Spring naar content

Zeevogels kijken met Vogelbescherming en Pterodroma

zeevogelexcursie 6 november 2011 / Jouke Altenburg

vorkstaartmeeuw / Dirk Vet

Zondag 6 november 2011 organiseerde Vogelbescherming Nederland met Pterodroma Adventures voor haar leden een vaartocht vanuit Den Helder. Doel: van dichtbij zeevogels zien op de Noordzee. De tocht was een succes want er werden veel zeevogels waar genomen, waaronder schaarse soorten zoals vorkstaartmeeuw en kleine alk. Niet iedereen genoot er evenveel van; de deining was namelijk stevig...

Het was vroeg, die bewuste zondag, maar toch was iedereen op tijd. Ook de leden die van ver moesten komen, zoals uit Limburg. Klokslag 8 uur gingen daarom de trossen los en maakte de boot koers naar het Marsdiep, met aan boord zo’n zeventig mensen. Het gros bestond uit leden van Vogelbescherming. Leden die zich snel genoeg hadden aangemeld na de aankondiging van de vaartocht in het herfstnummer van vogels, want het liep storm. Nadat in de haven zich al een ruigpootbuizerd zich had aangediend, was het wachten op de beloofde zeevogels.

Razende Bol

Tien minuten later voer de boot tussen de Hors en de Razende Bol door in noordwestelijke richting, op weg naar de Noordzeekustzone van Texel. Het was grauw weer, maar er stond er niet veel wind en het was allerminst koud. Al snel werden de eerste vogels waargenomen waar het allemaal om te  doen was. Alk/zeekoeten en duikers spoedden zich zuidwaarts door het woest stromende zeegat. Verzamelnamen voor alken en zeekoeten, respectievelijk roodkeel- en parelduikers, soorten die moeilijk van elkaar te onderscheiden als ze op enige afstand langs vliegen.

Kleine alk uit Spitsbergen

Zowel alken als zeekoeten lieten zich van dichtbij zien, zwemmend en vliegend. Zeekoeten zijn voor onze kust veel talrijker dan alken. Des te opvallender was dat we behoorlijk veel alken zagen, soms wel groepjes van tien tegelijk. In vlucht viel de stompere snavel en de veel zwartere bovenzijde op, vergeleken met de zeekoet. Een derde alkensoort is de veel zeldzamere kleine alk. Deze soort, die o.a. op Spitsbergen broedt en ’s winters veel noordelijker in de Noordzee verblijft, werd ook van dichtbij gezien, tot grote vreugde van ook ervaren vogelaars. Van de duikers is de roodkeelduiker verreweg het algemeenst en ook deze soort liet zich een aantal keren goed zien, zij het voornamelijk vliegend. Ze zoeken vooral in de kustzone naar voedsel (vis).

zeevogelexcursie / Jouke Altenburg

Zeeziek

Al vlot na het uitvaren gingen de mannen van Pterodroma aan de slag met een vies klusje: het versnijden van visafval in hapklare brokken om meeuwen, jan-van-genten en andere zeevogels aan te trekken. De eerste opvarenden waren toen al zeeziek. De wind die aanwakkerde tot 5 beaufort vanuit het noorden zorgde voor veel deining en hoge golven. Niet iedereen was hiertegen bestand en naar schatting was een vijfde van het gezelschap in meer of mindere mate zeeziek.

Chummen!

Het voeren met visafval heet ‘chummen’ in jargon en is een goede manier om op de uitgestrekte, open zee zeevogels te lokken. Meeuwen reageren op elkaar en op de commotie die ontstaat zodra er ‘gechumd’ wordt. Andere soorten, zoals noordse stormvogels kunnen het voedsel al op grote afstand ruiken, vooral als er visolie gebruikt wordt. Hoe dan ook, ook achter onze boot hing al snel een qua soorten en aantallen steeds wisselend gezelschap zeevogels. Er werden wel negen soorten meeuwen gezien, waaronder echte ‘zeemeeuwen’ zoals de drieteenmeeuw; een soort die normaliter ver uit de kust verblijft. Veel mensen werden verrast door het opvallende verschil in verenkleed tussen de jonge en de oude drieteenmeeuwen.

