Middelste zaagbek

Red-breasted Merganser, Mergus serrator - Eenden (Anatidae)

Rode lijst

De middelste zaagbek heeft een dunne en spitse bloedrode snavel, een kopergroene kop met wilde kuif met daarin een helderrood oog. Een witte halsring en roestrode borst met zwart manteltje met witte parels. Het vrouwtje is minder opvallend gekleurd; zij is egaal grijs met een bruine kop. Maar ze heeft een zelfde 'ongekamde veertooi' op het achterhoofd en dezelfde ranke snavel. Middelste zaagbekken zijn visspecialisten. De snavel is van een fijne tanding voorzien (de 'zaag' in de bek). Deze dient om goed grip te hebben op watervlugge gladde vissen. Middelste zaagbekken houden meer van zout dan van zoet water, anders dan de grote zaagbekken.

Herkenning

Het mannetje heeft een groene kop met wilde kuif. De roestbruin met zwart getekende borst wordt gescheiden van de kop door een witte halsband. Het bovenkleed is zwart met een brede witte vleugelstreep, en in vlucht zijn de witte vleugelvlekken duidelijk zichtbaar. Vrouwtjes hebben een kaneelbruine kop met een kortere kuif. Het vrouwtje heeft een bruingrijs getint verenkleed.

Geluid


52-58 cm, spanwijdte 70-86 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Broedt van april tot en met juli. Heeft één legsel van omstreeks de 7 à 12 eieren. Broedduur: 29-35 dagen. Van deze soort is bekend dat grotere legsels voor kunnen komen doordat eieren bij een ander in het nest worden gelegd. Broedt soms in halfkolonies. Soms in de directe nabijheid van meeuwen. Het nest, een kuiltje in de grond, is bekleed met bladeren en dons en ligt meestal op korte afstand van de oever. De jongen kunnen na 60-65 dagen vliegen.

Leefgebied

Middelste zaagbekken broeden aan kusten en heldere binnenwateren in taiga, bergland en op de toendra. Maar ook in Nederland is hij sinds eind jaren '70 een vaste broedvogel. Ze hebben een voorkeur voor zout en brak water. Overwinteren doet deze zaagbek op zee, liefst op stukken met niet te veel golfslag.

Voedsel

De middelste zaagbek is gebouwd voor het eten dat hij eet. Met zijn handige zaagbek vangt hij visjes, kreeftachtigen, wormen en insecten. In slechts kleine hoeveelheden wordt er ook plantaardig materiaal gegeten.

Vogeltrek

Trekt in september naar de overwinteringsgebieden langs de Middellandse zee, of minder grote afstanden, afhankelijk van het weer. Al vanaf februari trekt de middelste zaagbek terug naar de broedgronden in Scandinavië en Noord- West-Europa. In de winter zoekt deze eend groepen soortgenoten op.


Verspreiding en aantal

zeer schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | wintergast in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De populatie in Europa lijkt stabiel. Sinds enkele decennia (vanaf 1977) heeft de middelste zaagbek ook in Nederland vaste grond onder de voeten gekregen als broedvogel, met de nadruk op het Deltagebied. Hoewel in relatief kleine aantallen, 55-85 (2012).

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 55-85 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 7.700 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

De middelste zaagbek zoekt in ons land 's winters het open water van de zee of de delta op. Ook in de Waddenzee en op het IJsselmeer treft u hem aan.

In Europa

Middelste zaagbekken komen voor in het noorden van Eurazië. In Europa broeden ze vooral op IJsland en in Fenno-Scandinavië, op zoute en brakke meren, in riviermondingen en vergelijkbare plaatsen.

Meer informatie


Bescherming

De middelste zaagbek bevindt zich in Nederland aan de zuidwestgrens van zijn areaal. Het voorkomen als broedvogel is inmiddels permanent, maar de aantallen zijn niet groot. De soort is gebaat bij rust en heeft mogelijk te leiden van steeds grotere recreatiedruk. Daarnaast is helder, visrijk water een voorwaarde voor de middelste zaagbek. Een bron van sterfte zijn de staande netten in het IJsselmeergebied, hoewel die vorm van visserij sterk is afgenomen. Vooral overwinteraars zijn daarvan slachtoffer, maar mogelijk ook broedvogels.

De middelste zaagbek staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich voor bescherming van waterrijke gebieden waar middelste zaagbekken in de winter in ons land verblijven. Dan gaat het zowel om waterkwaliteit, rustgebieden als de beschikbaarheid van voedsel. Mede door Vogelbescherming wordt er minder op spiering gevist in het IJsselmeer en vinden er gesprekken plaats over duurzame visserij in het hele gebied IJsselmeergebied. De WetlandWachten van Vogelbescherming houden de vinger aan de pols in de waterrijke natuurgebieden van Nederland. In de Veluwerandmeren heeft Vogelbescherming verstoring van het leefgebied kunnen voorkomen.

Wat kunt u doen

Overheden en visserijsector hebben belangrijke kaarten in handen voor soorten zoals de grote zaagbek. Gaan ze door op het pad van de overbevissing, dan kan de achteruitgang snel doorzetten als de soort zich niet weet aan te passen. Voor de middelste zaagbek is rust belangrijk. Probeer verstoring van vogels zo veel mogelijk te voorkomen door ze van een afstandje te bekijken en blijf binnen de aangegeven wandel-, fiets- en vaarroutes.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De middelste zaagbek is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn middelste zaagbekken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de middelste zaagbek is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de middelste zaagbek. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende natuurgebieden die door de middelste zaagbek worden gebruikt als foerageergebied of als slaapplaats zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Dit zijn Grevelingen, Krammer-Volkerak, Oosterschelde, Veerse Meer, Voordelta, Waddenzee, en Westerschelde & Saeftinghe.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal