10 jaar ANLb, maar valt er wat te vieren?

Tineke Hoekstra | donderdag 30 april 2026 | Vind ik leuk | Bewaar deze blog | 2x | 8x

Het Agrarisch Natuur- en Agrarisch natuurbeheer ligt slechts op een klein deel van het boerenland: circa 130.000 hectare van in totaal 1,8 miljoen hectare landbouwgrond. Slechts 2,5% daarvan is zwaar beheer. Terwijl uit studies blijkt dat alleen zwaar beheer zoden aan de dijk zet voor weidevogels. 

De grutto is een boerenlandvogel en de populatieontwikkeling is daarom nauw verbonden met de ontwikkeling in de landbouw. 
Uit onderzoek blijkt dat het broedsucces het hoogst is in landbouwgebieden met ANLb. In gebieden zonder beheer proberen grutto’s in afnemende mate nog wel te broeden maar de kuikenoverleving en daarmee het broedsucces is laag. Het ‘gewone’ boerenland is een ecologische val - want er wordt vroeg gemaaid, zwaar bemest, er is een monocultuur van Engels raai en de waterstanden zijn laag. Daardoor zijn er steeds minder insecten en schuilmogelijkheden tegen predatie voor de kuikens. Het gebied is feitelijk ongeschikt voor weidevogels, blijkt uit onderzoek van het Grutto Landschap Project van hoogleraar Theunis Piersma en projectleider Jos Hooijmeijer, beide werkzaam voor BirdEyes, een onderzoekscentrum (gevestigd in Leeuwarden) van de Rijksuniversiteit Groningen, (RUG). 

,,Aanvalsplan Grutto, ANLb met gouden randje,,

Het beheer binnen die weidevogelgebieden wordt volgens de onderzoekers al heel goed uitgevoerd door de boeren. Het echte probleem zit in de negatieve invloed van het landschap eromheen, in de manier waarop we gangbare landbouw bedrijven. Hooijmeijer: ,,We willen op zoveel mogelijk grond het maximale uit die vierkante meter grond halen; dat geldt voor de landbouw, maar ook voor windmolens, zonnepanelen, noem maar op. En veel landschap is verloren gegaan door woningbouw en infrastructuur. We hebben het landschap dusdanig verknoeid dat de grutto’s niet terugkomen.”

En we gaan het volgens hem ook niet redden met het Aanvalsplan Grutto, het is ‘ANLb met een gouden randje’. Hooijmeijer: ,,De basiskwaliteit van het landschap is gewoonweg niet op orde. Bovendien is het gebied door het ANLb versnipperd geraakt, waarbij we tussentijds vergeten zijn het landschap als een geheel mee te nemen.”

Collega Piersma ziet in het lichte herstel van de populatie in sommige gebieden ook een rol voor de boer. Alleen denken de onderzoekers dat de grenzen van de aanpak zijn bereikt. De vraag is niet wat heeft de boer te bieden, maar wat heeft de grutto nodig. De sleutel ligt volgens hen in de verduurzaming van de omringende landbouw, met meer aandacht voor bodemleven, waterpeilen en biodiversiteit.

Het ANLb zoals het nu werkt loopt tegen z’n grenzen aan, merken ook de agrarische collectieven, die afspraken maken met boeren over ANLb. De rek is eruit binnen dit instrument, vanwege bijvoorbeeld de vergoedingssystematiek. De boeren die mee willen doen zijn al aangehaakt, valt te beluisteren. 

Natuurinclusieve landbouw 

,,Zwaar natuurbeheer op 15% tot 20% van het bedrijfsareaal is inpasbaar in de bedrijfsvoering, maar om meer voor de weidevogels mogelijk te maken zijn er aanvullende randvoorwaarden nodig”, stelt Marije Klever voorzitter van BoerenNatuur, de vereniging van agrarische collectieven.

Het doel van de vereniging is dat iedereen boer die dat wil een boterham moet kunnen verdienen met natuurinclusieve landbouw. 
Om daar te komen zijn er volgens haar langjarige vergoedingen nodig die kunnen concurreren met de inkomsten uit reguliere productie, en een extra bedrijfstoeslag voor deelnemers met een groot aandeel beheer - meer dan 20 procent. Klever: ,,Bij een groter aandeel beheer op bedrijfsniveau red je het niet met de huidige vergoedingssystematiek vanuit het ANLb, die gebaseerd is op gemaakte kosten en inkomstenderving. Die bovengrens om resultaten te boeken geldt overigens niet voor alle doelsoorten, maar voor de grutto zeker en daar moet die huidige vergoedingssystematiek op aangepast worden”, aldus de voorzitter van BoerenNatuur.

Er speelt meer. Niet iedere boer is weidevogelboer en zijn er wel voldoende grutto’s als de collectieven legselbeheer omzetten naar zwaarbeheer, is een vraag uit het veld. ,,Herkenbaar", zegt Hooijmeijer. Vervolgt: ,,Grutto’s willen van nature clusteren, in gebieden waar zij denken het beste af te zijn. Zo trekt een nieuwe plas-dras (zwaar beheer) vogels weg bij de plas-dras van de buren. En natuurlijk is ook de productie van vliegvlugge kuikens te klein", stelt de grutto onderzoeker. 

,,Het zijn dure, maar wel mooie grutto’s.”

Dat is zeker niet het geval bij de 28-jarige Arjan Mulder, melkveehouder in Vlist, een dorp in de Krimpenerwaard. De familie Mulder won vorig jaar de Gouden Grutto, vanwege hun tomeloze inzet voor weidevogels. Naast een plas-dras hebben ze kruidenrijk grasland, uitgestelde maaidatum en ze zetten hun koeien in voor beweiding, ten gunste van de weidevogels.

Het land is weidevogelland en dan maar wat minder melk per koe. Toen hij zijn vee andere kuil met beter gras voerde leverde dat 2 liter per koe meer op. Het zette hem aan het denken. ,,Het zijn dure, maar wel mooie grutto’s.”

Er zijn meer uitdagingen in de transitie van de landbouw. In het Veenweidegebied scoren de boeren laag op CO2 per liter melk, en ook de kwaliteit van ruwvoer is minder vanwege de weidevogels. Het verdienmodel voor natuurbeheer is lastig, er moet echt veel meer bij wil je de omslag maken van melkgeld naar natuurgeld. 

En dan heeft Arjan het nog niet over zijn ouders die straks met pensioen gaan en ook ergens moeten wonen en pensioengeld moeten hebben. Het is het nadeel van een jonge boer die het bedrijf over wil nemen. Arjan:,,Het hoort erbij, maar daarom moeten we nu wel geld verdienen en doen dat ook hier met de melk, om ook investeringen te kunnen doen.”

Eigenlijk telt er voor Arjan maar één ding: door zijn land lopen en genieten van de weidevogels. ,,Ik heb maar één doel: veel nesten en kuikens die vliegvlug worden.” 

Dit blog is een samenvatting van mijn verhaal in de Boerderij, het vakblad voor boeren.

Vind ik leuk
Bewaar deze blog

Meer over