Waterspreeuw

White-throated Dipper, Cinclus cinclus - Waterspreeuwen (Cinclidae)

Waterspreeuwen zijn strikt gebonden aan oevers van zoet water, in de broedtijd aan heldere beken en riviertjes. Alles aan deze vogel is aangepast aan een nat leven. Onder water gebruiken waterspreeuwen vleugels en poten om zich voort te bewegen. Hun ogen schermen ze af met een transparant membraan. De voorkeur gaat uit naar wateren met een stenige bodem. In Europa komen twee ondersoorten voor: In Ierland, Groot-Brittannië en Midden-Europa leeft C. cinclus aquaticus, en in Noord-Europa leeft C. cinclus cinclus, de nominaatvorm.

Herkenning

Onmiskenbare soort. Zeer compacte vogel, met korte staart en vleugels, en spitse insectenetersnavel. Grotendeels zwart (donkergrijs met zwarte veerranden) met witte borst en keel, en donkerbruine pet en buik (nominaat). De continentale ondersoort aquaticus heeft een meer (bruin)rode buik.

Geluid

Van de ondersoort uit Midden-Europa en Groot-Brittannië is de zang vaker te horen. Van de nominaatvorm uit Noord-Europa - een wintergast - eerder de roep. Soms blijft een overwinterende vogel zo lang dat deze begint te zingen. Verschil in geluiden tussen beide is nog niet vastgesteld. Zang is een prevelende combinatie van rauwe klanken en fluittonen; Roep is een scherp hard "dziitt dzitt!"


18 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Eileg begint op de Britse eilanden in februari tot en met juni, in Midden-Europa medio maart-mei; Noord-Europa eind maart-begin juni. Heeft 1-2 legsels per jaar (soms 3) met meestal 5 eieren, soms 3-8. Broedduur 15-18 dagen. Bouwt een compact en rond nest meestal op gebouwen en in oevers vaak boven (of achter) snelstromend water. De waterspreeuw broedt graag in nestkasten. Man en vrouwen bouwen nest. Alleen het vrouwtje zit op de eieren. Afhankelijk van de regio zijn de jongen vliegvlug na gemiddeld 22 -23 dagen (maar met enige spreiding). Hierna worden de jongen nog 1 à 2 weken gevoerd door beide ouders.

Leefgebied

Komt nagenoeg uitsluitend voor langs snel stromende, ondiepe, zuurstofrijke waterlopen met stenige bodem en oevers. In de winter soms ook langs stilstaand water (slootjes) en op stenige oevers van grote meren.

Voedsel

(Larven van) ongewervelden welke in het zuurstofrijke, snelstromende water leven (haften, steenvliegen, kreeftjes, waterpissebedden en andere ongewervelden). Foerageert door onder water te duiken, en te zwemmen met poten en vleugels. Vindt zijn voedsel vaak door steentjes en kiezels om te draaien

Vogeltrek

Door zijn vorm (korte vleugels, compact lichaam) is de waterspreeuw geen goede vlieger en legt dus ook geen grote afstanden af doorgaans. Toch verschijnen met enige regelmaat waterspreeuwen in Nederland die uit Scandinavië komen. Over de trek is verder niet veel bekend, ook niet of die weer-gerelateerd is.

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Verspreiding en aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In het verleden heeft de waterspreeuw (continentale ondersoort roodbuikwaterspreeuw) gebroed in Nederland. Af en toe broedt er nog steeds een paar in Zuid-Limburg.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen Geen broedvogel

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

In de winter Amsterdamse Waterleidingduinen, in het voorjaar Zuid-Limburg.

In Europa

In Europa komen twee ondersoorten van de waterspreeuw voor. In Ierland, Groot-Brittannië en in Midden-Europa tot in Italië leeft C. cinclus aquaticus,. In Noord-Europa leeft C. cinlus cinclus, de nominaatvorm. Het broedgebied van aquaticus, de roodbuikwaterspreeuw, raakt aan Zuid-Limburg. De nominaat, zwartbuikwaterspreeuw, is in de winter een schaarse bezoeker van waterwingebieden in de duinen en enkele andere plekken met snelstromend helder water dat niet dichtvriest.

Meer informatie


Bescherming

Het voorkomen (of liever het ontbreken) van waterspreeuwen in Nederland hangt sterk samen met de zeer geringe beschikbaarheid van geschikte leefgebieden. Snel stromend, zuurstofrijk water met stenige oevers en bodem is bijzonder schaars.

Wat kunt u doen

Overheden en natuurbeheerders kunnen zich sterk maken voor een betere waterkwaliteit en het vrijuit meandere van beken, zoals het project van ARK in Zuid-Limburg.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De waterspreeuw is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn waterspreeuwen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de waterspreeuw is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal