Vogelbescherming Nederland - Samen voor vogels en natuur
Veelgestelde vragen Beleef de Lente
Zeearend
Nee, het is niet zeldzaam dat een zeearend een rat, woelrat of (rosse) woelmuis vangt. Hoewel zeearenden bekend staan als viseters en jagers op watervogels, zijn ze opportunistische eters die hun dieet aanpassen aan wat beschikbaar is.
Opportunistisch dieet: Zeearenden eten vis, watervogels, aas en kleine zoogdieren.
Woelratten en ratten: Woelratten (waterratten) leven in hetzelfde habitat (waterkanten) als de zeearend en zijn, vooral in tijden van schaarste of hoge populatiedichtheid, een makkelijke prooi.
Kleine zoogdieren: Knaagdieren zoals ratten en muizen staan bekend als onderdeel van het dieet.
Winter en aas: In de winter, wanneer vis minder makkelijk te vangen is en er meer aas beschikbaar is, schakelen zeearenden vaak over op andere voedselbronnen, waaronder zoogdieren.
Kortom, een zeearend zal een rat of woelrat zeker niet laten lopen als hij de kans krijgt. Het is een geduchte jager die met grote behendigheid toeslaat.
Jonge zeearenden vechten met elkaar, vooral als ze nog in het nest zitten, om verschillende redenen, waarbij rivaliteit en overleving centraal staan:
Rivaliteit en krachtmeting: onderling ruzie maken is een natuurlijk onderdeel van het opgroeien. Het helpt de jonge arenden (pykjes) om hun krachten te meten en te ontwikkelen, wat noodzakelijk is om gezonde, sterke volwassen zeearenden te worden.
Leeftijdsverschil: vaak zitten er een paar dagen tussen het uitkomen van de eieren (bijv. 34 uur), waardoor het oudste jong groter en sterker is dan het jongste. Dit verschil kan leiden tot onderlinge strijd.
Voedselconcurrentie: in periodes dat er minder voedsel is, kunnen jongen vechten om de prooien die door de ouders worden aangevoerd.
Hoewel het er heftig aan toe kan gaan, is dit gedrag vaak functioneel voor hun ontwikkeling. Nadat ze vliegvlug zijn geworden, zoeken jonge zeearenden elkaar ook wel op en gedragen ze zich socialer
Kortom: het is volkomen normaal gedrag.
Er zijn van 2017 t/m 2025 in totaal 16 jongen uitgevlogen: 2 x 1 jong en 7 x 2 jongen. Hopelijk komen daar de jongen van dit jaar bij (2026)
Volgens de deskundigen van Team Zeearend blijven V en M de eitjes rollen om er voor te zorgen, dat het ei kan blijven 'ademen'. Hierdoor raken de poriën niet verstopt.
NB: 'in een broedmachine wordt vaak aangeraden om een paar dagen vòòr het uitkomen hiermee te stoppen. Maar ja, dat is uiteraard een niet echt natuurlijke gang van zaken ...'
Dit nest is helemaal zelf gemaakt door deze zeearenden. En dat hebben ze goed gedaan. Het heeft namelijk al heel wat stormen doorstaan en is dus stormbestendig gebleken.
Het klopt wel dat veel roofvogels oude kraaiennesten gebruiken, soms als basis van hun nest. Vooral de niet handige zelfbouwers zoals ransuil, boomvalk en buizerd hebben baat bij oude nesten. Hoewel zeearenden prima in staat zijn om vanaf niets te bouwen, staan ze er ook om bekend verder te bouwen aan bestaande nesten. Zowel op de Fonejachtbrug als in Zuidlaardermeer hebben zeearenden een havikhorst als basis gebruikt. Een nest van een havik is trouwens een flink stuk groter als die van een kraai.
Eksternesten worden waarschijnlijk niet door zeearenden gebruikt als basis, omdat eksters hun nest veelal niet op de hoofdstam maken, maar in de dunnere takken. Roofvogels die minder wegen, kunnen wel een eksternest gebruiken.
De kans dat je een zeearend boven een woonwijk ziet vliegen, is niet zo heel groot, maar neemt wel toe, omdat de populatie in Nederland groeit. Ze geven de voorkeur aan waterrijke natuurgebieden, maar bij het verkennen van nieuw gebied of het zoeken naar voedsel, kunnen ze wel degelijk boven bebouwing vliegen.
Hier zijn de belangrijkste factoren en waarnemingen op een rij:
Toenemende populatie: Er zijn inmiddels meer dan 40 broedparen in Nederland (stand 2025), waardoor de kans op ontmoetingen in het algemeen groter wordt.
Gedrag en waarnemingen: Ze zijn al meerdere malen boven steden gezien, waaronder Leeuwarden. Ze vliegen soms over bij het verplaatsen tussen verschillende waterrijke gebieden.
Wanneer de meeste kans? De grootste kans is er in de zomer en herfst, wanneer jonge zeearenden leren jagen en vliegen, en daarbij verder rondzwerven.
Locatie-afhankelijk: In gebieden direct grenzend aan grote wateren of natuurgebieden (zoals rond de Biesbosch, Lauwersmeer of de Randmeren) is de kans aanzienlijk groter dan in de bebouwde kom van een stad in het midden van het land.
Vanwege hun enorme spanwijdte van ruim 2,5 meter (de "vliegende deur") zijn ze, als ze overvliegen, vaak goed op te merken, zelfs op grote hoogte.
Ja, zeearendkoppels blijven bij elkaar. Ze zijn monogaam. Tenzij er iets met een van de twee gebeurt, blijven ze samen.
Ons stel broedt is sinds 2017 samen op deze plek in Friesland.
Meestal leggen de zeearenden 2 eieren, soms 3.
In 2025 had "ons" stel voor het eerst 3 eieren, maar één ei kwam helaas niet uit. Bij andere zeearenden in Nederland was dit wel het geval: maar liefst 7 stelletjes (van de 43 broedende paartjes) hebben 3 jongen grootgebracht; meer dan ooit.
Ook dit jaar (2026) zijn er 3 eieren gelegd!
Zeearenden broeden hun eieren in ongeveer 35 tot 38 dagen uit. Ze beginnen vaak al na het eerste ei met broeden en de eieren komen meestal met tussenpozen uit. Na het uitkomen blijven de jongen nog zo'n 70 tot 90 dagen in het nest voordat ze vliegvlug zijn.
In 2025 zijn er maar liefst 45 paartjes nestelende zeearenden geteld in Nederland. 33 paren kregen met zekerheid jongen, en hiervan vlogen minimaal 64 jongen uit. De Werkgroep Zeearend houdt dit jaarlijks nauwgezet bij.
Dit aantal is hard gegroeid. In 2019 waren er nog maar 14 koppeltjes. Daarvoor ging het lang om enkele stelletjes. Want pas in 2004 bouwde het eerste zeearendstel een nest, in de Oostvaardersplassen.
Er wordt doorlopend hard gewerkt aan het beschermen van de zeearenden in Nederland, onder meer door natuurherstel.
Ons zeearendkoppel is niet het enige in de âlde Feanen. In 2025 broedde er een tweede stel. Die zijn er nog steeds.
Hoe groot het territorium van een zeearend is, hangt af van het voedselaanbod. Hoe meer voedsel, hoe kleiner het terroritorium kan zijn. Als er genoeg is voor iedereen, dan zitten de vogels elkaar niet in de weg. Soms leven ze dan dichter bij elkaar.
Beleef de Lente wordt mogelijk gemaakt door vrijwilligers en Vogelbescherming. Help jij ook mee, met een donatie of als lid van Vogelbescherming? Zo kunnen we blijven genieten van de mooiste vogelmomenten – nu én in de toekomst.
De jongeren van vorig jaar zijn nog tot en met november waargenomen op plaatsen vlakbij het nest. Daarna zijn ze hun eigen weg gegaan.
Hoe ver de jongen zullen weggaan, hangt met name af van de beschikbaarheid van geschikte territoria. Zeearenden broeden vanaf 2006 in Nederland. Een aantal jongen hebben zich nu enkele tientallen kilometers van hun geboorteplaats gevestigd.
Daarnaast zijn sommige zeearenden in Duitsland en België gezien en zijn er zelfs meldingen geweest van in Nederland geboren zeearenden in Zuid-Frankrijk en Estland.
De zeearenden blijven in de winter gewoon in Nederland. Al in december beginnen ze weer met de nestwerkzaamheden, om het nest klaar te maken voor het volgende broedseizoen.
De zeearend is overdag actief. Als zeearenden actief zijn, kunnen ze verschillende dingen doen, bijvoorbeeld jagen, de kuikens voeren of het nest goed in de gaten houden.
In de broedtijd wisselen vrouw en man elkaar af (hoewel de vrouw het meeste broedt). Als de kuikens zijn uitgekomen, voeren ze allebei om de beurt, en ook dan wisselen ze elkaar af op het nest.
Het nest heeft een doorsnee van 2 meter. Het kan ook 2 meter hoog worden en tot wel 600 kilo wegen!
De boom waarin de zeearenden hun nest hebben gebouwd staat in Friesland, in Nationaal Park De Alde Feanen, vlakbij het Friese dorp Earnewâld. De zeearenden zijn hier in 2017 voor het eerst komen broeden.
