Bescherm natuurgebied Vjosa-Narta tegen de luxe resorts

“Vjosa-Narta is een uniek natuurgebied”, vertelt Harm Dotinga, jurist van Vogelbescherming Nederland. “Het maakt deel uit van het laatste intact gebleven deltasysteem in het Middellandse Zeegebied. Er leven meer dan tweehonderd vogelsoorten en zeventig bedreigde diersoorten. Het is een superbelangrijk gebied voor trekvogels zoals de flamingo en de kroeskoppelikaan, en voor dieren als de mediterrane monniksrob en de karetschildpad.”

Maar het voortbestaan van het gebied wordt bedreigd: “De Albanese overheid heeft buitenlandse investeerders aangetrokken om daar een gigantisch resort te bouwen voor rijke mensen. Het is een beschermd gebied, maar het Albanese parlement heeft in 2024 de wet gewijzigd om een uitzondering te maken voor ‘toptoerisme’. Daardoor is het nu mogelijk om vijfsterrenhotels, villa’s en infrastructuur aan te leggen in beschermde gebieden.”

De gang van zaken is schimmig: de plannen zijn doorgedrukt zonder de benodigde transparantie, publieke consultatie, milieueffectbeoordeling of geldige vergunning. Maar niet alleen de nationale wetten worden omzeild: “De ontwikkeling in Vjosa-Narta is ook in strijd met internationale verdragen en met de Europese natuurbeschermingsregels, waar Albanië aan moet voldoen om toe te kunnen treden tot de Europese Unie. De EU heeft dan ook geprotesteerd – maar intussen is de afbraak in volle gang.”

“Ik was daar zelf in mei, samen met BirdLife-partners, en ik zag de werkzaamheden”, vertelt Dotinga. “Het gebied is afgezet met hekken en beveiligers. Er wordt een vliegveld aangelegd, zo groot als Lelystad Airport, midden in het beschermde gebied. Je ziet vrachtwagens af en aan rijden met bouwmateriaal. Het gaat rucksichtslos, zonder rekening te houden met de natuur. Om wegen aan te leggen, worden oeroude bomen gekapt en duinen geëgaliseerd, middenin het broedseizoen. Met bulldozers rijden ze door de duinen en over het strand, waar de karetschildpad zijn eieren heeft gelegd. Het is schokkend om te zien.”

Al vanaf het begin leidden de plannen tot protest, in eerste instantie vooral in Albanië zelf: “Onze Albanese BirdLife-partner PPNEA heeft al verschillende klachten ingediend en procedures gestart. En steeds meer mensen gingen de straat op, met de flamingo als symbool. Het is een landelijk protest geworden tegen de premier die dit koste wat kost wil doorzetten. De internationale aandacht is vooral op gang gekomen toen bleek dat Jared Kushner, schoonzoon van president Trump, bij het project betrokken is met zijn investeringsmaatschappij.”

“Vogelbescherming Nederland ondersteunt onze Albanese BirdLife-partner en de duizenden burgers die in Tirana protesteren. We vragen aandacht voor Vjosa-Narta in de Nederlandse media en hebben contact gezocht met de Nederlandse ambassadeur in Tirana, die ook zeer kritisch is over het project. We steunen de petitie die oproept om de werkzaamheden in Vjosa-Narta te stoppen. En we hebben een brief gestuurd naar Nederlandse Europarlementariërs, met de vraag om Albanië op te roepen om te voldoen aan de Europese milieuwetgeving en te stoppen met de werkzaamheden. De resolutie daarover is aangenomen door het Europees Parlement.”

De protesten hebben al effect gehad, ziet Dotinga. “Er is een strafrechtelijk onderzoek gaande naar vastgoedfraude in dit project. Hekken zijn verwijderd en een verbinding van de Narta-lagune naar zee die illegaal was afgesloten, is weer geopend. Maar met onze Albanese partner PPNEA willen wij dat dit project stopt en de schade wordt hersteld. Als het project doorgaat, is dat desastreus; dan zal de vogelpopulatie sterk afnemen en zullen soorten verdwijnen. Het schrikbeeld is een groot deel van de rest van de Albanese kust, die al volgebouwd is met hotels en boulevards. Vjosa-Narta is nu nog grotendeels een prachtig gebied. Volledig herstel is nog mogelijk. Maar hoe verder het project gaat, hoe moeilijker dat wordt.”

Het project is voorlopig nog niet van de baan. “Ik denk dat de Albanese regering verwacht dat ze ermee weg kan komen. Dat de EU niet zo streng zal zijn dat ze de toetreding van Albanië vanwege dit project zal stoppen. Maar het Europees Parlement en de Europese Commissie hebben heel duidelijk gemaakt dat Albanië volledig moet voldoen aan de EU milieu- en natuurbeschermingsregels, net als alle andere lidstaten en kandidaat-lidstaten. Die regels vereisen strikte bescherming van alle van nature in het wild levende vogels en hun leefgebieden, in het bijzonder het Natura 2000-netwerk waar het unieke Vjosa-Narta zeker deel van gaat uitmaken als Albanië is toegetreden tot de EU.”

“Een cruciale rol voor het veiligstellen van Vjosa-Narta voor de toekomst is dus weggelegd voor de EU. Zij moet naleving van de Europese wetten afdwingen, ook als signaal naar andere lidstaten: als we dit soort projecten toestaan, is dat ook een gevaar voor de natuur in de rest van Europa. En als we dit samen kunnen stoppen, laten we zien dat niet het grote geld regeert maar de beginselen van de rechtstaat.”