Alle berichten

Door Ruud van Beusekom
Vogelbescherming Nederland

Koperwiekentrek!

Geplaatst op 27 september 2019

De herfsttrek van koperwieken is een fenomeen dat je niet wilt missen. Zijn de omstandigheden goed, dan kunnen ze overal binnenvallen waar bessen te vinden zijn.

In de naaldbossen aan de kust van Zuid-Noorwegen zijn de berken verkleurd naar intens geel, dat contrasteert met de verspreid tegen de berghellingen gelegen rode, gele en witte houten huizen. Het is half oktober. Na een lange periode met regen en een aanhoudende zuidwester is de hemel geklaard. De wind ruimt naar noord. De zon gaat onder bij een kraakheldere hemel, de temperatuur zakt snel en er verschijnen sterren. Groepen van honderden koperwieken worden onrustig, want de seinen staan eindelijk op groen voor de nachttrek. Ze hebben zich de laatste tijd tegoed gedaan aan de rijpe lijsterbessen, vol energierijke suikers. Tientallen koperwieken verzamelen zich in de toppen van de bomen. Als de schemer valt slaan ze de vleugels uit en maken ze snel hoogte, gevolgd door nog meer koperwieken, tot het er honderden zijn. Hun schrille, langgerekte roep is overal te horen. Srrrriiiih… klinkt het.

Het Scandinavische bos was hun thuis. Hier hebben de koperwieken gebroed en hun jongen grootgebracht. De jonge koperwieken weten niet beter dan dat dit de wereld is. Maar nu wordt het tijd om uit te vliegen - letterlijk. Op een hoogte van bijna 2 kilometer verlaten ze in de snel invallende duisternis hun vertrouwde omgeving en vliegen ze met de noordenwind mee naar het zuidwesten; ver onder hen het diepe, donkere water van de fjord en de aangrenzende Noordzee. In heel Zuid-Scandinavië doen koperwieken vanavond mee aan deze nachtelijke trek: hun aantal loopt tot in de honderdduizenden, nee: miljoenen.

Golven koperwieken

Door de massaliteit is koperwiekentrek een jaarlijks hoogtepunt voor vogelaars. Ze hebben de weerkaarten in de gaten gehouden en wachten de hordes nu op. Op de Waddeneilanden komen kort na middernacht, na zes uur en 600 kilometer vliegen, de eerste golven koperwieken aan; er gaan er nog vele volgen. ’s Morgens bij het eerste licht kan de trek al volop zichtbaar zijn, maar vaak is deze pas manifest in de tweede helft van de ochtend – afhankelijk van het weer.

Op allerlei hoogtes, zelfs tot vlak onder het wolkendek, stromen ze binnen in hun snelle, spreeuwachtige vlucht. Overal waar bessen zijn, vallen in de loop van de dag de legers koperwieken in. Niet alleen direct aan de kust. Als de wind nog steeds gunstig is – wind mee! – vliegen veel vogels diep het binnenland in. Vaak zó hoog dat je ze niet ziet. Dan lijkt het aan de kust alsof er helemaal geen trek is.

Maar als het weer bij ons ongunstig is – regen, tegenwind, mist of laaghangende bewolking – dan gaat de trek laag en vallen de koperwieken eerder in, vaak al zodra ze de kust zien. Opgebrand – letterlijk. Want na zo’n nacht verliezen koperwieken flink aan gewicht en moeten ze eten. Bessen, let wel: rijpe bessen, voor koperwieken herkenbaar aan het UV licht dat door de rijpe bessen wordt gereflecteerd. Bessen van meidoorns, maar ook van lijsterbessen, bramen, sleedoorns, vogelkersen et cetera. In duinen, maar ook in wilgenbossen met vlieren of in boerenland met meidoornhagen kun je na een goede treknacht geen stap zetten zonder dat tientallen koperwieken voor je opvliegen. Want schuw zijn ze! Het vereist enig geduld om te genieten van de prachtige kleuren en tekening van de koperwiek.

Drie à vier miljoen gasten

Door ring- en radaronderzoek én nijver telwerk is al veel bekend over de trek van koperwieken. Zo zijn er drie trekroutes te onderscheiden: een via de Lage Landen naar Frankrijk en het Iberisch Schiereiland, een ander via Oost-Europa naar het westelijk Mediterrane gebied en de derde van Noorwegen over de Noordzee naar de Britse eilanden en soms verder naar Noord-Spanje, over de Golf van Biskaje. In Nederland trekken naar schatting tussen de 3,4 en 4,4 miljoen koperwieken door uit Noorwegen, Zweden, Finland en Noordwest-Rusland. Wellicht ook uit Siberië, want daar worden ze nauwelijks geringd. Het grootste deel trekt snel door naar Zuidwest-Europa of nog verder naar Noordwest-Afrika; een kleiner deel trekt naar Engeland. Volwassen koperwieken trekken gemiddeld verder dan jonge vogels.

Koperwieken zijn redelijk plaatstrouw aan hun eenmaal gekozen overwinteringsgebied, maar sommige zijn ondernemender. Zo werd een in Nederland geringde koperwiek in een latere winter helemaal in Iran teruggevonden. Als wintervogel is hij een stuk schaarser; dan zitten ze liefst op weilanden met veel regenwormen, vaak in gezelschap van kramsvogels. Bij vorstinval trekken koperwieken bijna allemaal weg.

Zelf koperwiekentrek zien?

Koperwieken kijken in eigen land kan het beste in de tweede helft van oktober. Hoewel de eerste al in september verschijnen, is de hoofdtrekperiode geconcentreerd in een periode van gemiddeld maar twaalf dagen. Het kan dan om grote aantallen gaan. Zo werden bij Katwijk (ZH) op 21 oktober 1995 900.000 trekkende koperwieken gezien! Bij Kamperhoek (Flevoland) trokken er op 18 oktober 2008 ruim 263.000 langs.

Koperwieken hebben net iets spitsere vleugels dan de gelijkende zanglijsters, vliegen wat sneller dan die lijsters en trekken in dichtere formaties. Verder heeft de koperwiek een opvallende lichte wenkbrauwstreep en roestrode flanken en ondervleugels. ’s Nachts kun je trekkende koperwieken horen. Vooral boven steden, als de vogels door het licht worden aangetrokken en lager gaan vliegen. Bedenk dan waar deze vogels mee bezig zijn: op een paar gram vet honderden kilometers vliegen. Daar past niets dan bewondering.

Ook ’n vogelvriendelijke tuin?

De Tuinvogelconsulenten van Vogelbescherming adviseren tegen een klein bedrag (leden krijgen korting) hoe uw tuin vogelvriendelijk kan worden ingericht. Zelfs op het kleinste lapje is er nog van alles mogelijk.

Vind een tuinvogelconsulent in de buurt

Meer verhalen .... in Vogels

Vogels is het tijdschrift voor onze leden, met prachtige fotoreportages en opmerkelijke verhalen. Een scala aan groot en klein nieuws, over vogels, kijk- en excursietips en nog veel meer. Word lid en ontvang
Vogels 5x per jaar of

vraag een proefnummer aan

Meer over

ruudvanbeusekom koperwiek tijdschriftvogels vogeltrek

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair