Nachtegaal

Common Nightingale, Luscinia megarhynchos - Vliegenvangers (Muscicapidae)

Rode lijst

Bijna iedereen heeft wel eens gehoord over de fabelachtige zangkwaliteiten van de nachtegaal. Slechts weinigen hebben 'm ook gezien. Het is een onopvallend gekleurde vogel die zich bij voorkeur ophoudt in struikgewas. Dichte braamstruwelen met brandnetels in bosranden en houtwallen en dichte struwelen in de duinen zijn favoriet.

Herkenning

Nachtegalen hebben weliswaar een zeer uitbundige zang, maar een subtiel kleed. De bovendelen zijn warmbruin gekleurd met een oranjebruine staart en stuit. De onderzijde is grijsbruin met een iets lichtere keel. De nachtegaal houdt zich het liefst op in dicht struikgewas en is dan ook moeilijk te zien.

Geluid

Luide zang met pauzes, met fluittonen, trillers, crescendo's etc.


15-16,5 cm


Deze soort lijkt op:

Kijk live naar vogels in hun nesten

De webcams van ‘Beleef de Lente’ van Vogelbescherming staan aan. Meer dan een miljoen unieke bezoekers volgen elk jaar het liefdesleven in 9 vogelnesten. Alles gebeurt live voor de camera’s. Dit jaar zijn de lenzen gericht op de bosuil, kerkuil, steenuil, slechtvalk, ooievaar, gierzwaluw, ijsvogel, koolmees en voor de allereerste keer de blauwe reiger.

Bekijk de vogels van Beleef de Lente

Leefwijze

Broeden

Nachtegalen broeden vanaf half mei. Ze hebben jaarlijks één legsel met 3-7 eieren. Broedduur 13-14 dagen. Nesten worden laag op de grond gemaakt in struikgewas en vaak tussen brandnetels of takken die op de grond liggen. De jongen blijven 12-13 dagen op het nest zitten. Als ze zijn uitgevlogen worden ze nog tot 2 weken door de ouders verzorgd.

Leefgebied

Nachtegalen hebben een sterke voorkeur voor struikgewas voor hun dekking. Meestal is dit in loofbossen met een goed ontwikkelde struiklaag, maar ook in dichte houtwallen. Het voedsel wordt gevonden in de dikke strooisellaag op de bodem. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in de duinstrook.

Voedsel

Het menu van de nachtegaal bestaat uit allerlei dierlijk voedsel, insecten, oorwurmen, spinnen, hooiwagens en regenwormen. Dit wordt aangevuld met verschillende soorten bessen. Zoekt lopen voedsel op de grond, op vaak donkere plekken in struweel.

Vogeltrek

Vanaf juli trekken de nachtegalen naar Afrika, half september zijn de meeste vertrokken. Zij trekken in zuidwestelijke richting over Frankrijk en het Iberisch Schiereiland naar tropisch Afrika. Vanaf half april keren zij weer terug. Doortrek uit andere delen van Europa ligt niet voor de hand, omdat de nachtegaal zich bij ons aan de noordrand van zijn areaal bevindt.

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds begin jaren '80 van de vorige eeuw zijn de aantallen broedende nachtegalen kleiner geworden. De afname in het oosten van het land werd enige tijd gecompenseerd door een toename in de duinen. Door het openmaken van de duinvegetatie gaat de nachtegaal daar nu ook achteruit.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 6500-7500 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Duingebied bij Wassenaar. Zingt meestal vanuit dichte begroeiing, op een voorjaarsnacht.

In Europa

De nachtegaal heeft een groot verspreidingsgebied, dat zich uitstrekt tot in Rusland en Noord-Afrika. De nachtegaal bereikt in Nederland ongeveer de noordwestgrens van haar areaal. Noordelijker en oostelijker is familielid de Noordse nachtegaal (Luscinia luscinia) algemener; deze twee zijn vrijwel alleen op het geluid te onderscheiden.

Meer informatie


Bescherming

De verdroging van bossen in oostelijk Nederland leidt tot voor de nachtegalen te ruige vegetatie. Voor het behoud van de nachtegaal zal dit moeten afnemen. In de duinen spelen twee zaken: enerzijds het verbossen van flinke terreindelen en anderzijds het openmaken van duinvegetatie om stuifduinen te krijgen. In beide gevallen verdwijnen duinstruwelen die juist voor de nachtegaal van groot belang zijn.

De nachtegaal staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Wij zetten ons in voor een voor soorten als de nachtegaal geschikt bosbeheer, waarbij bijvoorbeeld hakhoutbeheer in stand blijft.

Wat kunt u doen

Om het de nachtegaal naar de zin te maken is specifiek beheer nodig door terrein beherende organisaties.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De nachtegaal is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn nachtegalen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de nachtegaal is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van de nachtegaal zijn alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal