Engelse kwikstaart

Yellow Wagtail, Motacilla flavissima - Kwikstaarten (Motacillidae)

Rode lijst

De Engelse kwikstaart werd lange tijd beschouwd als één van de vele ondersoorten van de gele kwikstaart (Motacilla flava), maar is hiervan afgesplitst en wordt nu als soort gezien. Mannetjes van de Engelse kwikstaart hebben een geheel geelgroene kop, gele kwikstaart-mannetjes hebben blauwgrijs op de kop. De Engelse kwikstaart broedt in open landschappen (in Nederland in de Bollenstreek).

Herkenning

Het mannetje van de Engelse kwikstaart is in het voorjaar goed te onderscheiden van andere 'gele' kwikstaarten. Hij heeft in prachtkleed een groengele kop, gele onderdelen en olijfgroene bovendelen. Man gele kwikstaart heeft een blauwgrijze kop met een witte wenkbrauwstreep. Die van de Noordse kwikstaart-man is zeer donker blauwgrijs, vaak tegen zwart aan; heeft ook geen wenkbrauwstreep. De vrouwtjes zijn valer zoals de jonge vogels en veel lastiger te onderscheiden.

Geluid

Roep explosief "tsíew…" Zang met herhaalde, raspende strofen, stelt niet veel voor.


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van eind mei tot juli en heeft meestal 1 legsel met 4-6 eieren. Broedduur 11-13 dagen. Het nest wordt in een kuiltje gebouwd van gras, stengels en wortels, bekleed met haar. Jongen zitten 10-14 op het nest en blijven nog weken na uitvliegen bij de ouders.

Leefgebied

De Engelse kwikstaart broedt in Nederland vooral in bollenvelden en akkerlanden. De vogel mijdt grasland in tegenstelling tot gele kwikstaarten. De soort zoekt insecten rennend en vliegend in lage vegetaties en op open plekken.

Voedsel

Insecten zoals vliegen en muggen, aangevuld met zaden.

Vogeltrek

De Engelse kwikstaart trekt in het voorjaar door van eind maart tot half mei, met name in de tweede helft van april en begin mei. Ze vliegen overdag in groepen. In het najaar vliegt hij via Frankrijk naar zijn overwinteringsgebieden in West-Afrika (Senegal en Gambia).


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in zeer klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De Engelse kwikstaart gold tot ongeveer 1970 als een zeldzame broedvogel. Later bleken er toch meer te broeden in de kuststreek, tot zo'n 150-200 paren (schatting: 1975). Toen werd de Engelse kwikstaart overigens niet gezien als soort, maar als ondersoort van de gele kwikstaart. Tegenwoordig broeden er hooguit enkele tientallen paren in Nederland. De oorzaak is waarschijnlijk dat de Britse bronpopulatie afneemt.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 25-40 (in 2008-2011)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers zeer klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Bollenvelden langs de kust. Het kerngebied ligt tussen Wassenaar en Hillegom.

In Europa

De Engelse kwikstaart broedt voornamelijk in Groot-Brittannië en daarnaast ook langs de kust van Frankrijk tot aan Nederland doorlopend tot Noord-Duitsland.

Meer informatie


Bescherming

Lange tijd was er in Nederland weinig kennis over de Engelse kwikstaart als broedvogel. Pas begin jaren zeventig werden forse broedkolonies aangetoond in bollengebieden. De oppervlakte broedhabitat (bollenvelden) is intussen in theorie toegenomen, maar verdichting van de bebouwing (meer kassen) is nadelig voor deze in open landschappen broedende soort. De soort is in ieder geval sterk achteruit gegaan tot enkele tientallen paren. De rol van gifgebruik en andere werkwijzen is onbekend. Ook kan de instroom vanuit het brongebied in Groot-Britannië minder zijn geworden. Daar ging de soort sterk achteruit door de intensivering van de landbouw.

De Engelse kwikstaart staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich voor een natuurlijker platteland waar ruimte is insecten, bijen, vlinders en vogels. Dat doen we onder meer via campages, maar ook door voorbeeldprojecten én door een pleidooi voor minder landbouwgif. Voor meer gerichte beschermingsmaatregelen waar de Engelse kwikstaart direct van kan profiteren is meer kennis nodig over waardoor de soort in ons land precies achteruitgaat.

Wat kunt u doen

Iedereen kan bijdragen aan natuurlijk platteland. Door producten te kopen van boeren die zich inzetten voor de natuur. Overheden en landbouwsector kunnen ervoor zorgen dat het gebruik van landbouwgif verdwijnt. Erven in het landelijk gebied kunnen natuur- en vogelvriendelijk worden ingericht. Op die manier zorgen we ervoor dat vogels niet verder in de verdrukking komen.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De Engelse kwikstaart is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn Engelse kwikstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de Engelse kwikstaart is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de engelse kwikstaart. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal