Vogelbescherming Nederland - Samen voor vogels en natuur
Even voorstellen: de slechtvalk
Slechtvalk in het kort
Aanwezig: het jaar rond
Voedsel: vooral vogels
Aantal: meer dan 100 paar (vanaf 2012)
Broedtijd: maart-mei
Aantal eieren: 5-6, meestal 3-4
Aantal legsels: 1
Broedduur: 31-33 dagen
Uitvliegen: jongen verlaten na 40-46 dagen het nest
Waar leven slechtvalken?
Slechtvalken zijn in Nederland vooral stadsvogels. Ze leggen hun eieren het liefst in een nis in rotswanden. Maar die zijn er niet in Nederland, wel gebouwen die daar op lijken zoals fabriekstorens, kerken, hoogspanningsmasten en wolkenkrabbers. Grote steden lijken voor de slechtvalk erg op rotslandschappen met prima plekken om te broeden.
Tussen de gebouwen heeft de wind vrij spel en met de warmte in de stad ontstaat er schitterende thermiek waar de valken graag gebruik van maken. Bovendien zijn steden onuitputtelijke voedselbronnen met een overmaat aan prooien zoals stadsduiven.
Hoe gaat het met de slechtvalk?
Er leven nu ongeveer 175–200 paartjes in ons land. Dat aantal maakt de populatie kwetsbaar. Broedplaatsen op gebouwen en torens zijn essentieel, maar niet vanzelfsprekend. Een geschikte nestlocatie kan makkelijk verdwijnen en daardoor de hele populatie onder druk zetten. Aanvaringen met windmolens en hoogspanningskabels vormen een risico, waardoor zorgvuldige planning van onze ruimte nodig blijft. Lees hoe het met de slechtvalk gaat.
Nest
In Nederland heeft het plaatsen van nestkasten op geschikte plaatsen, zoals elektriciteitscentrales en andere hoge gebouwen bijgedragen aan een snelle toename van het aantal broedparen.
De slechtvalk maakt niet veel werk van zijn nest. Geen gesleep met takjes, strootjes en veertjes, ze leggen eieren gewoon in kale vensterbanken, richels, bakken en wat maar voorhanden is op torens, gebouwen, hoogspanningsmasten of bruggen.
Niet echt veilig natuurlijk. Veel broedsels gaan daardoor verloren. Daarom worden er nestkasten geplaatst op hoge plaatsen, zodat slechtvalken daar veilig en beschut hun eieren kunnen uitbroeden. In de kasten wordt een laag middelgrof gewassen grint gelegd. Want dat stellen ze op prijs. Daar graaft het mannetje dan een kuiltje in voor het vrouwtje om haar eieren in te leggen.
Duiven favoriet
De slechtvalk kan enorme snelheden bereiken bij het vangen van zijn prooi. Als een bom laat hij zich van grote hoogte voorover vallen als hij prooi heeft gezien ver beneden hem. Soms wel van meer dan 3 km hoogte. Hij pompt zijn vleugels op voor de versnelling, vouwt die strak langs zijn lichaam en laat de zwaartekracht haar werk doen. Er zijn wel snelheden gemeten van 350 km/u die hij binnen een paar seconden bereikt! Vlak voor de prooi trekt hij op als een F16 en slaat zijn prooi dood en grijpt die in dezelfde beweging.
De slechtvalk is niet kieskeurig wat prooi betreft. Duiven zijn in de stad zijn favoriete voedsel, maar ook andere vogels staan op zijn menu: spreeuwen, merels, zeevogels, wat hij maar tegenkomt. Zelfs vleermuizen en sprinkhanen worden gepakt als de kans zich voordoet. De slechtvalk heeft aan een flinke prooi voor 2-3 dagen genoeg.
Op 130 meter hoogte
Het Beleef de Lente slechtvalkenpaar broedt op de communicatietoren van Alticom nabij het dorpje De Mortel in Noord Brabant, op 130 meter hoogte.
In de winter van 2004-2005 werd in De Mortel door Vogelwerkgroep Gemert een slechtvalkenpaartje gesignaleerd in het natuurgebied rond de toren. Het mannetje was geringd in Duitsland, het wijfje was ongeringd. Besloten werd zo snel mogelijk een nestkast te plaatsen, het slechtvalkenpaar nam al een dag later haar intrek in de nestkast.
Sindsdien waren er elk jaar bijzondere belevenissen rondom deze nestkast. In totaal zijn er vanaf 2005-2021 in totaal 52 eieren gelegd door diverse paren, waarvan er 46 zijn uitgekomen en 43 jongen succesvol zijn uitgevlogen. Na 2021 zijn er geen broedsels meer geweest wegens territoriumwissel en mogelijke vruchtbaarheidsproblemen.
De slechtvalk: de snelste vogel ter wereld verovert ons land
Een flits langs een toren. Een duik door de lucht. En dan stilte. Het is een slechtvalk die jaagt: snel en doelgericht. Met een snelheid van ruim 300 kilometer per uur stort deze vogel zich naar beneden op jacht naar zijn prooi. Dat maakt de slechtvalk het snelste roofdier ter wereld. Hoe bijzonder is het dat we deze topatleet op verschillende plekken in ons land kunnen bewonderen.
Nog niet zo lang geleden was dit allesbehalve vanzelfsprekend. Door het gebruik van schadelijke pesticiden verdwenen in de jaren ‘70 veel soorten roofvogels in ons land, zo ook de slechtvalk. Daar kwam bij dat de slechtvalk vroeger veel werd vervolgd en gevangen voor de valkenjacht.
Dankzij goede bescherming, aangejaagd door Vogelbescherming, kreeg deze grote valk gelukkig een nieuwe kans. Pesticiden werden verboden, er werden nestkasten geplaatst en elders in Europa werden door partners van Vogelbescherming zelfs slechtvalken uitgezet in het wild.
Met succes. De slechtvalk wist zijn weg terug te vinden naar ons land en vanaf de jaren negentig konden we zelfs de eerste broedpaartjes verwelkomen. De hoge gebouwen, bruggen en torens in ons land bleken perfecte nestplekken. Het resultaat daarvan zie je vandaag in de lucht. Met ongeveer 200 paartjes verspreid over het hele land kom je de slechtvalk in alle grote steden tegen.
Elke vogel telt. Help nu!
Van het eerste ei tot het uitvliegen van de jongen. Wat je hier live ziet is bijzonder, maar niet vanzelfsprekend. Door de mens is er steeds minder ruimte voor ze. Daarom gaat het met veel vogels slecht. Jij kunt ze helpen: door te zorgen voor meer voedsel en veilige plekken.
Het keerpunt: bescherming van roofvogels
In de twintigste eeuw verdwenen veel roofvogels uit Nederland. De slechtvalk broedde weliswaar nog niet in ons land, als overwinteraar of doortrekker was deze razendsnelle valk vaak te zien. Het gebruik van landbouwgif gaf ook een flinke klap aan de populatie slechtvalken.
Na het verbod op deze stoffen en betere bescherming van roofvogels begon de soort zich te herstellen. Volgens gegevens van Sovon Vogelonderzoek Nederland broeden er tegenwoordig weer veel slechtvalken in Nederland, vaak op hoge gebouwen of andere constructies. De laatste cijfers gaan uit van 175-200 paartjes in ons land. In alle grote steden kun je ze vinden, maar ook op de Wadden.
Het herstel van de slechtvalk werd mogelijk door verschillende maatregelen:
- het verbod op schadelijke pesticiden
- wettelijke bescherming van roofvogels en nesten
- nieuwe broedgelegenheid op gebouwen en torens
- uitzetten van slechtvalken elders in Europa.
Hierdoor kon de populatie zich langzaam herstellen en vond het zijn weg naar Nederland. In eerste instantie vooral op industrieterreinen, vandaag de dag ook op kerken, torens en andere hoge gebouwen.
Wat doet Vogelbescherming?
Vogelbescherming Nederland zet zich al jaren in voor sterke bescherming van vogels en hun leefomgeving.
- pleit voor strengere regels tegen schadelijke stoffen. Met succes bij het verbod op DDT, maar ook vandaag de dag is dit een belangrijk dossier voor Vogelbescherming.
- ondersteunt de Werkgroep Roofvogels Nederland, met advies en financieel
- ondersteunt bescherming van nestplaatsen en het plaatsen van nieuwe nestkasten
- vergroot betrokkenheid van mensen bij roofvogels, bijvoorbeeld via Beleef de Lente
- pleit voor zorgvuldige ruimtelijke inrichting bij onder andere windenergieprojecten en infrastructuur. Slechtvalken zijn gevoelig voor verstoring en aanvaringen met windmolens of hoogspanningsleidingen. Door vroegtijdig mee te praten in beleidstrajecten worden risico’s beperkt.
Meer weten over de slechtvalk: