Nachtegaal

Nightingale, Luscinia megarhynchos - Vliegenvangers (Muscicapidae)

Rode lijst

Bijna iedereen heeft wel eens gehoord over de fabelachtige zangkwaliteiten van de nachtegaal. Slechts weinigen hebben 'm ook gezien. Het is een onopvallend gekleurde vogel die zich bij voorkeur ophoudt in struikgewas. Dichte braamstruwelen met brandnetels in bosranden en houtwallen en dichte struwelen in de duinen zijn favoriet.

Herkenning

Nachtegalen hebben weliswaar een zeer uitbundige zang, maar een subtiel kleed. De bovendelen zijn warmbruin gekleurd met een oranjebruine staart en stuit. De onderzijde is grijsbruin met een iets lichtere keel. De nachtegaal houdt zich het liefst op in dicht struikgewas en is dan ook moeilijk te zien.

Geluid

Luide zang met pauzes, met fluittonen, trillers, crescendo's etc.


15-16,5 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Nachtegalen broeden vanaf half mei. Ze hebben jaarlijks één legsel met 3-7 eieren. Broedduur 13-14 dagen. Nesten worden laag op de grond gemaakt in struikgewas en vaak tussen brandnetels of takken die op de grond liggen. De jongen blijven 12-13 dagen op het nest zitten. Als ze zijn uitgevlogen worden ze nog tot 2 weken door de ouders verzorgd.

Leefgebied

Nachtegalen hebben een sterke voorkeur voor struikgewas voor hun dekking. Meestal is dit in loofbossen met een goed ontwikkelde struiklaag, maar ook in dichte houtwallen. Het voedsel wordt gevonden in de dikke strooisellaag op de bodem. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in de duinstrook.

Voedsel

Het menu van de nachtegaal bestaat uit allerlei dierlijk voedsel, insecten, oorwurmen, spinnen, hooiwagens en regenwormen. Dit wordt aangevuld met verschillende soorten bessen. Zoekt lopen voedsel op de grond, op vaak donkere plekken in struweel.

Vogeltrek

Vanaf juli trekken de nachtegalen naar Afrika, half september zijn de meeste vertrokken. Zij trekken in zuidwestelijke richting over Frankrijk en het Iberisch Schiereiland naar tropisch Afrika. Vanaf half april keren zij weer terug. Doortrek uit andere delen van Europa ligt niet voor de hand, omdat de nachtegaal zich bij ons aan de noordrand van zijn areaal bevindt.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds begin jaren '80 van de vorige eeuw zijn de aantallen broedende nachtegalen kleiner geworden. De afname in het oosten van het land werd enige tijd gecompenseerd door een toename in de duinen. Door het openmaken van de duinvegetatie gaat de nachtegaal daar nu ook achteruit.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 6500-7500 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Duingebied bij Wassenaar. Zingt meestal vanuit dichte begroeiing, op een voorjaarsnacht.

In Europa

De nachtegaal heeft een groot verspreidingsgebied, dat zich uitstrekt tot in Rusland en Noord-Afrika. De nachtegaal bereikt in Nederland ongeveer de noordwestgrens van haar areaal. Noordelijker en oostelijker is familielid de Noordse nachtegaal (Luscinia luscinia) algemener; deze twee zijn vrijwel alleen op het geluid te onderscheiden.

Meer informatie


Bescherming

De verdroging van bossen in oostelijk Nederland leidt tot voor de nachtegalen te ruige vegetatie. Voor het behoud van de nachtegaal zal dit moeten afnemen. In de duinen spelen twee zaken: enerzijds het verbossen van flinke terreindelen en anderzijds het openmaken van duinvegetatie om stuifduinen te krijgen. In beide gevallen verdwijnen duinstruwelen die juist voor de nachtegaal van groot belang zijn.

De nachtegaal staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Wij zetten ons in voor een voor soorten als de nachtegaal geschikt bosbeheer, waarbij bijvoorbeeld hakhoutbeheer in stand blijft.

Wat kunt u doen

Om het de nachtegaal naar de zin te maken is specifiek beheer nodig door terrein beherende organisaties.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De nachtegaal is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn nachtegalen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de nachtegaal is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de nachtegaal. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van de nachtegaal zijn alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal