Even voorstellen: de zeearend

Territoriaal, maar paren in voedselrijke gebieden kunnen verrassend dicht bij elkaar broeden. Heeft een baltsvlucht. Bouwt zeer groot nest dat vaak jarenlang gebruikt wordt in de kruin van een boom, in boomloze gebieden ook op de grond. Broedt van januari tot in mei (in Arctische gebieden). Eén legsel met meestal 2 eieren. Broedduur 38 dagen per ei, begint na de leg van het tweede ei met broeden. Jongen vliegvlug na 70-90 dagen; worden nog zeker een maand gevoerd.

Vooral vis die vlak onder de oppervlakte worden weggeplukt (zonder stootduik in het water, zoals bij visarend). Ook veel watervogels (eenden, koeten, jonge ganzen), maar minder vaak zoogdieren (haas). Daarnaast aas, vooral in winter als er ijs ligt. Lijken log en traag, maar kunnen als ze jagen verrassend snel en wendbaar zijn. Is in staat om een eend in vlucht te slaan en om andere vogels van vis te beroven. Leeft ook van visafval.

Vlakbij Leeuwarden ligt Nationaal Park De Alde Feanen, een prachtig natuurgebied van ruim 2.140 ha. Het is één van de grootste laagveenmoerasgebieden in West-Europa met veel water, rietlanden en een grote diversiteit aan dieren en planten. Je spot hier dan ook maar liefst 400 verschillende plantensoorten en tal van broedvogels, zoals baardmannetje, blauwborst en de bruine kiekendief. Niet gek dus, dat ook de zeearend zich hier steeds meer thuis voelt. Als een zeldzame vogel als de zeearend ergens kan (over)leven, dan zegt dit veel over de kwaliteit van de natuur. De Alde Feanen is dan ook niet voor niets Natura 2000-gebied en heeft de status van Nationaal Park. 

De komst van de zeearend in De Alde Feanen

In maart 2017 kwam natuurorganisatie It Fryske Gea (beheerder van het gebied) erachter dat er een zeearend-paartje in hun gebied aan het nestelen was. Deze imposante roofvogel was wel al vaker gespot, maar nog nooit voor een serieuze broedpoging. Er werden dan ook direct veiligheidsmaatregelen getroffen om de rust van het broedpaar te garanderen. Met resultaat, er werd een prachtig zeearend-jong grootgebracht. Al met al een unieke situatie, aangezien een 1e broedpoging vaak mislukt, wanneer de ouders jong en onervaren zijn. Maar inmiddels heeft het paartje zich bewezen. Al negen maal brachten ze gezonde zeearend-jongen groot en dit jaar broeden ze er voor de tiende keer. 

Het is altijd weer indrukwekkend wanneer je het geluk hebt de vliegende deur te zien. Je herkent hem aan zijn trage, diepe vleugelslag boven open water of een uitgestrekt moeras. Zijn enorme spanwijdte van tot wel 2,5 meter geeft meteen weg dat je kijkt naar de enige echte zeearend; de grootste roofvogel van ons land. 

Eeuwenlang moeten onze voorouders genoten kunnen hebben van dit majestueuze aanzicht. De zeearend voelde zich namelijk erg thuis in de rivieren-, meren en kustlandschappen van Europa. Maar de mens nam steeds meer ruimte in voor zichzelf, werd beter in jagen en bedacht nieuwe gifsoorten om onkruid mee te bestrijden. De effecten hiervan zag je terug in de hele natuurlijke voedselketen, van muizen tot hazen en vossen, en dus ook aan de top bij deze zeer grote roofvogel. Hun aantallen stortten in. 

Gelukkig gaat het nu weer veel beter met de zeearend. Afgelopen jaar mochten we zelfs 45 broedparen verwelkomen in ons land. Dat komt vooral omdat in de jaren ’70 de meest schadelijke landbouwgiffen zoals DDT verboden werden, waardoor er veel minder dodelijk gif in muizen en ander voedsel van de zeearend terecht kwam. En tegelijkertijd zijn vogels en hun nesten ook veel beter door de wet beschermd tegen stropers en andere mensen met nare bedoelingen. Vogelbescherming Nederland heeft zich jarenlang met veel verschillende partners in Nederland en Europa hard gemaakt voor deze broodnodige wetten en regels. We zijn dus erg trots dat we samen van Nederland een plek hebben gemaakt waar de zeearend zich thuis voelt. 
 
Eeuwenlang hoorde de zeearend bij het Nederlandse rivieren- en merenlandschap. Met een spanwijdte tot 2,5 meter is hij onze grootste roofvogel, een indrukwekkende verschijning boven open water en uitgestrekte moerassen. 
Maar in de twintigste eeuw verdween de zeearend als broedvogel uit Nederland. Het gebruik van pesticiden zoals DDT, vervolging en verlies van leefgebied zorgden ervoor dat de nesten leeg bleven en de zeearend uit ons land verdween.  

Het keerpunt: natuurherstel en bescherming 

De echte ommekeer begon met ingrijpende natuurbeschermingsmaatregelen in Europa en Nederland: 

• Het verbod op schadelijke pesticiden zoals DDT in de jaren ’70 zorgde voor schonere voedselketens waardoor de populaties van verschillende roofvogels zich begonnen te herstellen. 
• Verbeterde wettelijke bescherming van vogels en wetlands via Europese en Nederlandse wetgeving bood bescherming aan nesten en broedgebieden en bood een aaneenschakeling van natuurgebieden.  

Het zijn zaken waar Vogelbescherming jarenlang hard aan heeft getrokken. Geleidelijk keerden de zeearenden terug als wintergasten en in 2006 kwam het eerste paar tot broeden in de Oostvaardersplassen. Een historisch moment, dat uitgroeide tot een succesverhaal. 

Vandaag de dag zijn er tientallen broedparen in Nederland (de laatste cijfers hebben het over 45 broedpaar in 2025), verspreid over gebieden zoals de Biesbosch, Lauwersmeer, Oostelijke Randsmeren en Oostvaardersplassen. Die toename laat zien hoe een soort die ooit verdwenen was, dankzij goede bescherming kan terugkeren en zich uitbreiden. 

Wat doet Vogelbescherming? 

De terugkeer van de zeearend is geen toeval. Het is het resultaat van jarenlange inzet van natuurorganisaties als Vogelbescherming, onderzoekers, vrijwilligers en beleidsmakers. Maar met de terugkeer van de zeearend is het werk niet opgehouden. De zeearend blijft gevoelig voor menselijke verstoring, aanvaringen met windmolens en hoogspanningskabels en veranderingen in hun leefgebied. Het is de reden dat de zeearend nog op de Rode Lijst van bedreigde soorten staat.  

• Vogelbescherming Nederland zet zich actief in voor sterke bescherming van Natura 2000-gebieden en waterrijke natuur zoals de Biesbosch, Lauwersmeer en Oostvaardersplassen. Rust, ruimte en voldoende voedsel zijn cruciaal voor broedsucces. Onze wetlandwachten zijn onze ogen en oren in het veld.  
• Vogelbescherming pleit voor zorgvuldige ruimtelijke inrichting bij onder andere windenergieprojecten en infrastructuur. Zeearenden zijn gevoelig voor verstoring en aanvaringen met windmolens of hoogspanningsleidingen. Door vroegtijdig mee te praten in beleidstrajecten worden risico’s beperkt. 
• Via de camera’s van Beleef de Lente volgt Vogelbescherming live de nesten, waaronder ook het nest van de zeearend. Honderdduizenden mensen kijken mee hoe eieren worden gelegd en jongen uitvliegen. Dit vergroot draagvlak voor de zeearend in ons landschap.