Vogelbescherming Nederland - Samen voor vogels en natuur
Even voorstellen: de grutto
Grutto in het kort
Aanwezig: vanaf februari. De belangrijkste broedgebieden zijn de veenweiden van Friesland, Noord- en Zuid-Holland, na het broedseizoen komen ze weer samen op vochtige pleisterplaatsen.
Voedsel: wormen en emelten (larven van langpootmuggen)
Aantal in Nederland: ongeveer 27.000 broedparen
Broedtijd: maart-mei
Aantal eieren: 3-4
Aantal legsel: 1
Broedduur: 22-24 dagen
Uitvliegen: De kuikens verlaten direct het nest en kunnen na zo'n 24-27 dagen vliegen.
Nest
Grutto's hebben een onopvallend grasnest, dat wordt gemaakt in de lange vegetatie van grasland, bij voorkeur in de nabijheid van ruigere delen in het veld. Geen echte koloniebroeder, maar broedt graag in directe nabijheid van soortgenoten in verband met het opmerken en verjagen van vijanden. De jongen lopen meteen uit het nest (nestvlieders) en zijn na zo'n 24-27 dagen vliegvlug. De familie blijft dan nog zo'n 5-14 dagen bij elkaar.
Hoe gaat het met de boerenlandvogels?
Nederland is van groot internationaal belang voor boerenlandvogels, zoals de grutto. Bijna alle grutto’s in Europa broeden in ons land. De grutto, onze nationale vogel, staat op de Rode Lijst en gaat elk jaar nog steeds in aantal achteruit. Ook andere bekende boerenlandvogels als de kievit, tureluur, scholekster en veldleeuwerik staan op de Rode Lijst. Het wordt steeds stiller op het boerenland: in een halve eeuw is ongeveer 60% van alle boerenlandvogels verdwenen. Intensieve landbouw zorgt voor te weinig voedsel en te weinig schuilplekken, zodat er te weinig kuikens groot worden. Strak gemaaide graslanden geven boerenlandvogels nauwelijks de ruimte om te (over)leven. Vogelvriendelijk beheer, zoals kruidenrijk grasland en een hoger waterpeil, maakt een groot verschil. Lees verder hoe met de boerenlandvogels gaat.
Waar leven grutto's?
Vanaf februari keren de grutto’s terug uit hun winterkwartieren. Ze verzamelen zich bij ondiepe plassen en plas-dras weilanden. De belangrijkste broedgebieden van de grutto in ons land zijn de veenweiden van Friesland, Noord- en Zuid-Holland. Het meest ideaal zijn vochtige, kruidenrijke graslanden met een goed bodemleven en volop insecten aan de oppervlakte. Late maaidata en kruidenrijke weilanden zijn een vereiste om jonge grutto’s kans te geven te overleven. Na het broedseizoen komen de grutto’s weer samen op vochtige pleisterplaatsen. Voor de vogels waarvan het legsel mislukt is, is dat al in mei.
Voedsel
Als steltloper beweegt de grutto zich gemakkelijk over het veld op zoek naar voedsel. Met de tere snavel zoekt hij tot diep in de zachte bodem naar diertjes. In Nederland eet de volwassen grutto regenwormen en emelten. Jonge vogels jagen op insecten zoals langpootmuggen. Tijdens de trektocht in Portugal en Spanje en in het overwintersgebied is de grutto vegetariër en eet hij rijstkorrels.
Locatie: Agrarisch collectief BoerenNatuur Groningen West
De camera staat op boerenland in de gemeente Het Hogeland vlakbij Onderdendam, grofweg tussen Stad Groningen en de Waddenkust. Dit is één van de succesvolste weidevogelgebieden van de provincie Groningen omdat hier een grote groep melkveehouders samenwerkt om een robuust leefgebied voor de weidevogels te ontwikkelen en versterken. Met zogenaamd mozaïekbeheer creëren ze hier een optimaal leefgebied voor de weidevogels: er zijn meerdere grote plasdrasgebieden, het maaien en beweiden vindt op verschillende momenten plaats, het water in de sloten staat hoog, er is kruidenrijk grasland, predatiebeheer waar nodig en er wordt ruige mest gebruikt. Deze maatregelen worden vergoed vanuit het subsidiestelsel Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (ANLb). De betrokken boeren zijn allen lid van agrarisch collectief BoerenNatuur Groningen West.
Weidevogelboerderij ’t Rodewolt
De camera staat opgesteld bij melkveebedrijf en weidevogelboerderij ’t Rodewolt, een natuurinclusief melkveebedrijf waar landbouw en natuur op een inspirerende manier samengaan. Hier gaat melkproductie hand in hand met biodiversiteit, met de nadruk op weidevogelbescherming. En dat laten de eigenaars van Weidevogelboerderij ’t Rodewolt ook graag zien: ieder jaar organiseren ze een beperkt aantal excursies met de Weidevogel Express, een grote kar met zitplaatsen die zonder te verstoren door het gebied wordt gereden en een geweldig zicht biedt op de vogelrijkdom van dit weidevogelparadijs.
Weidevogelbeheer mogelijk gemaakt door agrarische collectieven
Vanaf 2016 zijn de provincies het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) gaan regelen via zogenaamde agrarische collectieven. Een agrarisch collectief is een samenwerkingsverband dat bestaat uit agrariërs en andere grondgebruikers in een begrensd gebied. Zij hebben zich vrijwillig verenigd voor het uitvoeren van het ANLb en om samen stappen te zetten naar een natuurinclusievere landbouw. Agrarisch collectief BoerenNatuur Groningen West heeft in totaal zo’n 700 leden, waarvan circa 250 boeren aan weidevogelbeheer doen. Samen beheren zij ruim 7000 hectare weidevogelgebied in het westelijk deel van de provincie Groningen en rondom Stad Groningen.
BoerenNatuur Groningen West
BoerenNatuur Groningen West is één van de 40 agrarische collectieven in Nederland. De landelijke achteruitgang van kwetsbare weidevogels zoals de grutto is hier niet alleen tot stilstand gebracht, er is zelfs sprake van een voorzichtige toename. Niet alleen maatregelen vanuit het subsidiestelsel Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) maar ook maatregelen vanuit het zogenaamde Aanvalsplan Grutto hebben hieraan bijgedragen.
De camera van Beleef de Lente komt zeer waarschijnlijk eerst bij een kievitsnest te staan, in de buurt van een plasdrasgebied. Als de jongen het nest verlaten hebben – het zijn nestvlieders, dus dat is al snel nadat ze uit het ei zijn – wordt de camera bij een andere weidevogel neergezet. Eventueel kunnen we de camera ook (tussendoor) op een plasdras richten voor een breder overzicht. Hier kunnen we dan fraaie soorten zien zoals grutto’s, kemphanen op doortrek, slobeenden en nog veel meer soorten.
Hoe we dit alles in beeld krijgen, is een verhaal op zich, een kievit broedt immers niet in een nestkast, maar ergens op het veld. Hoe krijg je daar een camera bij? Lennart Suselbeek, verantwoordelijk voor de camera’s bij Beleef de Lente, gebruikt hiervoor een mobiele zender: ”We hebben een karretje voorzien van een zonnepaneel en robuuste accu’s en op dit karretje is ook een zender geïnstalleerd. We zetten de zender een flink eind van het nest, waarna we met een lange kabel de camera aansluiten. Die staat namelijk wél dicht bij het nest. De beelden kunnen we op deze manier naar onze computer sturen, die in een nabijgelegen boerderij staat. We zorgen er daarbij meteen ook zo goed mogelijk voor dat er geen potentiële nestrovers op de mobiele zender gaan zitten.”
Elke vogel telt. Help nu!
Van het eerste ei tot het uitvliegen van de jongen. Wat je hier live ziet is bijzonder, maar niet vanzelfsprekend. Door de mens is er steeds minder ruimte voor ze. Daarom gaat het met veel vogels slecht. Jij kunt ze helpen: door te zorgen voor meer voedsel en veilige plekken.
Boerenlandvogels dreigen uit ons landschap te verdwijnen
In het voorjaar zou ons boerenland moeten bruisen van leven. Het kenmerkende geluid van de grutto die zijn eigen naam roept: grutto gruttoo. Het roepen van de tureluur, de scholekster die luid alarm slaat: Tepieet! Tepieet! Het zijn geluiden die bij Nederland horen. Geluiden waar veel mensen mee zijn opgegroeid. Maar elk jaar is het steeds stiller op ons boerenland. Wat generaties lang vanzelfsprekend was, buitelende boerenlandvogels die roepen in de lucht, verdwijnt in een hoog tempo. Steeds minder vogels keren elke lente terug naar ons land en steeds minder jongen worden er groot.
De oorzaak ligt in hoe we ons landschap hebben ingericht. Weilanden zijn veranderd in strakke, groene biljartlakens. Geen bloemen en kruiden, en dus geen insecten. Er wordt vroeg en vaak gemaaid en er wordt gif gespoten tegen onkruid en ongedierte. Voor kuikens betekent het dat hier amper kans is om op te groeien. Er is geen voedsel en geen plek om te schuilen. En dat heeft gevolgen. Soorten die ooit algemeen waren, staan daardoor nu onder druk. Zo neemt de grutto, onze nationale vogel en ambassadeur voor alle weidevogels, nog steeds elk jaar met 5% af.
Gelukkig is er ook hoop. Want op plekken waar boeren en Vogelbescherming samenwerken, laten we zien dat we de vogels een thuis kunnen geven. Door kruidenrijk grasland te laten groeien, het waterpeil op te hogen en later te maaien, ontstaat weer ruimte voor vogels. Daar klinkt het geroep, getetter en gezang van de aankomende lente weer volop in de lucht.
Deze plekken zijn nu nog schaars. Daarom zet Vogelbescherming zich in voor een gezond platteland, onder andere door het veiligstellen van kerngebieden voor boerenlandvogels. Ook maakt Vogelbescherming zich hard voor een eerlijke vergoeding voor de boeren die zich inzetten voor de vogels op hun land.
Het keerpunt: durven kiezen voor een rijker boerenland
Herstel van boerenlandvogels is mogelijk met gerichte maatregelen:
- later maaien zodat kuikens kunnen opgroeien
- verhogen van waterpeilen
- het creëren van plas-dras: poeltjes op het weiland voor weidevogels
- herstellen van kruidenrijk grasland, met grotere aaneengesloten gebieden
- een beter verdienmodel voor boeren die natuurinclusief werken
Deze aanpak vergroot het broedsucces en biedt kuikens meer overlevingskansen.
Wat doet Vogelbescherming?
Vogelbescherming Nederland zet alles op alles om het tij voor boerenlandvogels te keren.
Zo werkt Vogelbescherming aan:
- Samenwerken met boeren aan een natuurinclusieve landbouw;
- Het realiseren van grote, aaneengesloten kerngebieden waar boerenlandvogels kunnen overleven;
- Ondersteuning van boeren die ruimte maken voor natuur;
- Sterke lobby voor beter landbouw- en natuurbeleid in Nederland en Europa.
Help de boerenlandvogels
Er is helaas bijna geen geschikt leefgebied meer voor typische boerenlandvogels zoals de grutto, kievit of patrijs. Vogelbescherming is vastberaden om te investeren in de volle rijkdom van het Nederlandse landschap. Vol drassige, bloemrijke weides
en natuurrijke akkers.
Bescherming van boerenlandvogels
Waar hoor je nog het heldere 'grutto, grutto’? De vogels van het boerenland hebben onze hulp nodig, vóór de allerlaatste vogel of bloem verdwenen is. Onze inzet: meer natuurrijk boerenland.
