Purperreiger

Purple Heron, Ardea purpurea - Reigers (Ardeidae)

Rode lijst

De purperreiger is een sierlijke reiger met een fraai uiterlijk. De purperreiger is donkerder, iets kleiner maar vooral slanker dan de bekende blauwe reiger. In vlucht vallen vooral de ver uitstekende poten met lange tenen op. De purperreiger is een moerasbewoner en broedt in kolonies in drassig, overjarig rietland en in door oud riet omgeven struweel. Het voedsel bestaat vooral uit vis en amfibiën, die in ondiep open water gevangen worden. Het zijn trekvogels, die overwinteren in West-Afrika ten zuiden van de Sahara. Purperreigers zijn een stuk zeldzamer dan de algemene blauwe reiger.

Herkenning

De purperreiger heeft een kenmerkende bruinoranje nek met zwarte strepen. Het mannetje lijkt zeer veel op het vrouwtje, maar is gemiddeld iets groter. Verder hebben de sierveren witte punten. Jonge vogels zijn geelbruin en houden een bruin kleed tot en met het tweede jaar. De vlucht is wat grilliger dan blauwe reiger, waarbij de vleugels ook iets geknikter worden gehouden. De ver uitstekende poten met lange tenen vallen op, net als de meer gehoekte 'keelzak' dan bij de blauwe reiger.

Geluid

Minder zwaar en heser dan blauwe reiger.


78-90 cm, spanwijdte 120-150 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van april tot juni. Legt 2 tot 8 bleek-blauwgroene eieren en zowel man als vrouw broeden deze vervolgens in 25 - 30 dagen uit. Het broeden start vanaf het eerste ei dat wordt gelegd, waardoor de jongen opeenvolgend uit het ei komen. De jongen kunnen na 45 - 50 dagen vliegen en worden tot zo'n twee weken na uitvliegen door beide ouders verzorgd. Bij reigers is het normaal dat het laatstgeboren jong niet overleeft door rivaliteit onder de jongen (waarbij oudere, sterkere jongen de zwakkere nestgenoten verdringen). De oudst levende wilde vogel die bekend is, was 23 jaar.

Leefgebied

Purperreigers broeden in moerassen met veel riet en struikgewas. De nesten worden in kolonies gemaakt, op een veilige plaats in uitgestrekt rietland waar oud riet en wilgenstruiken worden benut. Het voedsel wordt gezocht in ondiep water met een rijke oeverbegroeiing. Nederland vormt de uiterste noordwest-grens van het verspreidingsgebied. Europese broedvogels trekken weg naar Afrika om te overwinteren.

Voedsel

Viseter, vangt vooral vis van circa 2 tot 15 centimeter, bij uitzondering groter. Ook kikkers, waterinsecten en (rivier)kreeftjes, muizen, mollen, hagedissen en wat de reiger verder voor de snavel komt. In de typische laagveen-broedgebieden van de purperreiger vormen modderkruipers (de grote modderkruiper is een bedreigde vissoort van de 'rode lijst') soms een substantieel deel van het menu.

Vogeltrek

Trekt na het broedseizoen in augustus-september weg naar Afrika, waar ten zuiden van de Sahara niet-trekkende soortgenoten worden opgezocht. Er is uitstekend onderzoek gedaan (met behulp van zender- en loggertechnologie) om de preciese trek van purperreigers in kaart te brengen. Hiermee is veel kennis over de gekozen routes en strategie verzameld. Zo blijken de routes tussen individuele vogels sterk te verschillen. Trek vindt vooral 's avonds en 's nachts plaats. Voorjaarstrek van maart tot in mei.


Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In de laagveengebieden van Nederland zijn zo'n 30 kolonies van purperreigers. In de grootste kolonies zijn tussen 100 en 200 paartjes te vinden. De Nederlandse populatie kelderde tussen 1970 en 1990 van minimaal 900 paar tot nog slechts 220. De oorzaken lagen vooral buiten Nederland, in de overwinteringsgebieden. De Sahelregio in Afrika kampte met jarenlange droogten. Toch waren de broedgebieden in Nederland (en de rest van Europa) ook niet optimaal in orde, waardoor er weinig mogelijkheid tot vlot herstel was. Vanaf 1990 gaat het zowel in de Sahel als in het Nederlandse broedgebied weer beter en neemt de populatie toe.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 700-750 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers zeer klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Bolwerken van de purperreiger zijn de Nieuwkoopse Plassen (Zuid-Holland) en de Zouweboezem (Utrecht). Hier zijn ontmoetingen met purperreigers kansrijk. Ook in de Weerribben, Wieden, Alde Faenen en andere grote laagveengebieden komen purperreigers voor.

In Europa

Nederland vormt de uiterste noordwestgrens van het leefgebied. Buiten Europa komen bovendien grote populaties (die niet trekken) voor in Afrika. Het leefgebied strekt zich van Nederland uit over heel Europa, maar de soort komt nergens echt noordelijker voor dan Nederland. In Zuidoost- en Zuid-Europa komen ook flinke populaties voor in geschikte, grote natte leefgebieden.

Meer informatie


Bescherming

Nederland is belangrijk voor moerasvogels; een flink deel van de West-Europese populatie broedt in ons kleine land. De laagveenmoerassen van Friesland, Overijssel en het Groene Hart zijn voor de soort van belang.

De purperreiger staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Met het Beschermingsplan Moerasvogels voorzag Vogelbescherming in een bundeling van kennis en beheeradviezen waarmee terreinbeherende organisaties vervolgens aan het werk gingen. Met als resultaat dat de kennis om ze effectief te beschermen enorm is toegenomen.

Wat kunt u doen

Purperreigers profiteren van goed beheerde natuurgebieden, een verantwoordelijkheid van overheden en terreinbeheerders.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De purperreiger is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn purperreigers beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de purperreiger is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de purperreiger. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende broedgebieden van de purperreiger zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Alde Feanen, Boezems Kinderdijk, De Wieden, Deelen, Naardermeer, Nieuwkoopse Plassen & De Haeck, Oostelijke Vechtplassen, Weerribben, Zouweboezem en Zwarte Meer.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal