Grote kruisbek

Parrot Crossbill, Loxia pytyopsittacus - Vinken (Fringillidae)

De grote kruisbek is in Nederland een erg zeldzame gast die heel af en toe tot broeden komt. Het kleinere broertje, de kruisbek is algemener in ons land. De grote kruisbek heeft een dikkere nek dan de gewone kruisbek, en de ondersnavel komt niet boven de bovensnavel uit. In sommige jaren komen er vanuit het hoge noorden invasies van grote kruisbekken, die hun normale broedgebied ontvluchten uit gebrek aan voedsel. Als deze dan in de winter blijven hangen. kunnen ze het jaar daarop tot broeden komen.

Herkenning

Opvallende soort, lijkt op kruisbek, maar bijna zo groot als een appelvink. Zwak gekruiste zeer dikke snavel, grote kop en stevig lichaam. Mannetjes dofrood (kop, onderdelen, mantel en rug), met roodbruine vleugels en staart. Vrouwtjes gelijkend, maar dan geelgroen in plaats van rood. Jonge vogels rossig met een oranjegroene zweem. Verschillen met kruisbek zijn moeilijk te zien, maar snavel is dikker en vierkanter: ondersnavel heeft S-vormige bolling aan onderkant, en bovensnavel heeft ook een scherpere bocht. Bij kruisbek vlakt de bovensnavel direct af.

Geluid

Niet vaak zingend aangetroffen in Nederland. Roep lijkt op het "kiep kiep" van kruisbek, maar dieper en harder, met een bellende "U"-klank. Is alleen door zeer ervaren waarnemers te onderscheiden van bepaalde typen kruisbekken.


16-18 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van januari tot juni. Heeft meestal 2 legsels - afhankelijk van de hoeveelheid beschikbaar voedsel - met doorgaans 3-4 eieren. Broedduur 14-16 dagen. Nest wordt door vrouwtje gebouwd grotendeels van naaldhout-takjes, en gras, bladeren, mos en enige veren voor een zachte binnenkant. Het bevindt zich meestal in de kroon, vaak aan de buitenkant op een zijtak. Na 21-23 zijn de jongen vliegvlug, maar worden nog circa 6 weken gevoed door de ouders.

Leefgebied

Broedt vooral in open, oude bossen met grove den. Buiten broedtijd in grove den, zwarte den, mook wel in lariks, fijnspar en douglas.

Voedsel

Vooral onrijpe zaden van dennenappels (grove den, zwarte den), die de grote kruisbek door zijn speciale snavel kan verwijderen uit nog dichte kegels. Knipt vaak de kegels, om ze daarna op een tak te bewerken.

Vogeltrek

In Nederland komt de grote kruisbek nagenoeg alleen voor tijdens grote invasiejaren, afhankelijk van voedselaanwezigheid in Scandinavië, Rusland en de Baltische staten. Groepen kunnen soms hoog vliegen, maar zijn vaak op te merken door hun roep. Vaak in kleine groepen, met een snelle en doelgerichte vlucht. Geregeld blijven er na invasiejaren enkele paren om een broedpoging te ondernemen.

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Verspreiding en aantal

jaargast in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Van een trend is moeilijk te spreken bij invasie-soorten. Grote invasies waren er in 1982, 1990 en recenter in 2013.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 0-10 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers uiterst klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Naaldbossen met veel grove en zwarte den. Soms invasies, andere jaren nagenoeg afwezig.

In Europa

Scandinavië en Rusland.

Meer informatie


Bescherming

De grote kruisbek geldt op Europees niveau niet als bedreigd. Populatie in Fenno-Scandinavië heeft wel te lijden gehad van de commerciële bosbouw waardoor dennen werden gerooid.


Wet- en regelgeving

De grote kruisbek is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grote kruisbekken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grote kruisbek is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate als wintergast in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal