Een bijzondere foto van een wespendief

Het is juli 2025. Wim van Barneveld (51), een enthousiaste vogelaar die al jarenlang intensief roofvogels fotografeert, maakt in de buurt van zijn woonplaats Wageningen een wel heel bijzondere foto. Wim staat aan de rand van een open, vochtig heidegebiedje in het bos, waar regelmatig wespendieven naar voedsel zoeken. Een mannelijke wespendief komt recht op hem afgevlogen. Wim herkent hem aan een zilverkleurige ring om zijn linker poot: het is een oude bekende. De vogel klemt een pas gevangen kikker stevig tegen zijn buik.

En dan, nog altijd frontaal op Wim af vliegend, maakt de vogel een ‘vlindervlucht’. Met vibrerende vleugels vliegt hij eerst steil omhoog, om dan een seconde stil te hangen en vervolgens met gestrekte vleugels weer al vibrerend naar beneden te zeilen. Wim drukt af tijdens die ene stille seconde – en maakt een foto zoals hij die in al die lange jaren nog nooit heeft kunnen maken.

“Het is een vogel met een bijzonder verhaal”, vertelt Wim. “Dat verhaal gaat meer dan tien jaar terug. In 2014 ontdekte ik op de Zuidwest-Veluwe een grote heuvel waarvandaan je prachtig uitzicht hebt op de omgeving. In de jaren daarna kwam ik er regelmatig terug, speciaal om wespendieven te fotograferen.” Eéntje zag hij steeds opnieuw: een mannetje met een zilverkleurige ring. Aan specifieke kenmerken van de veren zag Wim dat het steeds dezelfde vogel was. “Bovendien zijn wespendieven vrij zeldzaam – en het is nóg zeldzamer dat ze zijn geringd. Dus als ik die ring zag, dan wist ik: dit moet hem zijn!”

Maar tussen 2020 en 2024 zag Wim 'zijn' wespendief nooit. Hij was al bang dat de vogel misschien niet meer leefde. Tot hij hem opeens weer terugzag in 2025, een kilometer noordelijker: bij het heidegebiedje in het bos. Daar was de wespendief samen met soortgenoten aan het jagen. Vanaf dat moment zag Wim hem vaker op die plek. Talloze foto’s maakte hij tijdens die lange zomer – inclusief die ene van de vlindervlucht. “Ik vermoed dat het een vlucht is met een signaalfunctie”, zegt Wim. “Dat wespendieven daarmee aan andere mannetjes laten weten: hier ben ik, dit is mijn gebied.”

Wim heeft een zwak voor wespendieven. Dat begon al toen hij een klein jongetje was en zijn vader hem een keer meenam naar een wespendievennest in het bos. De wespenraten die je onder het nest kon vinden, vond Wim fascinerend. In de jaren ’90 kocht hij zijn eerste spiegelreflexcamera. “Op een dag zat ik te fotograferen bij een plasje op de Utrechtse Heuvelrug, toen er opeens een wespendief vlak voor mij langs kwam lopen. Met van die rare passen, een beetje als een kip. Ik was verkocht. Sindsdien ben ik gek op wespendieven.”

Waarom speciaal wespendieven? “Omdat het een complexe soort is, waar we nog maar heel weinig van weten. En hoe meer we weten, hoe minder we begrijpen.” Hoe ze precies die wespennesten vinden, bijvoorbeeld; wat ze ’s winters allemaal doen in Afrika, waarom het overgrote deel niet broedt: niemand die het precies weet. “Met mijn foto’s kan ik soms bijdragen aan nieuwe kennis: ik zie soms op mijn foto’s dingen die je met een verrekijker niet ziet. Bijvoorbeeld of een vogel een ring draagt. Ik kan de ring vaak zelfs aflezen van de foto, wat met een verrekijker nooit zou lukken. En ik kan zien of de wespendief een prooi draagt, en wat voor prooi dan. Als ik zie dat iets een 'voedselvlucht' is, dan kan ik soms de locatie van het nest afleiden.”

Met die kennis helpt Wim de mensen van de wespendievenappgroep waar onderzoekers, klimmers en vrijwilligers met elkaar waarnemingen uitwisselen, nesten inventariseren en jongen ringen. Ook onderzoeken zij met zenders vliegpatronen van wespendieven om de effecten van windparken in kaart te brengen. Sovon houdt de populatietrend nauwkeurig in de gaten.

“Vanaf mijn observatiepunt kon ik zien dat dit ene mannetje steeds vanuit dezelfde plek in het bos recht omhoog cirkelde”, vertelt Wim. “Daar moet een nest zitten, bedacht ik. Maar vanaf de grond was er niets te zien. En mijn collega’s van de werkgroep hadden deze vogel nog nooit een voedselvlucht zien uitvoeren.” Dat is een vlucht met een prooi richting het nest. “Dankzij mijn aanwijzingen, en mijn foto’s van de vogel met wespenraat, konden collega’s van de werkgroep het nest vinden. Precies op dezelfde dag dat ik de vlindervlucht fotografeerde.”

Bijzondere natuurdingen ontdek je vaak alleen als je heel veel naar buiten gaat, heel vaak observeert, én foto’s maakt, wil Wim maar zeggen. “Geluk kun je wel degelijk afdwingen.” Er bleken twee jongen in het nest te zitten, die beiden een kleurring kregen. Zo kunnen de onderzoekers ze individueel herkennen en hopelijk wat van de openstaande vragen beantwoorden.

Ook dit jaar gaat Wim weer op zoek naar ‘zijn’ wespendief. “Nog een leuk detail: vorig jaar konden we hem vangen en zijn ring aflezen”, vertelt Wim. “Zo kwamen we erachter dat hij in 2010 als nestjong is geringd – nog geen 10 kilometer van de plek waar hij nu zijn eigen nest heeft gemaakt.” Ook kreeg de vogel een zender mee. “Zo kunnen we volgen waar hij precies heen gaat, en hoe hij de ruimte gebruikt. Als je weet waar vogels hun voedsel zoeken, en welke gebieden nog meer belangrijk voor ze zijn, dan kun je ze beter beschermen.”