Oeverzwaluw

Sand Martin, Riparia riparia - Zwaluwen (Hirundinidae)

Oeverzwaluwen zijn kenmerkende vogels van open terreinen met zoet water (bijvoorbeeld rivieren). Het broedgebied moet aan twee belangrijke voorwaarden voldoen: er moet een kale zandige of lemige steilwand zijn (waarin de nestholen uitgegraven kunnen worden) en er moeten flink wat muggen of andere insecten rondvliegen. De winter brengen zij door in Afrika.

Herkenning

De bovendelen zijn bruin, maar heeft witte onderdelen met een duidelijke bruine borstband. De onderzijde vleugels is vrij donker en de staart is ondiep gevorkt. Graaft nestgang in zandige steilwand.

Geluid

Raspende roep en zang


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Vanaf eind mei worden 4-5 eieren gelegd. Broedduur: 14-17 dagen. Meestal is er nog een tweede legsel, maar vaak in een andere kolonie. Broedt in kolonieverband in zelf gegraven gangen in steile wanden (natuurlijke oevers, afgravingen en zanddepots). Omdat kolonieplaatsen vaak tijdelijk van aard zijn, zijn kolonies niet plaatstrouw. De jongen zitten 20-24 dagen op het nest voor ze uitvliegen.

Leefgebied

De oeverzwaluw komt voor in gebieden met grote open wateren en rivieren, waarlangs steilranden zijn om de nestgangen (tot wel 120 cm diep) te graven. Maar zij broeden ook in steilranden die door mensen zijn gemaakt, zoals afgravingen en zanddepots op bouwlocaties. Voordat zij vertrekken naar de overwinteringsgebieden gebruiken zij vaak grote rietvelden als slaapplaats.

Voedsel

Op het menu staan vooral uit boven het water vliegende insecten, die in volle vlucht en laag boven het water worden gevangen.

Vogeltrek

Overwintering vindt plaats in de Sahel-regio. Van juli tot in oktober trekken ze in (soms zeer grote) groepen naar het zuiden. De eerste oeverzwaluwen verschijnen in maart al in ons land, maar de grootste aantallen keren van eind maart tot in juni terug.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het aantal in ons land broedende oeverzwaluwen varieert enorm. De grote verschillen worden hoofdzakelijk veroorzaakt door de omstandigheden in de Sahel (lage overlevingskans bij extreme droogte aldaar) en de beschikbaarheid van steilwanden in Nederland door graaf- en bouwactiviteiten.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 20.000-25.000 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Zandafgravingen. Zwermt vaak in groepen enkele dagen boven een potentiële kolonieplaats voordat de plaats bezet wordt.

In Europa

De oeverzwaluw komt in heel Europa als broedvogel voor, uitgezonderd IJsland.

Meer informatie


Bescherming

De Nederlandse oeverzwaluwen broedden van origine vooral in rivier- en beekoevers en stuivend duin. Met de vastlegging van deze van nature zeer dynamische gebieden verdwenen de voor de soort geschikte oeverwallen, waardoor het broedbestand flink afnam. Een deel van de vogels vestigde zich vervolgens in door mensenhand geschapen 'oeverwallen'. Deze broedplaatsen brengen voor de vogels nogal wat risico's met zich mee, doordat ze gevoelig zijn voor verstoring door goed- danwel kwaadwillende mensen.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft verschillende initiatieven ondersteund om broedgelegenheid voor zwaluwen in Nederland te vergroten. Voor oeverzwaluwen gaat het dan om speciale oeverzwaluwwanden. Daarvan is ook een instructievideo gemaakt.

Wat kunt u doen

Leg een oeverzwaluwwand aan in de directe omgeving van water:

  • Een geschikte wand is loodrecht, liefst op het noorden, noordoosten of oosten gericht en niet of slechts schaars begroeid.
  • De aanvliegroute naar de wand moet vrij zijn van opschietende vegetatie.
  • Zorg ervoor dat de locatie niet openbaar toegankelijk is om verstoring te voorkomen.

Hiervoor kunnen natuurlijke zandhopen worden gebruikt, maar je kunt ook een kunstmatige oeverzwaluwwand aanleggen. Neem bij vragen gerust contact op met een Stadsvogeladviseur van Vogelbescherming Nederland of een plaatselijke Vogelwerkgroep. Zij geven u graag deskundig advies.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De oeverzwaluw is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn oeverzwaluwen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de oeverzwaluw is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de oeverzwaluw. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van oeverzwaluwen zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Er zijn twee natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Dat zijn Maasduinen en Rijntakken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal