Havik

(Northern) Goshawk, Accipiter gentilus - Sperwers (Accipitridae)

De havik is een krachtige roofvogel, gespecialiseerd in het overrompelen van vogels. Het zijn honkvaste vogels. Ze maken een groot nest van takken hoog in een boom. De home range, te omschrijven als het gebied waarin voedsel wordt gezocht, is honderden hectaren groot. De havik was in de jaren zestig nog beperkt tot grote, stille bosgebieden als de Veluwe, maar komt nu in heel Nederland voor, tot in steden aan toe.

Herkenning

Als een hele grote sperwer, maar met een ver uitstekende kop, zware borst, afgeronde en kortere staart en relatief langere en puntiger vleugels. Donkergrijs van boven, licht van onder. Opvallende wenkbrauwstreep. Bandering alleen van dichtbij te zien. Stevige, gele poten. Jonge vogels bruin van boven en gestreept van onderen, in tegenstelling tot jonge sperwer. Vaak in actieve vlucht, in voorjaar ook wel cirkelend op thermiek. Vrouw groter dan man.

Geluid

Zwaar kekkeren bij het nest, ook hoge schreeuwende geluiden.


46-63 cm, spanwijdte 89-122 cm


Deze soort lijkt op:

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons assortiment in de webshop

Leefwijze

Broeden

Territoriaal. Baltsvlucht om territorium te markeren en partner aan te trekken. Nest meestal hoog in de kroon van een loof- maar meestal een naaldboom. Groot, met basis van stevige takken. Kan jarenlang gebruikt worden; lapt ook nesten van andere roofvogels op. Broedt van eind maart tot in mei. Jongen vliegen vooral in juni uit. Eén legsel, meestal 3-4 eieren. Broedduur 32-38 dagen per ei, jongen vliegen uit na 34-41 dagen; worden nog tot wel 90 dagen gevoerd.

Leefgebied

Combinatie van bos met geschikte nestbomen met open land om te jagen. Broedt in naald- en loofbossen, ook in moerasbos, soms in parken. Jaagt in het bos, maar ook in tussenliggende weilanden en akkers, in aangrenzende open gebieden (heide en hoogveen, moerassen, boerenland) en steeds vaker ook in de stad. Belangrijk is de aanwezigheid van geschikte prooien. In de winter ook in nog opener terrein te vinden, zoals kwelders.

Voedsel

Zeer divers en sterk afhankelijk van het landschap en het aanbod. Vooral middelgrote vogels van ongeveer duifgrootte, maar ook kleine (spreeuw) of veel grotere, tot en met formaat van een kleine gans. Daarnaast zoogdieren als konijn en eekhoorn. Jaagt vooral vanuit een lage of middelhoge vlucht, waarbij alle geschikte plekken in het territorium worden afgezocht. Soms vanuit een hoge, cirkelende vlucht gevolg door een lange stootduik. Vrouw bejaagt grotere prooien dan man.

Vogeltrek

Standvogel, in het noorden van het verspreidingsgebied meer trekvogel. Daar kunnen haviken een paar honderd kilometer zuidelijker trekken.


Verspreiding en aantal

vrij schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds de jaren zestig sterk in aantal toegenomen, maar vanaf 2010 licht afgenomen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 1800-2000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Het hele jaar door te vinden in meer of minder bosrijke streken, in de winter ook in meer open land. Leeft verborgen; beste kansen in vroege voorjaar met mooie thermiekluchten, als haviken boven het bos hoog in de lucht schroeven en baltsen.

In Europa

Komt voor in grote delen van Europa in geschikt leefgebied. Ontbreekt vaak nog op geschikte plekken waar ze in het verleden zijn verdwenen. Broedt niet in Ierland en IJsland.

Meer informatie


Bescherming

De havik in Europees gezien niet bedreigd. In het verleden sterk afgenomen in aantal door vervolging, ontbossing en gebruik van pesticiden (indirecte vergiftiging). Heeft zich vanaf ca. 1970 sterk hersteld, ook in Nederland. De laatste jaren neemt de havikstand landelijk weer iets af, vooral in Hoog-Nederland. Oorzaken worden gezocht in afname van voedsel (prooidieren als houtduif bijvoorbeeld) als gevolg van intensivering van de landbouw. Mogelijk speelt vervolging ook een rol.

Wat wij doen

Vogelbescherming probeert met andere organisaties de roofvogelvervolging te verminderen. Ook streeft zij naleving van de Gedragscode Bosbeheer na, zodat nesten niet verstoord worden. Ook is Vogelbescherming pleitbezorger voor een meer natuurvriendelijke landbouw, waardoor de biodiversiteit van boerenland wordt verbeterd. Veel belangrijke prooidieren van de havik profiteren daarvan (zoals de houtduif).

Wat kunt u doen

Haviken profiteren van de rustige delen met oudere bomen met in de nabijheid vogelrijke gebieden. Bosbeheerders dienen bomen en bosdelen met haviksnesten met rust te laten. Al te fanatieke weidevogelbeschermers zouden de havik ook moeten erkennen als onderdeel van het ecosysteem.

Meer weten?

Actuele berichten


Wet- en regelgeving

De havik is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn haviken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de havik is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de havik. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van haviken zijn het gehele jaar beschermd, omdat zij jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest. De nesten zijn daarom, voor zover ze niet permanent verlaten zijn, jaarrond beschermd.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal