Grote lijster

Mistle thrush, Turdus viscivorus - Vliegenvangers (Muscicapidae)

Parkachtige bossen, bosranden en heiden zijn typische plaatsen om grote lijsters aan te treffen. Deze vogels zoeken graag naar voedsel op open plekken in bossen en op graslanden. Op plaatsen waar deze naast elkaar voorkomen is de grote lijster het talrijkst. De merelachtige zang - maar dan veel harder - bestaat uit korte strofen, steeds als de vogel op gang lijkt te komen wordt het lied weer afgebroken. Ze zingen al vroeg in het jaar, vanaf januari en soms zelfs december. Grote lijsters zijn schuwe vogels.

Herkenning

Tekening lijkt enigszins op een zanglijster, maar de grote lijster is veel groter en bleker en de vlekken op de onderzijde zijn ronder. Hij heeft daarnaast lichte ondervleugels en een lichtere koptekening, met een lichtere bruingrijze oorstreek en zijhals. Staat meer rechtop. Vrij lange staart met witte hoekjes.

Geluid

Zang lijkt op merel, maar luider, rollender en eenvoudiger. Roep een harde ratel.


27-28 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf eind maart. Heeft meestal 2 legsels van 3-5 eieren. Broedduur: 13-15 dagen. Grote lijsters broeden vaak hoog in bomen. Groot komvormig nest van plantaardig materiaal bijeengehouden door modder. De jongen zitten 12-15 dagen op het nest. Als ze zijn uitgevlogen worden ze nog 12-15 dagen door de ouders verzorgd.

Leefgebied

Grote lijsters broeden hoog in loofbomen. Graslanden (weilanden met koeien, parken, het gazon in de tuin) worden door een grote lijster graag bezocht om te foerageren. Ze houden van regenwormen.

Voedsel

Vooral regenwormen. Bij het voedsel zoeken houden ze regelmatig de kop schuin, net als andere lijsters, om met één oog naar de bodem te kijken en met het andere de lucht in de gaten te houden om te kijken of er niet bijvoorbeeld een havik op ze op af komt. Naast regenwormen eten ze ook slakken, kevers en andere ongewervelden. In de herfst en winter eten ze ook bessen en zaden.

Vogeltrek

De soort is gedeeltelijk standvogel, maar trekt ook. Vogels uit Noord-Europa zwerven uit over Frankrijk (waar de Nederlandse vogels terecht komen), het Iberisch Schiereiland en het Middellandse Zeegebied. Najaarstrek van half september tot half november. De voorjaarstrek begint al tussen eind februari (zachte winters) of half maart (als het koud is) en duurt tot ongeveer eind april.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend | doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De aantallen grote lijsters lopen terug, na een piek rondom 1995. Ook aantallen grote lijsters in de winter laten een neergaande trend zien.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 13.000-17.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Zijn al vroeg in de winter te horen. Grote lijsters ontbreken in grote open en bijna boomloze gebieden in West- en Noord-Nederland.

In Europa

De grote lijster komt voor van Noord-Scandinavië tot aan de Middellandse Zee.

Meer informatie


Bescherming

Kleinschalige cultuurlandschap en bosrijke delen van de hogere zandgronden tellen de grootste aantallen grote lijsters. Ze zijn gevoelig voor strenge winters, dan zakt de stand in. Sinds ongeveer 1995 nemen de landelijke aantallen af. Het verlies van voedselgebieden zal daarbij meespelen. Op de plekken waar de soort het meest voorkomt zijn vele graslanden te droog of zijn boeren maïs gaan telen.

Wat wij doen

Vogelbescherming geeft veel voorlichting over tuinen en erven vogelvriendelijk kunnen worden ingericht. Veel soorten zoals de lijsterachtigen kunnen daarvan profiteren.

Wat kunt u doen

Beschikt u over een grote tuin of erf, of maakt uw tuin deel uit van een complex van tuinen, zorg voor veel variatie, waaronder ook bomen, zodat er broedplekken aanwezig zijn. Maai het gazon niet te vaak en zaai verschillende grassoorten in. Het gazon wordt daardoor rijker aan insecten, wormen en slakken: het lievelingskostje van de grote lijster.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De grote lijster is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grote lijsters beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grote lijster is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grote lijster. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de grote lijster, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal