IJsvogel en grote gele kwikstaart

De vogellessen van Vogelbescherming zijn samengesteld door onze ambassadeurs Nico de Haan en Camilla Dreef. Nico heeft bijna dertig jaar bij Vogelbescherming gewerkt en kent de vogels als geen ander. Camilla is vogelonderzoeker en fervent vogelaar. Ze introduceren de vogels van Vogelles 5: ijsvogel en grote gele kwikstaart.

IJsvogels en grote gele kwikstaarten zijn beide vogels die van beekdalen houden met stromend water. Maar beide kleurrijke soorten duiken op meer plekken op, ook in de stad. Wees altijd alert.


Inhoud van deze vogelles

IJsvogel als Speedy Gonzales

"Hee, was dat een ijsvogel?” IJsvogels vliegen zo snel en duiken zo onverwachts op, dat het herkenningsproces vaak pas in werking treedt nadat hij al uit zicht is. In een rechte lijn, pijlsnel laag of een paar meter boven het water vliegen ze voorbij. Smaragdblauw zijn ze aan de bovenkant, flonkerend van kleur. In Nederland is er geen andere vogel die zo snel in een kleurrijke flits voorbij komt.
Heel vaak hoor je een ijsvogel voordat je ‘m ziet. Een vliegende ijsvogel heeft innerlijk de drang om met korte tussenpozen en vrij vaak, tijdens het vliegen met een heftig en scherp “tsie-ti, tsie-ti" zijn komst aan te kondigen. Kent u dat geluid, dan bent u minder vaak verrast door deze ‘blauwe flits’.

Roep van de ijsvogel

Het zingen van de ijsvogel wordt zelden gehoord en bestaat uit een reeks zachte onregelmatige roepjes. In de buurt van het nest en in de baltstijd zijn ze nogal zwijgzaam.

Klein verschil tussen man en vrouw

IJsvogels zijn echte vissers. Als ze aan het vissen zijn, wordt vaak een laag boven het water hangende tak als uitvalsbasis gebruikt. Tijdens de stootduik naar een visje gaan ze vaak kopje onder. Hebben ze een vis gevangen, dan wordt dat meestal met zwaaiende kopbewegingen doodgeslagen op een tak.

Een ijsvogel is eigenlijk met geen andere vogel te verwarren. De enige vogel die er misschien een beetje op lijkt is een boomklever. Maar die leven in bomen en vangen echt nooit een visje.

Bij ijsvogels zijn mannetjes en vrouwtjes gemakkelijk uit elkaar te houden. Let daarbij op de kleur van de ondersnavel. Bij het mannetje zwart, bij het vrouwtje rood. En dat onthoudt u zo: de ‘r’ van rood komt terug in het woord vRouwtje.  

Wanneer en waar te zien?

IJsvogels zijn te zien langs beken, maar ook bij stilstaand water. Zolang het water maar helder en visrijk is. Landgoedvijvers zijn kansrijke plaatsen. IJsvogels komen ook, vooral in het winterhalfjaar, midden in de stad voor waar ze in zich verschuilen in de laag hangende takken van de parkbomen die zich uitstrekken over de grachten. Zelfs vijvertjes in de achtertuin worden bezocht!

Ga eropuit in de buurt van plassen, brede vaarten en wandel langs kronkelende beken, dan komen de ijsvogelwaarnemingen vanzelf.
De nesten van ijsvogels zitten goed verstopt aan het einde van een nestpijp van bijna een meter lengte die ze zelf uitgraven. Steeds vaker nestelen ze in een speciale ‘ijsvogelwand’ die worden geplaatst door vogelwerkgroepen en terreinbeheerders.

3 Tuintips: genieten van vogels in de tuin

  1. Ga bij de tuininrichting uit van uw ‘zichtlijn’, zodat u vanaf bank of luie stoel zicht heeft op de vogels. Door op die plaatsen in de tuin de juiste beplanting aan te brengen, de voedertafel te plaatsen, een nestkast op te hangen en een drink-/badschotel te plaatsen gaan uw waarnemingskansen met sprongen vooruit.
  2. Plaats wilde rozen in het zicht. Dan ziet u vanuit huis de fraaie groenlingen rozenbottels leeg peuteren.
  3. Maak van uw huis of schuur een vogelkijkhut om vogels te fotograferen of filmen. Met een paar wasknijpers klikt u bijvoorbeeld de gordijnen boven en onder de lens aan elkaar. Plaats de voedertafel telkens dichter bij het raam en al snel hebt u geen telelens meer nodig.

De kwik met de langste staart

De grote gele kwikstaart heeft een superlange staart, zo’n 2,5 centimeter langer dan die van andere kwikstaarten. De grote gele kwikstaart lijkt op de gele kwikstaart maar is in alles wat forser en heeft een grijze in plaats van een geelgroene bovenkant (zie de illustratie hieronder). Het mannetje is diepgeel gekleurd en heeft een opvallende gitzwarte keelvlek. Als je een grote gele kwikstaartman in het vroege voorjaar in prachtkleed tegenkomt, maakt dat een onuitwisbare indruk. De jongen en het vrouwtje zijn veel lichter van kleur.

Een langs vliegende ‘grote kwik’ heeft iets weg van een jojo. In diepe golven ‘swingt’ hij voorbij. Tijdens het vliegen wordt veelvuldig "sietsiet" geroepen. Ken je dat roepje, dan zie je ze veel vaker.

Vluchtroep van de grote gele kwikstaart

Waar en wanneer te zien?

Doortrekkende grote gele kwikstaarten op weg naar hun broedgebied zie je toevallig. Dat kan in maart en april gebeuren overal in Nederland. Ze broeden langs snelstromend water. In Nederland kunt u ze vinden langs Achterhoekse, Twentse of Limburgse beken. Maar op de landgoederen langs de sprengen op de Veluwe komen ze ook voor, bijvoorbeeld bij kasteel Rosendael bij Arnhem.
De laatste decennia worden grote gele kwikstaarten ook in steden als Groningen en Breda gezien. Een westelijke buitenpost is Utrecht, waar de grote gele kwikstaart langs de singels in het centrum van de stad heeft gebroed.

IJsvogel weer helemaal terug dankzij Vogelbescherming

In de jaren tachtig waren er nog maar 100 broedende ijsvogelparen in ons land. De waterkwaliteit was slecht, veel beekjes waren rechtgetrokken en er waren niet genoeg plekken waar ijsvogels succesvol konden broeden. Mede dankzij de inzet van Vogelbescherming is het leefgebied van de ijsvogel sterk verbeterd en broeden er weer meer dan 1000 paren! Om dit mooie resultaat te bereiken heeft Vogelbescherming zich hard gemaakt voor het herstellen van natuurlijke beken en hebben we veel lokale projecten van vogelwerkgroepen financieel ondersteund. Op die manier werden veel ijsvogelwanden aangelegd. Daardoor kregen ijsvogels in Nederland weer genoeg broedplekken. De handleiding voor het maken en onderhouden van ijsvogelwanden is nog steeds te vinden op onze website, want ijsvogels varen er wel bij. Vogelbescherming heeft ook het IJsvogelfonds in het leven geroepen. Hiermee financieren we lokale vogelprojecten. Zo gaat beschermen en genieten hand in hand. Want wie een ijsvogel in het echt heeft gezien, wil dat deze prachtvogel voor altijd goed wordt beschermd!

Vogelkijktips van Nico en Camilla

Met de tips en trucs van Nico en Camilla wordt vogels kijken leuker en gemakkelijker. Dit keer: veldtips!
  • Wilde vogels zijn vaak schuchter, beweeg daarom 'als een ree’ rustig door bos en veld. Sta af en toe stil, luister en wacht of je iets hoort of ziet. Vaak zijn er meer vogels dan je dacht.
  • Draag kleding zonder felle kleuren (en zeker geen wit). Gebruik bomen of struiken als achtergrond om niet op te vallen als u even stil staat.
  • Als u in een vogel- of natuurgebied gaat wandelen, kijk vooraf op Waarneming.nl welke vogelsoorten u daar kunt verwachten en zoek ze op in uw vogelgids.
  • Beluister voordat u het veld in gaat de vogelzang van vijf soorten die u daar graag wilt zien. Vogels zijn namelijk vaak eerder te horen dan te zien. De geluiden zijn allemaal te vinden in de online vogelgids van Vogelbescherming.
  • Ga eens mee op pad met een ervaren vogelaar, bijvoorbeeld met een (gratis) excursie van Vogelbescherming.
  • Een vogel snel in de verrekijker krijgen, valt als beginner niet altijd mee, omdat je geneigd bent de vogel met de kijker te zoeken. Beter is om met het blote oog naar de vogel te kijken en de kijker met een snelle beweging in de ‘kijklijn’ tussen je ogen en de vogel te plaatsen.
  • Speur met uw verrekijker tijdens een wandeling regelmatig de toppen van hagen, struiken en boompjes af. Vaak ontdekt u dan vogels die u met het blote oog ontgaan waren.

Vogelgids

Wilt u meer weten over de soorten uit deze vogelles of over andere vogels die in Nederland voorkomen? In de webshop van Vogelbescherming zijn veel goede boeken, voor beginners en gevorderde kijkers, verkrijgbaar. Maar u kunt ook gewoon in onze online vogelgids kijken.

naar de vogelgids

Nico's Vogel Academie

Wilt u uw vogelkennis verder verbreden? Neem dan eens een kijkje bij Nico’s Vogel Academie. Daar vindt u vele manieren om dat te doen.

Lees meer

Test uw kennis

Vogelkennis bouw je langzaam op. Hieronder 5 vragen om uw kennis over vogels verder te verrijken. Soms moet u misschien iets opzoeken.

Welke vogel eet geen vis?

De ijsvogel is een echte viseter en voelt zich daarom prima thuis in het waterrijke Nederland. Visetende vogels zijn er daarom veel in Nederland. Maar welke van de onderstaande vogels eet geen vis?

0%

Volgende keer: Vogelles 6

In deel 6 van de cursus Vogels in Nederland nemen Camilla en Nico u mee de weide in om te genieten van twee oer-Hollandse weidevogels: de grutto en de tureluur.

 

De voorgaande lessen nog eens terugkijken?

  • Les 1 Roodborst en pimpelmees
  • Les 2 Slechtvalk en waterhoen
  • Les 3 Scholekster en eidereend
  • Les 4 Roerdomp en zwarte stern