Vogels herkennen: sperwer man of vrouw?

Doordat er meer bos kwam in Nederland in de afgelopen decennia, nam ook het aantal sperwers toe. Tegelijk nam óók de havik in aantal toe. Die roofvogel is niet vies van een jonge sperwer op z’n tijd, en om dit gevaar te vermijden trokken veel sperwers de bebouwde kom in.

Van een schaarse, schuwe bosvogel werd de sperwer zo steeds meer ook een vogel die dicht bij mensen leeft. Plaatselijk leidde de afname van de huismus, een belangrijke prooisoort, soms tot een terugval in de sperwerstand. Ter compensatie jagen sperwers in dorp en stad op andere vogels, van pimpelmees tot Turkse tortel. Dat doen ze vrijwel in iedere – vogelvriendelijke – tuin. Ook in parken zijn deze behendige jagers terug te vinden.

Zoals bij de meeste roofvogels is er een flink verschil in afmetingen en gewicht tussen mannetjes en vrouwtjes. Vrouwen wegen zelfs bijna het dubbele van de mannen. De man is ongeveer zo groot als een Turkse tortel, de vrouw heeft het formaat van een ekster (zonder de lange staart). Vrouwtjes pakken meestal prooien vanaf het formaat spreeuw, mannetjes tot formaat spreeuw.

Er zijn ook duidelijke uiterlijke verschillen tussen volwassen vogels van beide geslachten. De man is blauwgrijs van boven en bruinoranje-wit gestreept van onderen, met een oranje keel en wangen. Vrouwen zijn meer bruingrijs (zonder blauwtint) van boven en zwart-wit gestreept op de onderdelen. Daarnaast heeft de vrouw een witte wenkbrauwstreep die de man niet heeft en donkere wangen. Bij volwassen sperwers is de iris van een man vaak oranje (tot rood), bij een vrouw geel.

Jonge sperwers zijn lastig als mannetje of vrouwtje te herkennen. Ze lijken oppervlakkig gezien het meest op volwassen vrouwen (inclusief de wenkbrauw). Jonge vogels zijn wel duidelijk bruiner van boven (jonge mannetjes soms wat grijzer) dan volwassen vrouwtjes, met rossige randen aan de bovenste veren. Ook bestaat de streping op de borst en buik van jonge vogels vaak meer uit v-vormige vlekken dan de strakke strepen zoals die bij volwassenen. Als sperwers ongeveer een jaar oud zijn gaan ze ruien. Vanaf de tweede herfst lijken ze dan al verrassend veel op volwassen vogels, met dezelfde man-vrouwverschillen.

Lees hier hoe je sperwers en haviken uit elkaar houdt.