Bergeenden

Christ Grootzwagers | dinsdag 23 juni 2026 | Vind ik leuk | Bewaar deze blog | 3x | 19x

Vogelgids

Nu haast ondenkbaar, maar vroeger had je niets anders, om te raadplegen, een goed vogelboek was onmisbaar. Mijn eerste was van Thieme, een boek netjes gesigneerd door een klant van mij, ik was toendertijd melkman en die kregen weleens wat met de feestdagen. Ik praat nu echter wel over 50 jaar geleden, toen ik nog een beginnend natuurliefhebber was. Later zijn er nog veel vogelboeken bijgekomen, Vogelbescherming Nederland trok toendertijd nog het land in. Bij Natuurvereniging Ken en Geniet kwamen ze zo elk jaar wel een voorstelling geven, met dia's en later zelfs film. Nico de Haan deed dan de presentatie, een man die geweldig kon vertellen, een man met passie voor vogels. Steevast hadden ze ook een standje bij met boeken enz. Nu wordt de plaats van boeken steeds meer ingenomen door app's, een welkome aanvulling.

Naam

Ja maar nu weten wij nog niet hoe die bergeend aan zijn naam is gekomen, hoor ik jullie denken. Nou daar gaat hij, de bergeend, het is eigenlijk heel simpel, ze verbergen hun eieren. Hoe? Ze zoeken meestal verlaten konijnenholen op en leggen daarin hun eieren. Soms gebruiken ze daarvoor ook andere gaten, zo heb ik zelf een keer waargenomen, dat ze in een hommelnest zaten. Een das had dat hommelnest ontdekt en helemaal leeggeroofd, een jaar later keek ik nog een keer in deze holte en daar zag ik eieren liggen. Verderop stond een bergeend uitbundig te snateren, dus ben ik snel verder gelopen. De bergeend ging de holte in en ik had weer een moment om nooit te vergeten.

Halfgans

We zitten bij Beleef de Lente, om ook iets op te steken van de vogels, nou kom op dan, de bergeend is geen eend. Om het extra ingewikkeld te maken, de bergeend is een zogenaamde halfgans. In de Benelux komen 3 soorten halfganzen voor, uitgezonderd een enkele zwerfvogel. De meesten zullen jullie al wel kennen, eentje in ieders geval, want die is al meer keren in beeld geweest, namenlijk de nijlgans. De derde is de Casarca, samen met de bergeend en nijlgans vallen ze wel onder de familie van eendachtigen. De Anatidae (ook eendachtigen of eenden, ganzen en zwanen genoemd) zijn een familie van zwemvogels. De familie telt 53 geslachten en meer dan 170 soorten. 

Herkenning

Het herkennen van de soort is echt niet moeilijk, de bergeend heeft enkele opvallende kenmerken. Zo heeft deze een opvallendrode snavel, het mannetje heeft dan nog iets extra's een knobbel op die snavel, een beetje vergelijkbaar met de knobbelzwaan. De hals en kop zijn donker groen, vanuit de verte zul je denken zwart. De veren zijn prachtig wit, hier en daar onderbroken door een zwarte streep. Over de borst heeft de vogel een bruine band en de poeten zijn ook rood. Als je ze ziet vliegen, ik zie dat vaak, dan is het verschil tussen man en vrouw goed waarneembaar. De bergeend man heeft een spanwijdte van ongeveer 135 cm, het vrouwtje slechts 70 cm.

Broeden

De plek waar ze broeden weten we al, namenlijk in holen en die zijn er genoeg in de duinen. Ze gebruiken als nestmateriaal hun eigen dons, heerlijk zacht dus. Ze leggen 8 tot 12 eieren, meestal een gemiddelde van 10 eitjes. Vrouw bergeend broedt deze uit en zit zo'n 28 dagen op haar nest. Man bergeend houdt ondertussen de wacht en dat doen ze fanatiek, zelfs honden kunnen ze aggressief achterna zitten. De kuikens kunnen pas na 8 weken vliegen, dus zullen we ze wel vaker in een treintje zien lopen, een grappig gezicht.

Afhankelijk

Bergeenden zijn een beetje afhankelijk van de konijnenstand, ze broeden immers in konijnenholen. Nu gebeurt het nogal eens dat er een ziekte uitbreekt onder de konijnen, myxomatose bijvoorbeeld, een ernstige ziekt, die zich gemakkelijk verspreid. Veel konijnen sterven dan, dus worden er ook veel minder holen gegraven. De bergeend kan zelf echter niet graven en is geheel afhankelijk van holen die verlaten zijn. Dus minder konijnen, ook minder broedgevallen van de bergeend. Eenbijkomend probleem is de uitbreiding van vegetatie in de duinen, extra, over het algemeen wat hardere grassen. De jonge bergeendjes kunnen zich daardoor moeilijker verplaatsen, en het gevolg, ze zijn een gemakkelijkere prooi.

Zien

Waar kan je de bergeend zien? Tegenwoordig steeds vaker ook verder in het binnenland. In het verleden eigenlijk alleen langs de kust, met name in de kustlijn met duinen. De Waddeneilanden zijn een ideaal leefgebied, maar ook bij het IJsselmeer, in Zuid Holland en soms in polders. Op die laatste plek broeden ze dan in dijken, een plek waar ook konijnenholen zitten. In juli en augustus verzamelen zich grote groepen bergeenden, met name in de Waddenzee. Vroeger was dit alleen te zien in het Duitse gedeelte, maar al vele jaren ook in onze eigen Waddenzee. Weer een reden om zuinig om te springen met deze Waddenzee en haar eilanden.

Bontbekplevier

Eigenlijk behoor ik over de bontbekplevier te berichten, maar als deze niet wil meewerken, tja dan maar even een ander verhaal. Maar weet wel, dat kan altijd zomaar ineens wijzigen, als er een nestje ontdekt wordt, dan wordt daar onmiddelijk op ingezoomd. Als je goed oplet, dan zien we toch de bontbekplevieren langs komen. Vaak worden ze over het hoofd gezien, het zijn maar kleine, en bovendien snelle vogeltjes, zoals we in de clip, ik zie ik zie wat jij niet ziet zagen.

Vind ik leuk
Bewaar deze blog

Meer over