Noordelijke nachtbrakers

De dwerguil behoort met zijn spreeuwenformaat tot de kleinste ukkepukken van alle uilen. Deze mini-uiltjes leven vooral van muizen en zangvogels, maar ze zijn ook in staat om grote lijsters te ‘slaan’. Door hun geringe formaat vallen ze zelf ook wel eens ten prooi aan uilen zoals de grotere ruigpootuil of bosuil. Behalve in noordelijke streken komen dwerguilen ook voor in enkele beboste middelgebergtes van Midden-Europa en ze zijn al decennia aan een noord- en westwaartse opmars bezig. Sinds kort broeden ze in België en ook niet ver van onze oostgrens. In Nederland is dit uiltje een zeldzame dwaalgast.  

Deze uil met de blik van een strenge schoolmeester is een laplanduil, na de oehoe en de sneeuwuil de grootste uil van Europa en dus een van de grootste ter wereld. De sluier, zoals het gezicht van uilen wordt genoemd, valt bij deze Laplanduil duidelijk op: bijna rond, donker omlijnd en wat ‘ingedeukt’. De vorm van de sluier versterkt de geluidsgolven die prooidieren als muizen veroorzaken en geleidt ze naar de oren. Ondanks hun indrukwekkende formaat leven Laplanduilen vooral van woelmuizen. En die weten ze zelfs te pakken te krijgen onder een sneeuwdek; tot wel dertig centimeter diep! 

Veel mensen kennen de sneeuwuil, bijvoorbeeld uit de avonturen van tovenaarsleerling Harry Potter. Deze enorme uil is prima aangepast aan een Hoog-Arctische leefwijze, onder meer door hun camouflage. Ze eten vooral lemmingen, kleine knaagdieren die in het hele Noordpoolgebied voorkomen, in van jaar tot jaar sterk wisselende aantallen. Als de populaties lemmingen zijn ingestort dan kunnen de uilen zwerftochten van duizenden kilometers afleggen op zoek naar voedsel. Heel soms komen sneeuwuilen dan zelfs in Nederland terecht. De foto is van een jong vrouwtje. Mannetjes zijn helemaal spierwit en volwassen vrouwtjes spaarzaam gestreept en gevlekt. 

Met een overwegend gebandeerd verenkleed en relatief lange staart doet de sperweruil inderdaad wel denken aan een sperwer. Zoals veel noordelijke uilen jagen deze uilen niet alleen ’s nachts, want anders zouden ze in de zomermaanden verhongeren. Soms duiken ze voorover en met gestrekte klauwen naar een prooi: knaagdieren en vogels. Het achterhoofd van de sperweruil lijkt op een gezicht; donker omlijnd en met twee grote lichte vlakken als ogen. Voor zo’n zogenaamd ‘vals gezicht’ zijn een paar verklaringen. Ter verdediging, zo van: ik zie je toch wel. Maar ook omdat uilen vaak reacties en schijnaanvallen opwekken van mogelijke prooivogels. De uil lokt dit gedrag uit en toont zijn ware gezicht door toe te slaan.  

Zolang oeraluilen jongen in het nest hebben blijft moederlief bij hen. Het mannetje brengt dan voedsel. Wie zo’n nest in de kijker krijgt, kan beter op gepaste afstand blijven. Oeraluilen met een nest staan er namelijk om bekend iedere indringer – van welk formaat dan ook – aan te vallen. Op het menu staan vooral kleine zoogdieren en vogels, waaronder ook de dwerguil. Oeraluilen komen voor in de taigazone van Noorwegen tot Japan, met enkele geïsoleerde zuidelijker populaties zoals in de Karpaten en op de Balkan. Het zijn standvogels die nestelen in boomholtes, op boomstronken of in speciale nestkasten.