In 2020 besloot het paartje te verhuizen naar een nieuw nest. De boom met het nest staat in de zomerpolder Laban.
Dat is het nest waar nu de camera hangt.
Zie ook de blog De perfecte leefomgeving …
Het nest van de zeearenden zit op ongeveer 15 meter hoogte in de boom.
Klopt, M en V worden steeds lichter, en dat lijkt inderdaad met ouderdom te maken te hebben. Met twee donkere kuikens op het nest lijken de ouders misschien wel nóg lichter.
Over het algemeen kunnen de zeearenden wel wat hebben. Ze zitten al flink wat jaren op dit nest en het is altijd goed gegaan.
Als de kuikens nog klein en donzig zijn, zijn ze nog niet bestand tegen de regen, maar dan is er gelukkig altijd wel een vader of moeder op het nest die hen beschermt. Als ze ouder zijn, krijgen ze een mooi waterafstotend verenpak.
Overigens lijkt de wind een groter gevaar dan de regen, zoals in het filmpje van 2024 'Stormdrama' te zien is (waar het gelukkig helemaal is goed gekomen).
Gedacht wordt dat zeearenden gemiddeld zo'n 20-25 jaar oud worden, hoewel recente Duitse ringinformatie heeft laten zien dat de gevolgde arenden wel zo'n 30 jaar leefden.
Ze kunnen blijven broeden tot op hoge leeftijd. Er is zelfs een geval bekend van een vrouwtje zeearend in Zuid-Denemarken dat minstens 16 jaar samen was met dezelfde man, met wie ze op 37-jarige leeftijd nog een jong grootbracht!
De jonge zeearenden (pykjes) worden niet geringd. Het is lastig om het nest te bereiken en het zal verstoring veroorzaken voor andere vogels die ook in de omgeving leven.
Hier kun je er meer over lezen: https://www.vogelbescherming.nl/beleefdelente/blog/lezen/overvloed
Vroeger zaten de meeste zeearenden dicht bij de zee. Tegenwoordig zijn ze een stuk algemener. Wel is het nog steeds belangrijk dat er (zoet of zout) water is. Met de focus op water (en prooien die in of rond het water leven, zoals ganzen en meerkoeten) hebben zeearenden weinig concurrentie van andere roofvogelsoorten.
Deze zeearenden broeden sinds 2017 op deze plek; dit is dus de 10de keer (2026).
Van de vrouw weten we dat zij in 2017 3 jaar oud was, Ze werd dus geboren in 2014 en is nu 12 jaar. Man zeearend was al volwassen toen ze in 2017 voor het eerst een nest maakten, wat betekent dat hij vòòr 2014 is geboren. Hij is dus nu minimaal 13 jaar.
De jongen hebben 70 à 90 dagen nodig om uit te kunnen vliegen. Daarna worden ze zeker nog een maand door de ouders gevoerd en soms langer. Ze moeten natuurlijk ook nog leren jagen. Ook dit leren ze van hun ouders.
In principe komen ze niet naar het nest terug, maar de laatste 2 jaren (2024 en 2025) zijn de jongen - tot iedereens verrassing - nog een aantal keer teruggekeerd.
De zeearend-eieren zijn ongeveer 76mm bij 59mm en dof wit van kleur.
Grootte, staartvlekken en snavel: waar kun je op letten?
De vrouw is groter dan de man. Verder heeft de man 2 vlekjes op de stuit en vrouw 3. Afhankelijk van de mate van de gespreide staartveren ziet dit bij de vrouw er soms uit als 1 wazige vlek.
Daarnaast kan je ook kijken naar de overgang van snavelbasis naar het voorhoofd. Bij man zie je daar een lichte bocht naar boven, bij vrouw is dit vrijwel recht.
Beide zeearenden broeden. De vrouw broedt het meest, maar wordt dagelijks voor langere tijd afgelost door de man, kan ze zelf voedsel gaan zoeken.
Heel geëmancipeerd, ze kiest zelf uit wat ze eet!
Uitzondering hierop is het baltsgedrag: het komt voor dat de man prooi geeft aan vrouw als onderdeel van het baltsgedrag.
Het nest is heel slecht te beschermen tegen boommarters. Boommarters zijn heel soepel en lenig, waardoor ze makkelijk van boom naar boom gaan. Dus de vogels moeten altijd alert zijn, al vanaf het eerste ei dat gelegd is.
De lengte van een volwassen zeearend bedraagt 70 tot 92 cm, de vleugelspanwijdte is 200 tot 250 cm en het gewicht 3,1 tot 7,5 kg. Vanwege de grote spanwijdte wordt de zeearend ook wel de vliegende deur genoemd.