drieteenmeeuw / Bert RoelofsMeeuwencomplex

Een openbaring voor velen was dat er zoveel varianten ‘zilvermeeuwen’ zijn: een groep nauw verwante soorten, niet voor niets het ‘zilvermeeuwen-complex’ genoemd . De meeuwenkenners aan boord hadden hun handen vol om de verschillen uit te leggen tussen de soorten. Omdat de meeuwen vaak dichtbij vlogen lukte dat uitstekend. En zo gingen veel mensen met de Pontische meeuw als nieuwe soort naar huis.
Als je deze wilt opzoeken in het boek, kun je beter een recente vogelgids kopen. Want pas een jaar of vijftien, twintig geleden werd de Pontische meeuw onderscheiden als aparte soort.

Sierlijk en zeldzaam

Ook dwergmeeuwen vlogen af en toe over, de volwassen vogels herkenbaar aan hun mooie donkere ondervleugels. Een andere kleine meeuwensoort was een van de onbetwistbare hoogtepunten van de tocht: de vorkstaartmeeuw. Een sierlijke en zeldzame meeuw die in Groenland en Arctisch Canada broedt. Het zien van deze vogel veroorzaakte een golf van opwinding over de boot. De vorkstaartmeeuw vloog wel een half uur rond de boot en bracht iedereen in vervoering, niet in de laatste plaats de fotografen.

Roodborst op de boot

Niet alleen zeevogels lieten zich zien, ook zangvogels draaiden af en toe rondjes om de boot:  winterkoning, merel, roodborst, zwartkop en zanglijster. Nachttrekkers uit Scandinavië die bij het krieken van de dag nog steeds boven zee vlogen. Bij het zoeken naar land worden zij door schepen aangetrokken. Het roodborstje landde zelfs even op het schip.
jan van gent / Dirk Vet

Jagers en genten

Concentraties meeuwen achter een boot leveren meestal ook jagers op. Het duurde een paar uur, maar op de terugweg gaven zowel  middelste als grote jagers acte de présence. Spectaculaire vogels die je zelden van dichtbij te zien krijgt. Maar het spektakel achter de boot is niet compleet zonder jan-van-genten. Jan-van-genten van alle leeftijdscategorieën vlogen met ons mee, een ervaring van jewelste om deze enorme vogels met spanwijdte van bijna twee meter op grijpafstand te zien. Niet zelden dook er een pal naast de boot in het heldere water.

Tegen vieren meerden we weer aan in Den Helder. De zeezieken knapten zienderogen op en kregen zowaar praatjes. Geleende kijkers werden ingeleverd. De bruine bonensoep uit de kombuis had goed gesmaakt, net zoals de koffie uit de thermosfles. Tijd om huiswaarts te keren, notities te maken en de vele gemaakte foto’s te bekijken. Zoals deze bij dit verslag, gemaakt door de deelnemers. Waarvoor hartelijk dank.

Ruud van Beusekom, Vogelbescherming Nederland

 

Lijst met waargenomen soorten

Duiker spec   2
Roodkeelduiker   16
Fuut   2
Dodaars   2
Aalscholver   1
Jan van Gent   33
Rotgans   21
Zwarte Zee-eend   12
Eider   50
Brilduiker   5
Topper   4
Smient   11
Ruigpootbuizerd   1
Kanoet   1
Alk/Zeekoet   47
Zeekoet   106
Alk   66
Kleine Alk   3
Jager spec   1
Grote Jager   2 juv
Middelste Jager   2 juv
Grote Mantelmeeuw   35
Kleine Mantelmeeuw   1
Zilvermeeuw   150
Pontische Meeuw   6 (2 1ekj, 2 2e kj, 1 3e kj, 1 ad)
Stormmeeuw   15
Kokmeeuw   15
Dwergmeeuw   9
Vorkstaartmeeuw   1 juv
Drieteenmeeuw   36
Kramsvogel   1
Merel   2 man
Spreeuw   8
Veldleeuwerik   3
Zwartkop   1 man
Winterkoning   1
Roodborst   1
Zangvogel spec   1

Zeehond spec   20
Gewone Zeehond   5
Bruinvis   1

 
 

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen.