Vogelbescherming helpt groenprofessionals met de juiste plantenkeuze

Veel vogelsoorten hebben het moeilijk in de stad, zegt Marianne Platel, beleidsmedewerker Groene Steden en Dorpen bij Vogelbescherming: “Doordat we gebouwen steeds beter isoleren en afwerken, verdwijnen nestplaatsen voor vogels als huismus en gierzwaluw. Ook zien we dat de struikenlaag in steden steeds meer verdwijnt. Het gaat dan ook vooral slecht met de vogels die in struiken broeden, zoals staartmees of groenling.” Maar Vogelbescherming ziet wel kansen om het tij in de stad te keren: “Daarom zetten we ons in voor natuurinclusief bouwen en ontwikkelen. En voor een rijke stadsnatuur door het openbaar groen op de juiste manier in te richten én te beheren.”

Ook Gert-Jan Koopman heeft zijn hoop gevestigd op de stadsnatuur. Als natuurtechnisch adviseur van Natuurpro, een netwerk van groenprofessionals, geeft hij adviezen om de natuur in onze leefomgeving te versterken: “Met de biodiversiteit in het algemeen gaat het heel slecht, ook in de stad gaan soorten achteruit. Maar door de dynamiek in de stedelijke omgeving kunnen we hier sneller het verschil maken. Er wordt veel gebouwd, die omloopsnelheid geeft kansen.” Met andere woorden: als we toch bouwen, renoveren of herinrichten, laten we er dan meteen een gezonde habitat voor vogels van maken.

Een gezonde leefomgeving voor vogels begint met de keuze voor inheemse vegetatie, legt Koopman uit. “Kies in de eerste plaats voor soorten die hier van nature voorkomen. Die horen er thuis, ze passen bij de lokale omstandigheden en organismen. Op de inheemse zomereik komen bijvoorbeeld wel 450 soorten organismen voor, op de Amerikaanse eik zijn dat er maar 13.” Overigens kunnen er goede redenen zijn om naast inheemse ook uitheemse soorten te gebruiken: “Om de zogenaamde bloeiboog te verlengen, met planten die juist eerder of later in het seizoen ook nog bloeien. Of voor in een patiotuin die heel warm is. Daar doen meer zuidelijke soorten het beter. Maar het uitgangspunt is: inheems.”

De keuze voor de juiste vegetatie wordt ons niet makkelijk gemaakt, ziet Marianne Platel van Vogelbescherming. “Tuincentra en kwekerijen staan vol met soorten van over de hele wereld. De insecten en vogels hier herkennen die niet altijd als voedselbron. Deze uitheemse planten kunnen ook invasief zijn: dan verdringen ze inheemse soorten en bedreigen zo de biodiversiteit. Bovendien zijn veel planten in de handel gecultiveerd om bijvoorbeeld extra gevulde bloemen te krijgen. Mooi om te zien, maar voor insecten verliezen ze hun waarde: die kunnen daardoor niet meer in de bloem komen.”

Welke soorten kies je wél om een stadsnatuur te creëren die waardevol is voor vogels? Dat zie je in een paar muisklikken op vogelrijkestad.nl van Vogelbescherming. “De soorten op deze site zijn geselecteerd op hun waarde voor vogels”, vertelt Platel. “Ze zijn bijvoorbeeld een veilige nestplaats, of ze trekken insecten aan die voedsel vormen voor vogels. De soorten op de site zijn in de basis inheems, aangevuld met een kleine selectie van uitheemse planten die niet potentieel invasief zijn en wel waarde hebben voor onze natuur. Denk aan vuurdoorns.”

Per plant is zichtbaar welke vogels er gebruik van maken. Andersom is ook per vogel zichtbaar welke planten hij nodig heeft: “Wil je graag de merel terug in de stad, dan zie je dat je bijvoorbeeld wilde liguster en klimop kunt aanplanten; die geven bessen voor voedsel en de merel nestelt er graag in.” Om er zeker van te zijn dat de plant geschikt is voor de beoogde groeiplek, kun je op de website ook selecteren op andere factoren zoals de grondsoort, bloeitijd, gewenste hoogte en lichtbehoefte.

De voorwaarden waaraan beplanting moet voldoen voor vogels, worden wel de drie v’s genoemd: voedsel, veiligheid en voortplanting. Door te kiezen voor de planten op vogelrijkestad.nl, voldoe je al aan deze voorwaarden: de planten trekken insecten aan en geven bessen, ze bieden schuilmogelijkheid en een plek om te nestelen. Natuurtechnisch adviseur Gert-Jan Koopman noemt daarnaast twee extra v’s, die van belang zijn voor de openbare ruimte en tot stand komen door het groen op de juiste manier in te richten: variatie en verbinding.

“Variatie wilzeggen dat je zo veel mogelijk gradiënten wilt hebben: kruiden en bloemen, struiken en heggen, bomen en water. Ik zie gemeenten waar veel bomen en gras zijn, maar waar de struiklaag ontbreekt, vaak vanuit een gevoel van sociale onveiligheid en verrommeling. Maar de struiklaag is juist belangrijk voor vogels en egels. Die heggen en struiken moeten ook zo veel mogelijk aaneengesloten zijn, dat is de verbinding. Vooral kleine zangvogels hebben dat nodig om zich door de stad te kunnen verplaatsen; veilig van struik tot struik.”

Ook in je eigen particuliere tuin zijn de v’s – op kleinere schaal – van toepassing. Dat betekent dat je zelf ook kan bijdragen aan een vogelrijke stad. Kijk op vogelbescherming.nl onder ‘In mijn tuin’ voor concrete tips. In onze webshop vind je een ruime keuze aan planten: veel inheems en altijd biologisch.