Navigatie overslaan
Prooioverdracht steppekiekendief (boven) met bruine kiekendief (onder) / Foto: Hans Hut Alle berichten
Prooioverdracht steppekiekendief (boven) met bruine kiekendief (onder) / Foto: Hans Hut Elvira Werkman

Door Elvira Werkman
Natuurjournalist

Nest van bijzonder trio met steppekiekendief verstoord

Geplaatst op 20 juli 2022

Al twee keer vond er in de Groningse akkers een succesvol broedgeval plaats van de zeldzame steppekiekendief. Vijf jaar na het eerste nest was het dit jaar opnieuw spannend. Een heel bijzonder trio probeerde samen jongen groot te brengen: twee bruine kiekendieven en een steppekiekendief. Een unieke combinatie. Maar helaas mocht het niet tot een goed einde komen: de vier jongen zijn spoorloos verdwenen.

We zaten al op hem te wachten, de steppekiekendief met ringetje F| - om zijn poot. Na zijn geboorte in 2019 nabij het Groningse Thesinge liet hij zich elke zomer opnieuw zien in z’n geboorteprovincie. Zo ook dit jaar: met een mooi volwassen kleed én intussen oud genoeg om zelf kroost groot te brengen.

Maar om hier aan de randen van zijn verspreidingsgebied in de Groningse akkers een soortgenoot te vinden valt niet mee. En dus is onze ‘steppekiek’ creatief met zijn voortplantingsdrang: met een paartje bruine kiekendieven vormde hij dit jaar een drie-eenheid. Een gelukje voor de jongen in het nest, want dat betekende niet twee, maar drie territoriale ouders die alle mogelijke vijanden verjagen en extra voedsel aanleveren.

Jongen verdwenen

Van de ene op de andere dag is het gunstige toekomstbeeld volledig omgeslagen. Afgelopen week bleken alle vier de jongen verdwenen, nog te jong om zelf uit te vliegen. Een grote schok voor zowel de boer en boerin die genoten van dit nest in hun akker, als voor de onderzoekers die dit nest observeerden. De menselijke sporen in het veld spraken boekdelen. Roofvogelvervolging is onder kiekendiefbeschermers helaas een bekend probleem. Jaarlijks gaan op deze manier een toenemend aantal nesten verloren.

Wie was de vader?

Los van dit hele trieste gebeuren gaan we nu ook niet meer aan het verenkleed van de jongen zien wie hun vader was. Gelukkig is er DNA-materiaal verzameld van de jongen, nader onderzoek zal uitsluitsel geven. Want het is natuurlijk een spannende vraag: had de steppekiekman zijn DNA afgegeven aan de bruinekiekvrouw?

Dat de kleinste met de grootste van de vier soorten kiekendieven kan paren, is al eerder gebleken. Zowel uit Duitsland als uit Vlaanderen is zo’n mengpaar bekend, met in Duitsland zelfs succesvol uitvliegende jongen.

Mengparen en harems

Toch zijn mengparen van verschillende soorten een zeldzaam verschijnsel bij kiekendieven, laat staan met z’n drieën. Triorelaties zijn weliswaar bekend, ook bij veel andere vogelsoorten, maar dan altijd met partners van dezelfde soort. Zo is het niet ongewoon dat kiekendieven in goede broedgebieden (met veel voedsel) er een harem op na houden.

Het beroemdste voorbeeld hiervan is een mannetje blauwe kiekendief op Terschelling dat maar liefst zeven vrouwtjes tegelijk onderhield. Elk vrouwtje haar eigen nest en de man werkte zich uit z’n veren om voldoende prooien aan te voeren. Het zijn vaak de betere jagers die dit kunnen, ze vangen meer en grotere prooien dan hun mannelijke soortgenoten. Aan de prooi herkent men de man.

Onderzoek Ben Koks (r.) en boer Kor Schut met de jongen / Foto: Hans Hut Onderzoeker Ben Koks (r.) met boer Kor Schutter met de inmiddels verdwenen jongen / Foto: Hans Hut

Prooi na prooi

Ook de Groningse steppekiekman is een uitmuntende jager. Sierlijk zweeft hij boven goudgele tarwe, kruidige luzerne, vogelakkers en wegbermen, zoekend, met voorbijrazende forenzen en vrachtverkeer op de achtergrond. En ziet hij een prooi, dan slaat hij in duikvlucht toe, snel als een sperwer. Prooi na prooi leverde hij aanvankelijk af bij man bruine kiekendief, die ervoor zorgde dat deze bij het nest terechtkwam.

Maar naarmate de jongen groter werden, bracht hij ook zelf voer bij de jongen. In een jaar met weinig muizen was de steppekiek een zeer welkome prooileverancier - steppekiekendieven staan erom bekend dat ze boerenerven afschuimen op zoek naar mussen en zwaluwen. In de naastgelegen akkers wist hij kwartels en grasmussen te vangen.

De Groningse steppekiekendief / Thijs Horst Een uitstekende jager deze steppekiekendief / Foto: Thijs Horst

Trauma

Maar helaas helpen uitstekende jagerskwaliteiten en triorelaties niet tegen menselijke indringers. Daar is geen kruid tegen gewassen. Nog enkele dagen bleef de steppekiekendief tevergeefs prooien brengen naar het lege nest.

Het wordt afwachten wat het volgende broedseizoen gaat brengen: zal hij terugkeren na dit trauma? In elk geval weten we nu dat het opletten geblazen is in het veld. De steppekiekendief blijft ons verrassen.

Vogelvriendelijke Zuivelwijzer

Welke zuivel is goed voor vogels en natuur? Welke winkels leveren deze? Dat ontdekt u met de Vogelvriendelijke Zuivelwijzer. Kies bewust en draag bij aan een toekomst met rijke weides
vol vogels!

Naar de zuivelwijzer

Blijf op de hoogte

Ontvang maandelijks de beste artikelen via de gratis digitale nieuwsbrief Vogels Digitaal. De beste tuintips, mooie vogels, nieuws over Vogelbescherming en vogels beschermen.

Aanmelden Vogels digitaal