Gierzwaluw

Common swift, Apus apus - Gierzwaluwen (Apodidae)

Huizen, kantoorgebouwen, kerken en andere bouwsels van de mens zijn voor de gierzwaluw net een rotslandschap vol met holtes, waarin zij kunnen broeden. Vooral oude gebouwen, vaak in de binnenstad van steden, zijn in trek. Een groot deel van hun leven bevinden ze zich in de lucht. Alleen tijdens de broedtijd zoeken ze de nesten op.

Herkenning

Gierzwaluwen zijn geheel donker met alleen moeilijk waarneembare lichte keelvlek. Heeft kenmerkende sikkelvormige vleugels. De vlucht is afwisselend met snelle, diepe vleugelslagen en lange glij- of zweefvluchten. Vaak te zien in groepjes, elkaar achtervolgend en daarbij het typische schreeuwende geluid producerend. Korte, spitse snavel en zeer korte poten.

Geluid

In broedtijd, scherpe, gierende geluiden.


17-18,5 cm, spanwijdte 40-44 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt in mei en juni, heeft dan 1 legsel met 2 of 3 eieren. Is een koloniebroeder wanneer er voldoende aanbod van nestgelegenheid is. Ze hebben hun nest in gebouwen, onder dakgoot, achter regenpijp, dakkapel, dakpan, of in een gat in de muur en ook wel in neststenen. Broeddduur 18-22 dagen. De jongen trekken na het uitvliegen meestal snel weg.

Leefgebied

Voor hun nestgelegenheid zijn gierzwaluwen afhankelijk van beschikbaarheid van gebouwen met geschikte holtes. Ze jagen boven uiteenlopende habitats in dorpen en steden. Al het voedsel wordt gevangen in de lucht, ze zijn gespecialiseerd in het vangen van insecten in volle vlucht. Daarvoor zoeken ze meestal de luchtlagen op die op dat moment de meeste insecten bevatten, en dat kan best een flinke hoogte zijn.

Voedsel

Het voedsel bestaat uit vliegende insecten, zoals muggen, (zweef)vliegen en dag- en nachtvlinders. Voor hun jongen verzamelen ze tot wel enkele honderden insecten per keer in een voedselbal, die vervolgens aan de jongen wordt gevoerd.

Vogeltrek

Gierzwaluwen zijn lange-afstandstrekkers die de winter doorbrengen in het grote gebied tussen Mali en Zaïre. Deze vogels trekken in juli-augustus vanuit Nederland weg in zuidwestelijke tot zuidoostelijke richting. Half april-begin mei arriveren zij weer in ons land.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het is niet mogelijk om een trend te destilleren uit de informatie die verzameld is over de gierzwaluw. Het is een vogelsoort die zeer moeilijk te inventariseren is, ook al komen er steeds meer gegevens boven tafel via onder het MUS-telnetwerk van Sovon en Vogelbescherming (Meetnet Urbane Soorten).

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 30.000-60.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Van mei tot en met juli boven oude dorps- en stadskernen.

In Europa

De gierzwaluw komt in geheel Europa voor, hoewel de aantallen in noordelijker streken beduidend lager worden.

Meer informatie


Bescherming

Door onder meer isolatie van woningen en veranderde bouwmethode staat het aantal geschikte verblijfplaatsen sterk onder druk. Woningen en gebouwen zijn te netjes. Bij renovaties en nieuwbouw is het gemakkelijk om rekening te houden met de gierzwaluw en kunstmatige nestgelegenheid aan te brengen. De vele vrijwillige gierzwaluwbeschermers van Nederland en Vogelbescherming doen er alles aan om bedrijven, gemeenten en woningbouwcorporaties daarvan te overtuigen. In een stad als Amersfoort is dat goed gelukt.

Wat wij doen

Wij ontsluiten informatie over het aanbrengen van kunstmatige nestgelegenheden om het tekort hieraan te helpen op te heffen. Hiervoor coördineren wij een netwerk van Stadsvogeladviseurs, die lokaal kunnen adviseren. Daarnaast brengen we maatregelen voor de gierzwaluw onder de aandacht van gemeentes, woningbouwcorporaties en bouwbedrijven. In de webshop van Vogelbescherming zijn kunstnesten voor gierzwaluwen te koop.

Wat kunt u doen

Het bieden van nestgelegenheid is de belangrijkste maatregel om gierzwaluwen te helpen. Voorzie bij nieuwbouw of renovatie standaard in nestgelegenheid. Plaats nestpannen en/of neststenen in groepjes, bij voorkeur op een hoek of langs de kopse kant van een gebouw op het noorden of oosten. De ontdekking van nieuwe nestplaatsen kan worden versneld door het geluid van de gierzwaluw af te spelen. Neem contact op met een van onze Stadsvogeladviseurs voor wijkgerichte maatregelen.

Wilt u zich actief met de bescherming van gierzwaluwen bezig houden, dan kunt u zich aanmelden bij vereniging Gierzwaluw Bescherming Nederland.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De gierzwaluw is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn gierzwaluwen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de gierzwaluw is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de gierzwaluw. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van gierzwaluwen zijn het gehele jaar beschermd, omdat zij als koloniebroeders elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn of afhankelijk van bebouwing. De nesten zijn daarom, voor zover ze niet permanent verlaten zijn, jaarrond beschermd. In de soortenstandaard voor de gierzwaluw vindt u informatie over effectieve maatregelen om de nestplaatsen van de soort te beschermen

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal