Verrassende velduilen

Het is nog donker als ik begin april Zwolle uit fiets. De temperatuur is amper boven nul en eenmaal buiten de stad waait de noordooster flink tegen. Ik moet doortrappen om op tijd te zijn en rijd vele kilometers langs een kaarsrechte wetering. Aangekomen zie ik dat de drone al staat warm te draaien. Knipperende rode en witte lampjes geven het apparaat een futuristisch aanzicht. In no-time is hij op 40 meter hoogte en begint de warmtecamera het landschap te scannen.

Warme objecten zijn in wit zichtbaar op het zwarte scherm. De eerste witte stippen zijn warme hazen op de koude ochtendgrond. Ze trekken zich niets aan van de drone en blijven in hun warme leger. Maar nu zien we iets anders. De piloot laat de drone wat zakken. Een zwartwitte vogel loopt kort van het nest en we zien duidelijk vier eieren. Maar ook deze kievit zoeken we niet.

Na een kwartier denken we weer een haas te zien, maar we twijfelen. De drone zakt weer en plots kijken twee gele ogen omhoog. We hebben hem gevonden, de ‘zwerfuil’. Al sinds vorige herfst zijn ze hier regelmatig gezien. Meestal zijn het wintergasten die in februari/maart weer vertrekken, maar als ze er in april nog zijn, zouden ze kunnen broeden. De vogel zit diep weg gedoken in het gras, het moet wel een nest zijn. We zijn blij dat ze dit perceel heeft gekozen want hier wordt pas na 15 juni gemaaid.

De ‘zwerfuil’ heet officieel velduil en broedt vooral in ons land als er heel veel veldmuizen zijn. Hier in de IJsseldelta dachten we in 1976 afscheid genomen te hebben van de velduil. Maar in 2014 vonden we plots acht nesten tijdens een veldmuizenpiek. En nu 12 jaar later weer. Wat een geweldige opsteker.

Ik noem deze vogel ‘zwerfuil’, omdat hij als een nomade door Europa en Noord-Afrika reist. Vrij en ongebonden. Op grote hoogte maken ze hun zwerftochten en scannen continu het landschap. Als ze veel andere muizeneters zien, zoals kiekendieven dalen ze om mee te profiteren van het muizenaanbod. Boven Nederland kunnen ze muizenrijke graslanden ook herkennen aan de afwijkende kleur. Die zijn dan niet egaal groen en hebben donkere plekken van het afgestorven gras door de vraat en het gegraaf van al die veldmuizen.

Net als in 2014 staan we weer voor een uitdaging de nesten te vinden vóórdat er gemaaid gaat worden, want dat betekent het einde van het nest en soms zelfs van de uil. Velduilen beschermen is een lastige klus. Zo laten de uilen zich alleen in de schemering zien; overdag lijken ze niet te bestaan. Ook hebben ze geen voorkeur voor bloemrijke percelen; ze kunnen dus overal broeden. In 2014 vonden we ze ook in de meest intensieve raaigraslanden. Ze broeden daar waar de meeste muizen zijn.

12 mei gaan we nog eens 'dronen', omdat jonge velduilen na circa twee weken uit het nest kruipen en elk een eigen plekje zoeken. Een goede strategie om de kans te verkleinen gegrepen te worden door bijvoorbeeld vossen of andere predatoren.

En het perceel naast het broedperceel moet gemaaid worden. We willen zeker weten dat daar geen jong naartoe is gekropen. We vinden vier jongen in het 15 juni-perceel, maar de vijfde ligt in het perceel dat gemaaid gaat worden. We verplaatsen het naar het veilige 15 juni-perceel.

De vijf jongen blijken 3-4 weken oud en eind mei zullen ze kunnen vliegen. Dan blijven ze nog circa 2 maanden bij hun ouders. Als alles goed gaat, ligt eind juli de wereld onder hun vleugels en gaan ze grenzeloos zwerven tussen Poolcirkel en Sahara. Voel ik jaloezie opkomen?