Fuut

Great Crested Grebe, Podiceps cristatus - Futen (Podicipedidae)

De fuut is de meest algemeen voorkomende futensoort in ons land. Hij komt als broedvogel voor in allerlei soorten wateren, van stadsparken en grachten tot duinmeren, moerasgebieden, randen van grote wateren en riviernatuur. De grootse aantallen komen voor in Laag-Nederland. Futen paren soms al vroeg in het jaar met spectaculaire baltsrituelen.

 

Herkenning

In zomerkleed goed herkenbaar aan wit gemaskeerde kop met bruinrode krans, overlopend in zwart, en verlengde, zwarte kopveren. Ogen felrood. Bovenzijde bruin, onderzijde wit. Mannetje en vrouwtje identiek. In winterkleed vaalbruin en wit, met zwarte kopveren; kenmerkend is wit boven de zwarte teugel (tussen oog en snavel). Jongen zijn zwart-wit gestreept.

Geluid

In de broedtijd vaak luidruchtig. Territoriumroep een ver dragend "ròòòhhh…". Daarnaast nog veel meer keelklanken en rauwe roepen. Jongen piepen hoog.


46–51 cm, spanwijdte 85–90 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Lang broedseizoen van maart tot in oktober, meeste broedsels mei-juni. Aantal eieren gemiddeld 3-4, varieert van 1-6. Meestal één broedsel, soms tweede als jongen eerste nest 6-7 weken oud zijn. Broedduur: 25-29 dagen. Nest op platform in water, gefixeerd aan begroeiing of tak, bij voorkeur goed verborgen in riet. Jongen verlaten al snel nest en worden op de rug oudervogels warm gehouden. Ze worden nog zo'n 10-11 weken gevoerd door de ouders.

Leefgebied

Broedgebied bestaat uit allerlei typen natuurlijke en aangelegde zoete tot brakke wateren van 0,5 tot ongeveer 5 meter diepte met voldoende vis. Voorkeur voor aflopende oevers met vegetatie en niet al te dichte onderwatervegetatie. Behalve in moerassen, op plassen en andere wateren in het buitengebied ook in stedelijk gebied. Komt buiten de broedtijd ook in zoutwatermilieu voor.

Voedsel

Hoofdzakelijk vis, in mindere mate ongewervelden. Vis wordt duikend gevangen in water met niet al te dichte onderwatervegetatie. Vissoorten divers, onder meer voorn, alver, serpeling, riviergrondel, rietvoorn, brasem, stekelbaars. Visdiepte 2-4 meter.

Vogeltrek

Na het broedseizoen wordt broedgebied doorgaans verlaten. In de nazomer vleugelrui in grote groepen op grote, open wateren als het IJsselmeer, Randmeren, wateren in het Deltagebied (o.a. Grevelingen) en Waddenzee. In winter ook grote aantallen van duizenden op de Noordzee. Bij aanhoudende vorst neemt belang van kustgebieden toe. Vogels uit Noord- en Noordoost-Europa trekken weg.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend | wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Verspreid voorkomen. Aantal futen in de loop van de vorige eeuw gegroeid door onder meer einde bejaging en meer voedselrijke wateren (meststoffen). Daarnaast heeft de fuut zich in stedelijk gebied genesteld. Schatting 13.000-16.000 broedparen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 13.000-16.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 32.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Vanaf vroege voorjaar: moeras en plas of stedelijke wateren voor de futenbalts. Najaar en winter: grote, open wateren.

In Europa

Komt verspreid in heel Europa voor, met uitzondering van een groot deel van Scandinavië en het noorden van Rusland. Broedgebieden overwegend wateren en meren met beschutte oevervegetatie van riet en open water voor de visvangst. Europese populatie (excl. Europees Rusland) geschat op rond de 390.000 broedparen.

Meer informatie


Bescherming

De fuut is in de tweede helft van de 20e eeuw sterk in aantal toegenomen. Dit komt waarschijnlijk door eutrofiëring van het oppervlaktewater, verbetering van de waterkwaliteit, gewenning aan recreatie en aanpassing aan het leven in het stedelijk gebied. Gevoelig voor olievervuiling en verdrinking in visnetten (staand want).

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich net als BirdLife in om algemene vogels ook algemeen te houden. Belangrijk daarbij zijn vrijwillige WetlandWachten. Die houden de vinger aan de pols in de wetlands van Nederland. Zij spreken overheden en terrein beherende organisaties aan op het voorkomen van misstanden, zoals een tekort aan handhaving op het water. Het belang van de Noordzee als verblijfplaats voor overwinterende futen is lange tijd onderschat. Vogelbescherming en Stichting De Noordzee lieten in de winter 2010-2011 een telling uitvoeren vanuit de lucht van de vele duizenden futen op de Noordzee. Deze gegevens zijn nodig om voor de Hollandse kuststrook de noodzakelijke beschermingsstatus te krijgen.

Wat kunt u doen

Voor de fuut is een goede waterkwaliteit belangrijk. Dat vraagt om een constante inspanningen van vooral overheden, maar ook terreinbeheerders en de landbouwsector.

Meer weten?

Actuele berichten


Wet- en regelgeving

De fuut is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn futen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de fuut is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de fuut. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende natuurgebieden die door futen worden gebruikt als foerageergebied of als slaapplaats zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal