Door de ogen van een vogel

In zijn nieuwe boek hanteert Achilles Cools de vrijheid van een kunstenaar, maar alle gepresenteerde feiten hebben een wetenschappelijke basis. Cools kan voor zijn werk veelal putten uit eigen ervaring. Hij is in Vlaanderen en ver daarbuiten bekend als de ‘kauwenman’. Lange tijd woonde hij in een toren waarin ook tientallen kauwen huisden. Hij bestudeerde ze en leefde met ze samen. Zo wist hij de ziel van de kauw te ontrafelen met als gevolg dat sommige kauwen hem het hof maakten, zelfs met hem baltsten en wilde paren! We zoeken hem thuis op.

“Om op het niveau van dieren te denken, moeten we vooral in beelden denken. Zij zijn visuele denkers. Dieren maken associaties, als snapshots van gebeurtenissen zijn ze meestal specifiek”, aldus Cools. “Als een dier bepaalde slechte ervaringen heeft, zal het angstig reageren en tegenovergesteld. Dat verklaart bijvoorbeeld dat wilde ganzen zo schuw zijn, omdat ze al eeuwenlang bejaagd worden. Een roodborst daarentegen werpt zijn schuwheid af en komt een meelworm uit de hand eten, omdat niemand een roodborst kwaad doet.”

Cools beschikt over een jaloersmakend observatievermogen. Waar een doorsnee natuur- of vogelliefhebber stopt met waarnemen, kijkt Cools altijd verder. Hij probeert de regenworm, kever, raaf of bonte vliegenvanger te doorgronden. Zo is hij gefascineerd door het aanpassingsvermogen van de bonte vliegenvanger.

“Dertig jaar geleden werd de noodklok geluid voor de bonte vliegenvanger. We dachten dat ze zich niet konden aanpassen aan ons warmere klimaat waardoor ze te laat bij ons aankwamen om de vervroegde insectenpiek mee te maken. Bonte vliegenvangers blijken intussen enkele weken eerder aan te komen in hun broedgebied en zijn op tijd voor de insectenpiek. Ze weten dus op een bepaalde manier wanneer ze hun winterkwartier in tropisch Afrika moeten verlaten om hier op tijd te arriveren.”

Terwijl Achilles Cools en ik in de schaduw van een boom niet uitgepraat raken, klinkt plots de schorre roep van een raaf. Achilles veert op: “Hoor een raaf. De raaf is zowat de meest intelligente vogel die bestaat. Ons past louter bewondering en ontzag voor deze iconische soort. Raven begroeten elkaar en een paar belooft een leven lang trouw aan de partner. Zit er eentje in het nauw, dan laat hij een bepaalde kreet horen, waarop soortgenoten van heinde en verre te hulp schieten. Ze spreken een heuse taal. Ze denken na hoe ze dingen aan moeten pakken, zien de oorzaak en kunnen ernaar handelen. Zo gebruiken ze stokjes om voedsel uit holten te peuteren en een steen als aambeeld om noten te kraken. Het is ook aangetoond dat ze vooruit kunnen denken en daarnaar handelen.”

Cools kan urenlang praten over vogels, natuur en het leven. Hij heeft nog veel te vertellen. En dat zal niet ophouden na de publicatie van Door de ogen van een vogel. Er liggen nog enkele manuscripten van zijn hand klaar om uitgegeven te worden. De 77-jarige Cools heeft de wereld om zich heen zien veranderen en ook veel natuur zijn omgeving verloren zien gaan. Desondanks is hij optimistisch, al kan België nog veel leren van Nederland.

“Bij jullie gebeuren al veel goede dingen als het om natuurbescherming en biodiversiteit gaat. Natuurlijk moet er ook nog veel gebeuren, kijk naar de stikstofdiscussie. Maar er wordt in ieder geval over gepraat en naar een oplossing gezocht. Ik zie in de toekomst een wereld met minder vergif, vervuiling en stikstof. Meer ruimte voor natuur als boeren uitgekocht worden en overbodig zullen worden. Onze gehele voedselproductie zal veranderen en straks eten we allemaal kweekvlees en -vis en schakelen we over op natuurvriendelijke gewassen. Wij zijn de meest vernietigende generatie in de geschiedenis. Wat we allemaal niet kapot hebben gemaakt.”

“Maar we kunnen het tij nog keren. Niet de klimaatverandering, die is niet te stoppen. We zullen in de Lage Landen een mediterraan landschap krijgen met dier- en vogelsoorten die daarbij horen. Over vijftig jaar zullen we weten of we erin geslaagd zijn om een betere wereld achter te laten.”

Door de ogen van een vogel door Achilles Cools, uitgeverij Lannoo, 335 pagina’s, ISBN 9789059 962972, prijs € 24,99, tweede druk verschijnt eind september 2026.