Vogelbescherming Nederland - Samen voor vogels en natuur
Veelgestelde vragen Beleef de Lente
Zeearend
Een gokje doen wanneer de kuikens gaan uitkomen? 2 kuikens, dus 2 kansen op de overwinning.
De uitvliegpoll kun je hier invullen. Dit kan tot en met 25 juni.
Een zeearendkuiken van 5 weken oud heeft al een flink formaat en is vaak al zo’n driekwart van zijn uiteindelijke gewicht. Het is een cruciale fase waarin het dons plaatsmaakt voor veren en het jong zijn omgeving leert verkennen.
Gewicht: Ligt doorgaans tussen de 3,5 en 5 kilo. Vrouwtjes zijn in deze fase al beduidend groter en zwaarder dan mannetjes.
Grootte en verenkleed: Ze zijn qua lengte al bijna net zo groot als hun ouders (die volwassen 70 tot 92 cm worden). Het kuiken is nog grotendeels bedekt met donzig grijs/wit nestdons, maar de zwarte jeugdveren beginnen stevig door te breken op de schouders en vleugels.
Gedrag op het nest: Ze kunnen in deze periode stevig op beide poten staan. Ook beginnen ze zelfstandig met aangeleverde prooien te spelen, deze in stukken te scheuren en te oefenen met vleugelklapperen.
Wanneer ze ongeveer 10 tot 14 weken oud zijn, vliegen de jonge arenden uit.
'Onze' zeearenden jagen nauwelijks op lammeren, omdat hun leefgebied, Nationaal Park De Alde Feanen, extreem rijk is aan hun natuurlijke favoriete prooien. Ze zijn gespecialiseerd in het vangen van vissen en watervogels (zoals meerkoeten, eenden en jonge ganzen). Omdat er in het waterrijke moerasgebied een overvloed aan deze prooidieren is, is de makkelijke en energievriendelijke keuze altijd vis of watervogel.
Hier spelen nog een aantal andere belangrijke redenen mee:
Voldoende alternatieven: In het gebied is er geen enkele noodzaak om op landzoogdieren te jagen. De Alde Feanen is een 'lopend buffet' aan watervogels en grote vissen die ze simpelweg uit het wateroppervlak kunnen plukken.
Risicomijdend gedrag: Een zeearend is van nature een aaseter en opportunist. Het grijpen van een levend lam brengt voor de vogel zelf onnodige risico’s met zich mee. Moederdieren (schapen) zijn zwaar en kunnen zich fel verdedigen, wat kan leiden tot verwondingen.
Geen open weidelandschap: Waar zeearenden in andere landen, zoals Schotland, soms wel lammeren pakken, omdat daar veel open weides zijn, is De Alde Feanen een moerasgebied. De specifieke jachtomstandigheden rond Earnewâld nodigen simpelweg uit tot het vangen van vis.
Hoewel het in theorie een keer zou kunnen voorkomen dat een zeer hongerige arend een (dood) lam of klein dier meeneemt als aas, staat de zeearend in Nederland bekend als een soort die zich voedt met vis en watervogels.
Meer informatie over het leefgebied en het dieet van de zeearenden vind je op Nationaal Park De Alde Feanen of via de Vogelbescherming
Jonge zeearenden (pykjes) hebben geen apart drinkwater nodig. Ze halen al het nodige vocht uit hun voedsel.
Omdat ze door hun ouders worden gevoerd met vers gevangen prooien (zoals vissen, watervogels en jonge zoogdieren), krijgen ze via dit verse vlees voldoende vocht binnen.
Dit geldt overigens ook voor hun ouders. Ook zij hoeven niet echt te drinken.
Hier kun je er wat meer over lezen.
Vriendelijke groet,
Team Zeearend
De zeearend jaagt voornamelijk op vis en watervogels, zoals meerkoeten en eenden. Soms op kleine landdieren, zoals haasjes en ratten.
Hij jaagt niet door urenlang rond te cirkelen, maar gebruikt concrete en efficiënte technieken:
Vanaf een uitkijkpost: De arend zit stil op een hoog punt (zoals een boom of paal) en speurt de omgeving af tot hij een prooi ziet. Soms klimt hij eerst een stuk de lucht in.
Lage patrouillevlucht: Hij vliegt laag over het water of riet om prooien op te schrikken en direct te verrassen.
Watervogels: Hij jaagt op zwemmende vogels door ze continu op te jagen, totdat ze uitgeput raken en onderduiken. De arend slaat vervolgens toe op het moment dat de vogel boven water komt om adem te halen. Zo’n achtervolging kan wel een uur duren.
Vis: In tegenstelling tot de visarend duikt de zeearend zelden kopje onder. Hij pakt de vis met zijn poten van of vlak onder het wateroppervlak.
De klap: Met zijn enorme, vlijmscherpe achterste teen slaat hij toe. Deze kracht is zo groot dat de prooi direct immobiel is of sterft.
Aaseter: De zeearend jaagt niet altijd zelf; hij eet regelmatig kadavers en/of steelt de vangst van andere vogels.
Weetje: een zeearend kan ongeveer de helft van zijn eigen lichaamsgewicht dragen. Dat komt neer op zo'n 2 tot 3,5 kg. (deze vraag werd gesteld door wanted)
Meer info vind je hier
Zeearenden brengen tijdens de gehele nestperiode vers nestmateriaal – zoals rietwortels – mee om de hygiëne op het nest te waarborgen, parasieten te weren, het nest te isoleren en het territorium af te bakenen. Zelfs als er al jongen zijn, blijft dit gedrag essentieel voor het succesvol laten opgroeien van de kleintjes.
Waarom ze dit doen:
Hygiëne en parasieten: Door prooiresten (zoals botjes, veren en ingewanden) ontstaat er al snel een vieze, vochtige bodem. Vers groenmateriaal, zoals gras en rietwortels, maskeert de rottingsgeur en remt de groei van bacteriën.
Plagen weren: Sommige planten en wortels bevatten van nature etherische oliën of stoffen die luizen, vlooien en andere parasieten op afstand houden.
Isolatie en bescherming: Met name riet en gras zorgen voor een zachte, isolerende laag in het enorme platform van takken. Dit beschermt de buikjes en donsveren van de kuikens tegen koude wind en scherpe takken.
Territoriumdrift: Het meebrengen van vers materiaal is een signaal naar andere roofvogels in de omgeving dat het nest bezet is en er actief wordt gebroed of gevoed.
Dat klopt. In de natuur jagen veel roofdieren (zoals vossen, roofvogels en katachtigen) inderdaad met een piek in de middag tot de vroege avond (de schemering).
Hier zijn wetenschappelijke en biologische verklaringen voor:
Verhoogde activiteit van prooien: Veel prooidieren, zoals knaagdieren, konijnen en vogels, zijn het meest actief tijdens de namiddag en schemering om te foerageren, voordat ze zich voor de nacht verschuilen. Meer activiteit betekent een grotere kans voor het roofdier om een prooi te ontdekken.
Energiebesparing (minder hitte): Tijdens de heetste uren van de middag rusten zowel roofdieren als prooien vaak om energie te sparen en oververhitting te voorkomen. Zodra de temperatuur in de 2e helft van de middag daalt, worden ze weer actief.
Voordeel van de schemering: Voor veel roofdieren is het jagen in de schemering.
Ja, zeearenden (en vrijwel alle andere vogels) hebben een derde ooglid, ook wel het knipvlies of membrana nictitans genoemd.
Hier zijn de belangrijkste feiten over dit vlies bij roofvogels:
Bescherming en reiniging: Het is een doorzichtig vlies dat van de binnenhoek van het oog over de oogbol schuift. Dit houdt het oog vochtig en schoon, zonder dat de vogel volledig blind is tijdens het knipperen.
Bescherming tijdens de jacht: Tijdens het jagen, of bij het voeren van de jongen, sluiten arenden dit vlies om hun ogen te beschermen tegen beschadigingen.
Doorzichtig: Doordat het vlies transparant is, kan de vogel blijven zien, zelfs wanneer het vlies over het oog is getrokken.
Dit mechanisme is anders dan de twee oogleden die mensen hebben en is een essentiële aanpassing voor de overleving van roofvogels.
Nee, dit ei komt niet meer uit. Het wordt niet meer bebroed, en de tijd na leggen is verstreken. Mogelijk is het onbevrucht.
De zeearenden nemen af en toe nieuw nestmateriaal mee naar het nest. Dat gaat bovenop, ook om het 'afval' af te dekken. Waarschijnlijk verdwijnt het ei uiteindelijk daaronder.
Ook vorig jaar was er een derde ei dat niet uitkwam. Ook dat was op een gegeven moment verdwenen 'in' het nest.
Zeearenden vliegen vaak uit na ongeveer 70 dagen op het nest. Maar dat is geen regel. Sommige kuikens doen er langer over, sommige zijn er sneller klaar voor.
Onze kuukjes zijn op 15 en 16 april uit het ei gekomen. Die kunnen dus vanaf eind juni gaan uitvliegen.
In de dagen voordat de kuikens uitvliegen, zullen ze een tijdje oefenen: hun vleugels testen, hoppen naar een andere tak, zweven boven het nest. Als ze dat gaan doen, weten we dat het moment eraan komt.
Nee, het is niet zeldzaam dat een zeearend een rat, woelrat of (rosse) woelmuis vangt. Hoewel zeearenden bekend staan als viseters en jagers op watervogels, zijn ze opportunistische eters die hun dieet aanpassen aan wat beschikbaar is.
Opportunistisch dieet: Zeearenden eten vis, watervogels, aas en kleine zoogdieren.
Woelratten en ratten: Woelratten (waterratten) leven in hetzelfde habitat (waterkanten) als de zeearend en zijn, vooral in tijden van schaarste of hoge populatiedichtheid, een makkelijke prooi.
Kleine zoogdieren: Knaagdieren zoals ratten en muizen staan bekend als onderdeel van het dieet.
Winter en aas: In de winter, wanneer vis minder makkelijk te vangen is en er meer aas beschikbaar is, schakelen zeearenden vaak over op andere voedselbronnen, waaronder zoogdieren.
Kortom, een zeearend zal een rat of woelrat zeker niet laten lopen als hij de kans krijgt. Het is een geduchte jager die met grote behendigheid toeslaat.
Jonge zeearenden vechten met elkaar, vooral als ze nog in het nest zitten, om verschillende redenen, waarbij rivaliteit en overleving centraal staan:
Rivaliteit en krachtmeting: onderling ruzie maken is een natuurlijk onderdeel van het opgroeien. Het helpt de jonge arenden (pykjes) om hun krachten te meten en te ontwikkelen, wat noodzakelijk is om gezonde, sterke volwassen zeearenden te worden.
Leeftijdsverschil: vaak zitten er een paar dagen tussen het uitkomen van de eieren (bijv. 34 uur), waardoor het oudste jong groter en sterker is dan het jongste. Dit verschil kan leiden tot onderlinge strijd.
Voedselconcurrentie: in periodes dat er minder voedsel is, kunnen jongen vechten om de prooien die door de ouders worden aangevoerd.
Hoewel het er heftig aan toe kan gaan, is dit gedrag vaak functioneel voor hun ontwikkeling. Nadat ze vliegvlug zijn geworden, zoeken jonge zeearenden elkaar ook wel op en gedragen ze zich socialer
Kortom: het is volkomen normaal gedrag.
Er zijn van 2017 t/m 2025 in totaal 16 jongen uitgevlogen: 2 x 1 jong en 7 x 2 jongen. Hopelijk komen daar de jongen van dit jaar bij (2026)
Dit nest is helemaal zelf gemaakt door deze zeearenden. En dat hebben ze goed gedaan. Het heeft namelijk al heel wat stormen doorstaan en is dus stormbestendig gebleken.
Het klopt wel dat veel roofvogels oude kraaiennesten gebruiken, soms als basis van hun nest. Vooral de niet handige zelfbouwers zoals ransuil, boomvalk en buizerd hebben baat bij oude nesten. Hoewel zeearenden prima in staat zijn om vanaf niets te bouwen, staan ze er ook om bekend verder te bouwen aan bestaande nesten. Zowel op de Fonejachtbrug als in Zuidlaardermeer hebben zeearenden een havikhorst als basis gebruikt. Een nest van een havik is trouwens een flink stuk groter als die van een kraai.
Eksternesten worden waarschijnlijk niet door zeearenden gebruikt als basis, omdat eksters hun nest veelal niet op de hoofdstam maken, maar in de dunnere takken. Roofvogels die minder wegen, kunnen wel een eksternest gebruiken.
De kans dat je een zeearend boven een woonwijk ziet vliegen, is niet zo heel groot, maar neemt wel toe, omdat de populatie in Nederland groeit. Ze geven de voorkeur aan waterrijke natuurgebieden, maar bij het verkennen van nieuw gebied of het zoeken naar voedsel, kunnen ze wel degelijk boven bebouwing vliegen.
Hier zijn de belangrijkste factoren en waarnemingen op een rij:
Toenemende populatie: Er zijn inmiddels meer dan 40 broedparen in Nederland (stand 2025), waardoor de kans op ontmoetingen in het algemeen groter wordt.
Gedrag en waarnemingen: Ze zijn al meerdere malen boven steden gezien, waaronder Leeuwarden. Ze vliegen soms over bij het verplaatsen tussen verschillende waterrijke gebieden.
