggen, de vrouwtjes. In de vogelwereld zijn het meestal de mannen die het mooiste pak aantrekken, maar niet de grauwe franjepoot. Het vrouwtje houdt er ook meerdere mannen op na, voor wie ze in verschillende nesten haar eieren legt. Een omgekeerde harem ofwel polyandrie.

Haar mannen broeden braaf de eieren uit en brengen de jongen groot. Zij kunnen een schutskleur dus goed gebruiken. Zij zorgt met haar veelmannerij dat ze elke dag op haar mooist is. Franjepoten zijn niet schuw en om ze te ontdekken, is het zaak elk plasje af te speuren.

Noordse sterns zijn echte geweldenaars. Als er een vogel ontzag inboezemt, dan wel de noordse stern. Ze broeden rondom de noordpoolcirkel en vliegen om te overwinteren naar het zuidpoolgebied. Een retourtje noord–zuid betekent dertig tot veertigduizend kilometer. Simpelweg de wereld rond en dat elk jaar opnieuw.

Waarom al die moeite? De sterns profiteren van het feit dat het zomers in de noordpool en ’s winters rondom de zuidpool niet donker wordt. Ze kunnen dus bijna 24 uur per dag doorgaan met het vangen van visjes. Slapen ze dan nooit? Jawel; zoals veel vogels houden ze hazenslaapjes. Een tukkie van een paar minuten om dan weer even een oog te openen om de omgeving te scannen of alles nog in orde is. En weer door.

De roodkeelduiker is een ietwat geheimzinnig, teruggetrokken vogel. Dit in tegenstelling tot de noordse sterns, die je luid krijsend aanvallen als je in de buurt van de broedkolonie komt. Roodkeelduikers daarentegen gedragen zich onopvallend. Behalve in de baltstijd. Mannetje en vrouwtje voeren samen een spectaculair waterballet op.

Ook zingen ze samen een duet van langgerekte en klagende tonen. Hun zang draagt ver over meertjes en wateren, waar ze zich ophouden. Je weet niet wat je hoort. Met de fluweelgrijze kop en zij-nek oogt de roodkeelduiker zonder meer chic. De roodbruine keel doet daar een schepje bovenop. Kijkt hij je met de nek aan, dan weet je niet wat je ziet. Achterkant van kop en nek bestaan uit fijne zwarte en witte lijntjes, die verticaal van boven naar beneden lopen. Waanzinnig mooi.

Als we onverwachts oog in oog staan met een harlekijneend schieten superlatieven te kort. We bevinden ons aan de rand van de Laxá, een van de grootste en wildst stromende rivieren van het land. Dit is het leefgebied van de harlekijneend, die zich vaak in groepjes ophoudt.

Met open mond bewonderen we de woerd. Het verenkleed is overwegend grijspaars, afgewisseld met witte strepen en vlekken. In de rivier waar het water met veel geweld over rotsblokken heen kolkt, gaat de harlekijneend op in zijn omgeving. Onze monden vallen nog wijder open als de vogel al zwemmend en met uiterste krachtinspanning de veertig meter brede, kolkende rivier oversteekt. Eenmaal aan de overkant moet hij even op adem komen. IJsland is een van de weinige plekken in Europa waar harlekijneenden broeden.

De papegaaiduiker staat met stip bovenaan bij deze vogelreis. Ook niet-vogelaars raken in vervoering bij het zien van de koddige vogels. Hun clowneske uiterlijk belooft uren vol vogelpret. Ze zijn op meerdere plaatsen redelijk gemakkelijk te bewonderen en de vogels zijn niet schuw. Met drie tot vier miljoen paren is het de meest algemene broedvogel op IJsland. Dat is ongeveer 60 procent van de totale wereldpopulatie. Papegaaiduikers zijn monogaam en na een winter op zee, zijn ze in het voorjaar duidelijk blij om elkaar in de kolonie weer tegen te komen. Een nieuw broedseizoen staat voor de deur.

IJslanders kijken elk voorjaar uit naar de komst van de goudplevier. De ‘lóa’ op zijn IJslands, is de brenger van hoop en geluk. Bovenal is het de lentebode en met het arriveren van de lóa komt er een einde aan de lange donkere winter. In tal van IJslandse liedjes en kinderboeken heeft de goudplevier een hoofdrol.

De pakweg 300.000 broedparen bevinden zich vooral in het toendra-achtige binnenland. De langgerekte klaaglijke roep van de goudplevier is echter ook te horen langs de kusten, in de hoogvenen en afgeplatte bergtoppen. Tot onze verrassing zien we zelfs een paar op een gazon in een dorpscentrum en op de camping, waar ze tussen de tenten scharrelen. In het najaar vertrekken ze naar zuidelijker oorden, waarbij een groot aantal in Ierland neerstrijkt.

IJsland telt amper twee handen vol zangvogels, waaronder de sneeuwgors. In een land met weinig bomen en struiken valt er voor zangvogels weinig te halen. Het ruige klimaat met lange donkere winters, waardoor vogels amper wat te eten kunnen vinden, helpt ook niet. De sneeuwgors is met 50.000 tot 100.000 paar niet zeldzaam, maar ook niet super algemeen. Ze broeden in rotsspleten, zowel in het binnenland als langs de kust.

In het najaar trekken de IJslandse sneeuwgorzen naar Schotland, terwijl die van Groenland naar IJsland komen. In een land dat slechts 75 verschillende broedvogels kent, is de sneeuwgors beslist een verrijking. Het heldere liedje van de sneeuwgors doet niet direct aan een gors denken, maar kent wel steeds dezelfde herhaling, net als bij de rietgors en geelgors.

Foto's: Hans Peeters