Even voorstellen: de tapuit

• Aanwezig: vanaf half maart tot en met oktober in Nederland
• Waar: de laatste broedpopulaties zitten op de Waddeneilanden , noordelijke duinen bij Den Helder en Callantsoog en op de hoge zandgronden slechts alleen nog maar op het Aekingerzand in Drenthe
• Voedsel: rozenkevers, kleine junikevers, kniptorlarven, rupsen, vliegen, spinnen en kleine sprinkhanen
• Aantal: 150-200 ?
• Broedtijd: april-augustus (soms een tweede legsel)
• Aantal eieren: 4-7
• Aantal legsels: 1 (soms 2)
• Broedduur: 13 dagen, uitvliegen na 15 dagen

Tapuiten hebben een gigantisch verspreidingsgebied. Van de Poolcirkel tot Zuid-Europa en van Siberië tot Alaska. Tapuiten zijn trekvogels. De winter brengen ze door in Afrika, onder de Sahara, waar de volledige populatie verblijft. Vermoedelijk zitten ze met name in West-Afrika in de Sahel. In Nederland zijn ze op heel veel plekken verdwenen. Op de Veluwe, stuifzanden in Brabant en langs de Nederlandse kust zijn ze alleen nog maar op doortrek te vinden. Vroeger broedde er zelfs tapuiten in het cultuurland. Behalve op het Aekingerzand, de Waddeneilanden en enkele plekken langs de Noord-Hollandse kust broeden nog tapuiten. Op doortrek kun je nagenoeg overal tegenkomen. Soms ook in hoge aantallen, met name in het najaar (september).

Tapuiten broeden in holen, op de grond. Geliefd zijn (oude) gangen en pijpen van konijnen. In Drenthe broedden de tapuiten in oude ingerotte boomstobben. Dat laatste is ook een extra risico, want die zijn minder diep dan konijnenholen en daardoor bereikbaarder voor grondpredatoren zoals vossen.

Op verschillende plekken zijn er op en rondom Texel, met financiering van Stichting Texel Vogeleiland, ‘kunstnesten’ gemaakt. Met een grondboor is in geschikt tapuitengebied een aanzetje tot nesthol gemaakt. Niet in alle gebiedsdelen op het eiland komen nog konijnen voor en op veel locaties zijn de dichtheden erg laag.

Ze zijn er weer, maar hoe lang nog?

• De tapuit is in Nederland sterk achteruitgegaan.
• In Europa is het een van de soorten vogels die het hardst achteruitgaan.
• De tapuit is afhankelijk van open, schrale gebieden, zoals duinen en heide. Plekken die in ons land steeds minder vaak voorkomen.
• Zonder onze hulp verdwijnt de tapuit uit ons land.
• De tapuit broedt vaak in oude konijnenholen. Waar dit soort plekken ontbreken, worden soms nesten aangelegd.
• Minder insecten en minder geschikte holen maken broeden moeilijk.

De wind heeft vrij spel over de duinen. Zand stuift op over de lage heuvels, waar nauwelijks iets groeit. Wie goed kijkt ziet een vogel zitten, parmantig rechtop en onbeweeglijk. Het koppie kijkt omhoog en er klinkt een prachtig gezang. Wie eenmaal een tapuit heeft gezien is verliefd, maar heb je zijn zang eenmaal gehoord? Dan ben je voorgoed verkocht.

Toch horen we dat geluid steeds minder vaak. De tapuit is in Nederland sterk achteruitgegaan, de laatste bolwerken zijn te vinden op Texel en de duinen bij Den Helder en op het Aekingerzand in Drenthe. In Europa behoort hij zelfs tot de zangvogels die het hardst in aantal afnemen. Dat is niet heel verwonderlijk: waar ooit uitgestrekte, open duinen waren, groeien nu gras en struiken. Het open zandlandschap groeit dicht, waardoor de tapuit zijn plekje verliest. Konijnen, die ooit zorgden voor holen in de grond, zijn in veel gebieden sterk verminderd door ziektes als myxomatose. En zonder die oude holen is er voor de tapuit geen veilige plek om te broeden.

Met het veranderen van het landschap verdwijnen ook de insecten. Minder insecten betekent minder voedsel en dus minder energie om te overleven en jongen groot te brengen.

Eigenlijk heeft de tapuit niet zo heel veel eisen. Een stukje open vlakte, een konijnenhol en wat insecten. En toch zijn de tapuiten hard aan het verdwijnen uit ons land. Het verhaal van deze zangvogel is dan ook geen op zichzelf staand verhaal. Helaas. Het is het signaal dat er iets mis zit in onze omgeving. De grote hoeveelheden stikstof die in de duinen en op de heide neerslaan werken als een soort kunstmest waardoor de planten groeien als kool. Daar heeft niet alleen de tapuit last van.

Als wij niets doen, verdwijnt de tapuit. Daarom komt Vogelbescherming in actie. Samen met terreinbeheerders herstellen we de open duin- en heidelandschappen, zodat gebieden niet dichtgroeien, konijnenpopulaties herstellen en de insecten weer terugkeren. Door het beschermen van het open landschap kan de zang van de tapuit blijven klinken over de duinen. Nu en in de toekomst.

Wat is er nodig?

De tapuit laat zien dat niets doen geen optie meer is.

• Zorg voor open, schrale gebieden.
• Voorkom dat duinen en heide dichtgroeien.
• Herstel het leefgebied van konijnen en hun holen, zo helpen we ook de tapuit.
• Zorg voor een rijke omgeving met veel insecten.
• Bescherm de laatste geschikte broedplekken (gebieden afsluiten).

Wat doet Vogelbescherming

Vogelbescherming zet zich in voor het behoud van soorten zoals de tapuit, die afhankelijk zijn van specifieke landschappen en omstandigheden.

Zo werken we aan:

• Vogelbescherming werkt met terreinbeheerders aan leefgebiedherstel in de belangrijkste bolwerken die nog over zijn. 
• We stimuleren onderzoek hoe we de tapuit beter kunnen beschermen.
• We verspreiden kennis, onder andere bij terreineigenaren, wat we kunnen doen om het uitsterven van de tapuit te voorkomen.
• De tapuit is ook een trekvogel. Geen één zangvogel vliegt zo ver als de tapuit. Vogelbescherming werkt samen met partnerorganisaties in Europa en Afrika aan de bescherming van de gebieden langs de route en de overwinteringsgebieden.

• Het Nationaal park de Duinen van Texel
• Toevlucht voor de tapuit, Bescherming van een bijzondere trekvogel