Wanneer de meeste kans? De grootste kans is er in de zomer en herfst, wanneer jonge zeearenden leren jagen en vliegen, en daarbij verder rondzwerven.
Locatie-afhankelijk: In gebieden direct grenzend aan grote wateren of natuurgebieden (zoals rond de Biesbosch, Lauwersmeer of de Randmeren) is de kans aanzienlijk groter dan in de bebouwde kom van een stad in het midden van het land.
Vanwege hun enorme spanwijdte van ruim 2,5 meter (de "vliegende deur") zijn ze, als ze overvliegen, vaak goed op te merken, zelfs op grote hoogte.
Ja, zeearendkoppels blijven bij elkaar. Ze zijn monogaam. Tenzij er iets met een van de twee gebeurt, blijven ze samen.
Ons stel broedt is sinds 2017 samen op deze plek in Friesland.
Meestal leggen de zeearenden 2 eieren, soms 3.
In 2025 had "ons" stel voor het eerst 3 eieren, maar één ei kwam helaas niet uit. Bij andere zeearenden in Nederland was dit wel het geval: maar liefst 7 stelletjes (van de 43 broedende paartjes) hebben 3 jongen grootgebracht; meer dan ooit.
Ook dit jaar (2026) zijn er 3 eieren gelegd!
Zeearenden broeden hun eieren in ongeveer 35 tot 38 dagen uit. Ze beginnen vaak al na het eerste ei met broeden en de eieren komen meestal met tussenpozen uit. Na het uitkomen blijven de jongen nog zo'n 70 tot 90 dagen in het nest voordat ze vliegvlug zijn.
In 2025 zijn er maar liefst 45 paartjes nestelende zeearenden geteld in Nederland. 33 paren kregen met zekerheid jongen, en hiervan vlogen minimaal 64 jongen uit. De Werkgroep Zeearend houdt dit jaarlijks nauwgezet bij.
Dit aantal is hard gegroeid. In 2019 waren er nog maar 14 koppeltjes. Daarvoor ging het lang om enkele stelletjes. Want pas in 2004 bouwde het eerste zeearendstel een nest, in de Oostvaardersplassen.
Er wordt doorlopend hard gewerkt aan het beschermen van de zeearenden in Nederland, onder meer door natuurherstel.
Ons zeearendkoppel is niet het enige in de âlde Feanen. In 2025 broedde er een tweede stel. Die zijn er nog steeds.
Hoe groot het territorium van een zeearend is, hangt af van het voedselaanbod. Hoe meer voedsel, hoe kleiner het terroritorium kan zijn. Als er genoeg is voor iedereen, dan zitten de vogels elkaar niet in de weg. Soms leven ze dan dichter bij elkaar.
Beleef de Lente wordt mogelijk gemaakt door vrijwilligers en Vogelbescherming. Help jij ook mee, met een donatie of als lid van Vogelbescherming? Zo kunnen we blijven genieten van de mooiste vogelmomenten – nu én in de toekomst.
De jongeren van vorig jaar zijn nog tot en met november waargenomen op plaatsen vlakbij het nest. Daarna zijn ze hun eigen weg gegaan.
Hoe ver de jongen zullen weggaan, hangt met name af van de beschikbaarheid van geschikte territoria. Zeearenden broeden vanaf 2006 in Nederland. Een aantal jongen hebben zich nu enkele tientallen kilometers van hun geboorteplaats gevestigd.
Daarnaast zijn sommige zeearenden in Duitsland en België gezien en zijn er zelfs meldingen geweest van in Nederland geboren zeearenden in Zuid-Frankrijk en Estland.
De zeearenden blijven in de winter gewoon in Nederland. Al in december beginnen ze weer met de nestwerkzaamheden, om het nest klaar te maken voor het volgende broedseizoen.
De zeearend is overdag actief. Als zeearenden actief zijn, kunnen ze verschillende dingen doen, bijvoorbeeld jagen, de kuikens voeren of het nest goed in de gaten houden.
In de broedtijd wisselen vrouw en man elkaar af (hoewel de vrouw het meeste broedt). Als de kuikens zijn uitgekomen, voeren ze allebei om de beurt, en ook dan wisselen ze elkaar af op het nest.
Het nest heeft een doorsnee van 2 meter. Het kan ook 2 meter hoog worden en tot wel 600 kilo wegen!
De boom waarin de zeearenden hun nest hebben gebouwd staat in Friesland, in Nationaal Park De Alde Feanen, vlakbij het Friese dorp Earnewâld. De zeearenden zijn hier in 2017 voor het eerst komen broeden.
In 2020 besloot het paartje te verhuizen naar een nieuw nest. De boom met het nest staat in de zomerpolder Laban.
Dat is het nest waar nu de camera hangt.
Zie ook de blog De perfecte leefomgeving …
Het nest van de zeearenden zit op ongeveer 15 meter hoogte in de boom.
Klopt, M en V worden steeds lichter, en dat lijkt inderdaad met ouderdom te maken te hebben. Met twee donkere kuikens op het nest lijken de ouders misschien wel nóg lichter.
Over het algemeen kunnen de zeearenden wel wat hebben. Ze zitten al flink wat jaren op dit nest en het is altijd goed gegaan.
Als de kuikens nog klein en donzig zijn, zijn ze nog niet bestand tegen de regen, maar dan is er gelukkig altijd wel een vader of moeder op het nest die hen beschermt. Als ze ouder zijn, krijgen ze een mooi waterafstotend verenpak.
Overigens lijkt de wind een groter gevaar dan de regen, zoals in het filmpje van 2024 'Stormdrama' te zien is (waar het gelukkig helemaal is goed gekomen).
Gedacht wordt dat zeearenden gemiddeld zo'n 20-25 jaar oud worden, hoewel recente Duitse ringinformatie heeft laten zien dat de gevolgde arenden wel zo'n 30 jaar leefden.
Ze kunnen blijven broeden tot op hoge leeftijd. Er is zelfs een geval bekend van een vrouwtje zeearend in Zuid-Denemarken dat minstens 16 jaar samen was met dezelfde man, met wie ze op 37-jarige leeftijd nog een jong grootbracht!
De jonge zeearenden (pykjes) worden niet geringd. Het is lastig om het nest te bereiken en het zal verstoring veroorzaken voor andere vogels die ook in de omgeving leven.
Hier kun je er meer over lezen: https://www.vogelbescherming.nl/beleefdelente/blog/lezen/overvloed
Vroeger zaten de meeste zeearenden dicht bij de zee. Tegenwoordig zijn ze een stuk algemener. Wel is het nog steeds belangrijk dat er (zoet of zout) water is. Met de focus op water (en prooien die in of rond het water leven, zoals ganzen en meerkoeten) hebben zeearenden weinig concurrentie van andere roofvogelsoorten.
Deze zeearenden broeden sinds 2017 op deze plek; dit is dus de 10de keer (2026).
Van de vrouw weten we dat zij in 2017 3 jaar oud was, Ze werd dus geboren in 2014 en is nu 12 jaar. Man zeearend was al volwassen toen ze in 2017 voor het eerst een nest maakten, wat betekent dat hij vòòr 2014 is geboren. Hij is dus nu minimaal 13 jaar.
De jongen hebben 70 à 90 dagen nodig om uit te kunnen vliegen. Daarna worden ze zeker nog een maand door de ouders gevoerd en soms langer. Ze moeten natuurlijk ook nog leren jagen. Ook dit leren ze van hun ouders.
In principe komen ze niet naar het nest terug, maar de laatste 2 jaren (2024 en 2025) zijn de jongen - tot iedereens verrassing - nog een aantal keer teruggekeerd.
De zeearend-eieren zijn ongeveer 76mm bij 59mm en dof wit van kleur.
Grootte, staartvlekken en snavel: waar kun je op letten?
De vrouw is groter dan de man. Verder heeft de man 2 vlekjes op de stuit en vrouw 3. Afhankelijk van de mate van de gespreide staartveren ziet dit bij de vrouw er soms uit als 1 wazige vlek.
Daarnaast kan je ook kijken naar de overgang van snavelbasis naar het voorhoofd. Bij man zie je daar een lichte bocht naar boven, bij vrouw is dit vrijwel recht.
Beide zeearenden broeden. De vrouw broedt het meest, maar wordt dagelijks voor langere tijd afgelost door de man, kan ze zelf voedsel gaan zoeken.
Heel geëmancipeerd, ze kiest zelf uit wat ze eet!
Uitzondering hierop is het baltsgedrag: het komt voor dat de man prooi geeft aan vrouw als onderdeel van het baltsgedrag.
Het nest is heel slecht te beschermen tegen boommarters. Boommarters zijn heel soepel en lenig, waardoor ze makkelijk van boom naar boom gaan. Dus de vogels moeten altijd alert zijn, al vanaf het eerste ei dat gelegd is.
De lengte van een volwassen zeearend bedraagt 70 tot 92 cm, de vleugelspanwijdte is 200 tot 250 cm en het gewicht 3,1 tot 7,5 kg. Vanwege de grote spanwijdte wordt de zeearend ook wel de vliegende deur genoemd.