De grutto heeft geen feestje nodig, maar bescherming

De slanke steltloper met zijn lange poten en spitse snavel is onze nationale vogel. De grutto hoort bij Nederland. Maar voor hoelang nog? Want het gaat al heel lang heel slecht met deze bijzondere weidevogel. In de jaren zeventig broedden hier ongeveer 120.000 paren. Nu zijn dat er minder dan 25.000. En gaat het hier niet goed met de grutto, dan gaat het in de rest van de wereld ook niet goed. Want een flink deel van de wereldpopulatie broedt in ons land. Reden te meer om ze hier beter te beschermen.

Nederland is wettelijk verplicht om weidevogels en de plekken waar ze broeden goed te beschermen. En we weten al lang wat de grutto hiervoor nodig heeft: groot, open en nat grasland met veel bloemen en insecten. We weten ook wat boeren nodig hebben om dit voor elkaar te krijgen: langdurige zekerheid over beleid en beheer. En een eerlijk inkomen. Samen met andere natuurorganisaties, talloze vrijwilligers en steeds meer boeren strijden wij al jaren voor de grutto. Ondanks alles biedt de overheid nog steeds geen echte, structurele hulp.

De grutto kan niet langer wachten. Daarom dienden we in 2016 een klacht in bij de Europese Commissie. Het resultaat? De start van een inbreukprocedure: Europa gaf Nederland een officiële waarschuwing. De boodschap was helder: Nederland moet grutto's en de plekken waar ze broeden beter beschermen. Doet het dat niet, dan kan een inbreukprocedure uiteindelijk eindigen bij de rechter.

In 2020 presenteerden overheden, boeren en natuurorganisaties het Aanvalsplan Grutto. Kort samengevat moeten we 35 Nederlandse gebieden weer aantrekkelijk maken voor de grutto en andere weidevogels, zodat het aantal weer gaat groeien in plaats van dalen. Als reactie op de Europese waarschuwing hebben het Rijk en de provincies afspraken opgesteld over de uitvoering en financiering van het Aanvalsplan Grutto. 

Op papier lijken deze afspraken hoopgevend. Ze laten zien dat de overheid het probleem erkent en ziet dat het anders moet. Maar mooie woorden zijn niet genoeg. Voor de grutto telt uiteindelijk maar één ding: wat er écht verandert in het veld. En daar gaat het mis. 

Om hun land gruttovriendelijk te maken, moeten boeren vaak op een heel andere manier gaan werken: met hogere waterstanden, door later te maaien en het land minder intensief te gebruiken. Dat vraagt niet alleen betrokkenheid, maar ook financiële zekerheid. Ze moeten er zeker van zijn dat deze manier van werken op de lange termijn mogelijk is én genoeg geld oplevert. De afspraken geven deze zekerheid niet.

Daarnaast vraagt het Aanvalsplan Grutto behoorlijk wat van de provincies en is met deze afspraken niet duidelijk of en hoe zij de uitvoering ervan kunnen betalen. De afspraken die er nu liggen verplichten bovendien nergens toe en bevatten te weinig harde garanties om het verschil te maken. En dat kunnen we ons nu niet meer veroorloven. 

Tien jaar na onze klacht bij de Europese Commissie blijft het helaas bij goede bedoelingen. Harde afspraken ontbreken nog altijd. Ook met deze voorgestelde maatregelen houdt Nederland zich nog steeds niet aan de internationale afspraken. We hebben onze zorgen de afgelopen maanden meerdere keren onder de aandacht gebracht bij het ministerie van LVVN. De huidige afspraken nemen deze helaas niet weg. We hebben te weinig vertrouwen in deze afspraken en zijn daarom niet aanwezig bij de ondertekening.

We staan nog altijd pal achter het Aanvalsplan Grutto en zijn ontzettend blij met de inzet van alle betrokken partijen. Onze afwezigheid betekent dan ook niet dat we afhaken. Integendeel. We willen doorpakken. Er is meer nodig dan goede bedoelingen. Als het aan ons ligt, worden de afspraken uitgebreid met: 

• Betere bescherming van de plekken waar weidevogels broeden.
• Duidelijke verplichtingen die de betrokken partijen dwingen om zich aan de afspraken te houden.
• Vast geld, elk jaar opnieuw, voor iedereen die meewerkt aan het Aanvalsplan Grutto. Zodat het geen plan op papier blijft. 
• Een eerlijke toekomst voor natuurvriendelijke boeren. Boeren die goed voor de grutto en de natuur zorgen, moeten daar ook van kunnen leven.

Zonder deze basis verliezen we weer kostbare tijd. En die tijd heeft de grutto niet meer. 

Wij blijven ons inzetten voor de grutto, altijd. Omdat we geloven dat het kan. Dat natuur en landbouw elkaar kunnen versterken en dat het geluid van de grutto ook in de toekomst nog te horen is boven onze weilanden. Daarvoor moet de Nederlandse overheid wel de juiste keuzes maken. Nu. Voor het te laat is.